Dinsdag 15/10/2019

Bachinstituut sluit de deuren

GÖTTINGEN l Sinds 1 januari is het Johann Sebastian Bachinstituut in het Duitse Göttingen gesloten. Daarmee eindigt een hoofdstuk van wat men de 'Bachwetenschap' noemt.

Het moet een eigenaardig ras zijn, de 'Bachnavorsers'. Je stelt je vergeelde Duitsers in stofjassen voor die partituurhandschriften uit in bruin papier verpakte convoluten tegen het licht houden om het watermerk te bestuderen. In Duitsland waren er tot nu toe twee instituten die die wetenschap beoefenden: één in het Oost-Duitse Leipzig en één in het West-Duitse Göttingen. Al vóór de hereniging van Duitsland werkten de twee instituten samen aan de uitgave van de Neue Bach-Ausgabe, de tweede integrale uitgave van de werken van de grootmeester van de Duitse barok die de fouten van de eerste (uit de negentiende eeuw) moest rechtzetten.

"De samenwerking begon onder een goed gesternte door het collegiale handelen van Alfred Dürr in Göttingen en Werner Neumann in Leipzig", zegt Christoph Wolff, de directeur van het Bach-Archiv in Leipzig. "Bij de Mattheuspassie lag de partituur in Oost-Berlijn en het stemmenmateriaal in West-Berlijn. Maar de twee mannen vonden telkens een oplossing." De reisvergunningen voor de musicologen uit Leipzig bleven een loterij, maar er werden ook al eens kopieën van bronnenmateriaal in het kleine Grenzverkehr (waardoor grensbewoners uit West-Duitsland makkelijker naar de DDR konden) uitgewisseld.

In 1979 ontstond er een probleem. Het Bach-Archiv in Leipzig werd door de DDR-leiding omgevormd tot een 'Nationaal Onderzoekscentrum Johann Sebastian Bach'. Het onderzoek stagneerde. Dat was de kans voor Göttingen, waar met veel subsidie uit bonds- en deelstaatmiddelen werd doorgewerkt. Dürr slaagde er bijvoorbeeld in om op basis van grafologische en watermerkstudies aan te tonen dat Bach zijn cantates in het begin van zijn Leipzigse tijd nagenoeg 'op voorraad' schreef en daarna op het bestaande bleef teren.

Na de val van de Muur kende Leipzig een sterke heropleving onder de nieuwe directeur, de zeer communicatieve wetenschapper Christoph Wolff, terwijl Göttingen onder Martin Staehelin het kleinere broertje werd, maar wel de formele leiding over de uitgave behield. "Dat de uitgave de opdeling van Duitsland zonder serieuze onderbrekingen heeft overleefd was geen vanzelfsprekendheid", zei die laatste toen. Klaarblijkelijk heeft hij zich verkeken: niet de opdeling maar de hereniging was het grootste probleem. Vorig jaar werd de Neue Bach-Ausgabe afgewerkt. Daarmee was de opdracht van het instituut voleindigd. "Er werd geen consensus gevonden over een nieuwe opdracht", luidt het. Al het verzamelde materiaal gaat nu naar Leipzig, waar op 17 juli de voltooiing van het uitgaveproject wordt gevierd. In mineur wellicht. (SM)

www.bach-institut.de, www.bach-leipzig.de.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234