Donderdag 21/11/2019

Bach voor de massa

Liefhebbers van klassieke muziek zijn geen aliens, maar weten zoals elk kind van de 21ste eeuw een dosis interactiviteit te waarderen

Jeroen de Preter

meent dat klassieke muziek ook door analfabeten te bevatten is

Op de Staten Generaal van de Klassieke Muziek, vandaag in het Gentse Bijlokecomplex, valt nogal wat dringends te bespreken. Dat jongeren met geen stokken meer naar concerten te krijgen zijn, om maar meteen het prangendste thema te noemen. De gemiddelde leeftijd van de concertganger is volgens recente berekeningen 56 jaar. Als er niets verandert, is die over tien jaar 66.

Dramatisch?

Tenzij we het niet erg vinden dat onze kinderen nooit de kosmische genoegens van een live-uitvoering zullen smaken en we er ook niet mee zitten dat onze dure concertzalen over een jaar of vijftien even leeg zullen zijn als de gemiddelde kerk, wordt het toch wel tijd voor een serieuze snok aan de alarmbel.

Nu is de sector in de aanloop naar de Staten Generaal van de Klassieke Muziek al een aantal keer fors aan die bel gaan hangen.

Voor de vergrijzing van het concertleven werden vaak onze opvoeders verantwoordelijk gesteld. Klassieke muziek zou geen plaats meer krijgen op de scholen, terwijl de ouders hun kindjes overladen met het oeuvre van K3.

Veel spelden vallen daar niet tussen te krijgen, al betwijfel ik of de gebrekkige muzikale opvoeding wel de kern van het probleem is. Meer nog, of de klassieke muziek wel een probleem heeft.

Om te beginnen geloof ik niet dat het beluisteren van klassieke muziek wel zoveel scholing behoeft. Geoefende oren zijn ongetwijfeld een voorwaarde om niet krijsend weg te lopen van een streepje hedendaags klassiek. Maar de grote klassieke werken uit het verleden, de zogenaamde canon? Die gaan er al eeuwenlang in als koek, vandaag niet minder dan vroeger, en bij oud evengoed als jong.

Daar is ook een eenvoudige verklaring voor. Anders dan bijvoorbeeld de literatuur van Dante of een schilderij van Rubens is de genialiteit van de muziek van pakweg Johann Sebastian Bach ook door analfabeten en ongeschoolde arbeiders te voelen.

Over Bachs populariteit en diens vermeende stoffigheid hoeven we ons - in deze door beeldcultuur gedicteerde tijden - dan ook niet veel zorgen te maken. Iedereen kent wel een door Bach gecomponeerde deun, al was het maar via een ringtune en ook al is men er zich niet altijd van bewust dat die deun of tune door hem geschreven is.

Stoffig imago? Gebrek aan populairiteit? Bachs Goldbergvariaties kunnen zich, mede dankzij Glenn Gould, meten met het meest populaire van The Beatles. Diezelfde Goldbergvariaties zijn onlangs nog bewerkt door Jef Neve, een jazzman over wie van alles te beweren valt, maar niet dat hij een stoffig imago en vergrijsd publiek heeft.

Waarom Neve slaagt waar de traditionele instellingen falen? Neve is een entertainer. Hij laat iets op het podium gebeuren. Hij verlangt niet van het publiek dat het vier uur lang zo stil mogelijk op zijn stoeltje blijft zitten. Hij nodigt het publiek uit tot interactie en heeft, net als Glenn Gould, geen heilig respect voor de partituur.

Om het af te leren, nog iets van Bach. Zijn bij momenten onaards mooie Mattheuspassie wordt gerekend tot een van de hoogtepunten van de menselijke beschaving. Een kort fragment uit dit meesterwerk, 'Erbarme dich', wordt vandaag mogelijk net als vorig jaar bedacht met een nummeréénnotering in Klara's Top 75, het meest beluisterde programma van de klassieke radiozender.

Het succes van dit programma leert ons onder meer dat klassieke muziekliefhebbers geen aliens zijn, maar dat ze zoals elk kind van de eenentwintigste eeuw een dosis interactiviteit weten te waarderen. En natuurlijk maakt het ook duidelijk dat, voor zover we dat nog niet wisten, mensen liever naar korte bekend in de oren klinkende fragmenten luisteren dan naar integrale uitvoeringen.

Nee, onze concertgebouwen moeten niet volledig plooien naar wat het (jonge) publiek vraagt. Maar doofheid is in deze sector uiteraard een dodelijke kwaal.

Jeroen de Preter is chef cultuur & media van deze krant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234