Donderdag 26/05/2022

InterviewPhilippe Vandekerckhove

Baas Rode Kruis: ‘Als alleen miljardairs een vaccin konden betalen, zou men betogen voor algemene vaccinatie’

Philippe Vandekerckhove, gedelegeerd bestuurder Rode Kruis-Vlaanderen. Beeld Tim Dirven
Philippe Vandekerckhove, gedelegeerd bestuurder Rode Kruis-Vlaanderen.Beeld Tim Dirven

De overstromingen, corona, de asielcrisis... Philippe Vandekerckhove, baas van Rode Kruis-Vlaanderen, blikt terug op een jaar waarin zijn organisatie op meerdere fronten tegelijk streed. Maar ook kritiek kreeg. ‘Als de niet-gestructureerde hulp door burgers beter loopt dan die van organisaties, dan klopt er iets niet.’

Bruno Struys

Wat vindt u van de huidige aanpak van de omikron-crisis?

“Het is gemakkelijk om commentaar te geven terwijl politici met verschillende elementen in de realiteit rekening moeten houden, dus ik zeg het met voorzichtigheid, maar we komen in de problemen telkens politici versoepelingen van de daken schreeuwen en zich achter elkaar wegsteken voor striktere maatregelen.

“Ik denk dat de regels vooral beter moeten nageleefd worden, dan kan je in principe moeilijk besmet geraken. Al zijn er groepen die het risico niet kunnen uitsluiten, zoals ouders met kinderen. Die kinderen komen thuis en moeten geknuffeld worden. Daar moeten we als maatschappij begrip voor hebben.”

Dat lijkt het belang te tonen van vaccinatie van kinderen?

“Dat zijn keuzes die je maakt. Er is zo’n buitenproportionele aandacht gegeven aan vaccins. Iedereen was plots expert en begon de kwaliteit van het ene vaccin met het andere te vergelijken, terwijl we ons pollekes mogen kussen dat er tegen dit coronavirus zo snel een vaccin is ontwikkeld.

“Beeld je in dat enkel miljardairs een vaccin konden betalen, dan zou de bevolking betogen voor het recht op vaccinatie. Nu is het gratis en betogen sommigen ertegen. Dat is voer voor psychologen.”

Die andere grote crisis van 2021 is de natuurramp in Wallonië. Er was veel kritiek op uw organisatie.

“Die kritiek is voor een groot stuk begrijpelijk. In die eerste periode kwam de hulp niet snel en adequaat genoeg. Onze vrijwilligers stonden klaar. Door corona hadden we een webplatform ontwikkeld waar alle burgers zich konden aanmelden, met een app voor de smartphone.

“Het systeem was operationeel bij de overstromingen, op vraag van Minister Verlinden, en 15.000 mensen hebben zich bijkomend aangemeld om te komen helpen.”

En toch was er het gevoel: waar is het Rode Kruis?

“Er was een groot aanbod van Rode Kruis-vrijwilligers en andere burgers, maar die zijn maar mondjesmaat opgeroepen en ingezet, doordat het Franstalige Rode Kruis niet kon opschalen. We hebben natuurlijk nog nooit een ramp gehad van dergelijke omvang.

“Bij de overstromingen waren meer dan honderd gemeentes getroffen, tegelijk, ook in Vlaanderen. Alleen was de schade in Vlaanderen veel beperkter en enkel materieel.

(Slaat op tafel) Op het ogenblik dat wij onze vrijwilligers maar mondjesmaat konden inzetten, het tweede weekend na de ramp, was er een oproep in Limburg voor vrijwilligers om langs de Maas het puin uit de bermen te ruimen. Die spreidstand was ongelooflijk. Hier was men de esthetiek van de ramp aan het behandelen terwijl het in Wallonië nog om primaire noden ging.”

Dan is er toch nood aan iemand met helikopterzicht die prioriteiten stelt?

“Er zijn zeker lessen te trekken op nationaal niveau, maar het is duidelijk dat het totale chaos was op het niveau van de Waalse overheid en sommige Waalse provincies. Ook het Rode Kruis moet zich afvragen hoe het in die eerste fase sneller in actie kan treden. Het Franstalige Rode Kruis was snel actief, maar in omvang te beperkt. Als de niet-gestructureerde hulp door burgers beter loopt dan die van organisaties, dan klopt er iets niet.

“Toch was niet alle kritiek ook redelijk. Op een bepaald moment kregen we het verwijt: waar is het Rode Kruis om puin te ruimen? (windt zich op) Allez, nog nooit in de geschiedenis was puinruiming een taak van het Rode Kruis. Dus er was ook een zwartepietenspel.”

Geen neveneffect van regionalisering dus?

“Ik moet ver blijven van de politiek, maar je kan dat op twee manieren uitleggen. Ja, de complexiteit van structuren en het gebrek aan schaalvoordeel kunnen een probleem vormen. Langs de andere kant heeft het ook te maken met hoe je je dan organiseert. Ik stel vast dat een jonge moeder, ons hoofd interventie, vrijwillig uit verlof terugkeerde om in Wallonië het Franstalige Rode Kruis te helpen met de coördinatie. Die spirit heb je nodig.”

Die spirit was er niet bij uw Franstalige collega’s?

“Er zijn zeker belangrijke cultuurverschillen, op alle niveaus. In kalme tijden kan je weeffouten gemakkelijk dichtplamuren met iets als interkabinettenoverleg, maar als het rap moet gaan, zie je meteen alle zwakke plekken.”

Is de capaciteit voor hulpverlening in België zo’n zwakke plek? Ook Defensie kan niet overal meer blijven bijspringen.

“De civiele bescherming evenmin. Alleen hoor ik dat de budgetten van de civiele bescherming zijn toegekend aan de brandweer en dat brandweerkorpsen uit Antwerpen en Oost-Vlaanderen niet binnen mochten in de Waalse gemeenten. Dat is toch wel bizar op een moment dat de nood zo hoog is.

“De overheid moet niet permanent 20.000 mensen op de loonlijst houden voor het geval er zo’n uitzonderlijke ramp gebeurt, maar je moet wel vaststellen dat als het crisis is, men plots veel middelen blijkt te hebben. Het is een stuk moeilijker om middelen te bekomen voor rampenparaatheid.”

Ook de vaccinatiecentra werden na de zomer afgebouwd, waardoor ze niet snel genoeg weer op volle toeren draaiden.

“Ik ga u een ander dossier geven waar we juist hetzelfde zien: de opvangcentra voor asielzoekers. In juli waren we nog centra aan het sluiten. En personeel aan het afdanken.”

Door beslissingen van…?

“Ja, in opdracht van de staatssecretaris (Sammy Mahdi, BS). En nu moeten we zo snel mogelijk weer centra openen en medewerkers aanwerven. Die mensen hebben natuurlijk ander werk gevonden. Eerlijk gezegd, als men ons had toegelaten om een aantal centra open te houden met een lagere bedbezetting, niet alleen hadden we ons personeel dan nog, het zou ook stukken goedkoper zijn dan de kunstgrepen die men nu moet uithalen om te voorkomen dat mensen op straat slapen.

“Het is schandalig en ons personeel wordt er ook moedeloos van. Er wordt met die mensen hun voeten gespeeld.”

Het kabinet van staatssecretaris van Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) spreekt dit tegen en zegt dat de laatste instructie voor de sluiting van een centrum dateert van de maand mei. “Mahdi is de eerste die 5.400 bufferplaatsen creëert”, aldus zijn woordvoerder.

Ik zie dat het lokaal bestuur van Boom een asielcentrum van het Rode Kruis probeert te blokkeren?

“We maken dat bijna elke keer mee, hoor. Wat we vaak zien als we een gebouw krijgen voor een centrum: drie weken later heeft die gemeente een reconversieplan voor die site klaar. Plots hebben ze het dringend nodig.

“We leven in een gepolariseerde wereld, maar de groep in het midden, die niet meteen veroordeelt als iemand een andere mening heeft, is essentieel. Tegenwoordig krijgt de Vlaamse overheid kritiek omdat ze uit Unia stapt en een eigen centrum opstart dat niet meer naar de rechtbank zal stappen. Het is toch logisch dat een overheid, wier essentiële taak erin bestaat om de bevolking bijeen te houden, niet investeert in polarisatie?

“Het Federaal Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen bijvoorbeeld heeft een raad van bestuur die voor 93 procent uit vrouwen bestaat. Is dat nu het signaal dat je wil sturen als de missie van je centrum is om elke vorm van ongelijkheid te bestrijden?”

Dat zegt u omdat het Rode Kruis zelf een klacht bij het Instituut had, omdat jullie vrouwen uitsloten voor het onderzoek naar plasma als behandeling voor Covid-19.

“Zo heb ik dat per toeval ontdekt, ja. Eerlijk, is het niet veel beter als iemand die daar een terechte vraag over heeft, zich eerst naar ons wendt? Dan kunnen we de wetenschappelijke reden uitleggen. Waarom meteen een klacht bij het Instituut?”

Jullie trokken toch zelf naar de rechtbank tegen presentator Tom De Cock omdat die, als homo, stiekem bloed doneerde?

“We gaan wel degelijk in overleg met Çavaria en andere belangenverenigingen, die overigens zeer goed geïnformeerd zijn. Ons doel is niet om processen te voeren, maar het moet ook niet bon ton worden om de wet aan je laars te lappen en anderen daartoe op te roepen. Je mag ijveren om de wetgeving te veranderen, maar je mag die wet niet overtreden.”

Wordt het niet steeds moeilijker om uit te leggen waarom homomannen geen bloed mogen geven? Jullie hebben net een hele video en webpagina errond gelanceerd.

“Het is helaas een symbooldossier, maar de uitsluiting is verdedigbaar als je vertrekt van het recht van de patiënt op het veiligst mogelijke bloed. Het Rode Kruis is er niet op uit om mensen te discrimineren. Moest dat het doel zijn, dan zouden lesbiennes ook uitgesloten zijn.

“Wat zijn de feiten? Als we de regels versoepelen, stijgt het risico op infectie en het bloed zal duurder en schaarser zijn. Of dat opweegt tegen de perceptie van discriminatie bij sommigen is een politieke keuze voor de minister van Volksgezondheid.”

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

In Nederland heeft men het stapsgewijs mogelijk gemaakt dit jaar, net als het Verenigd Koninkrijk. Lopen patiënten daar dan een groter risico?

“Dat risico zal daar inderdaad toenemen. Op dit moment is het risico op besmet bloed zeer laag. De vraag is wat een aanvaardbare grens is. De reden dat het Rode Kruis zich hierin vaak alleen moet verdedigen is omdat er geen patiëntenverenigingen zijn die het opnemen voor het recht op veilig bloed.”

Jullie hebben dit jaar enkele keren moeten oproepen om bloed te geven. Was het moeilijker dan anders?

“Door corona waren er momenten dat de ziekenhuisactiviteiten soms stilvielen en het verbruik van bloed daalde. Op dat moment was onze productie te hoog, omdat bloed na een tijd vervalt.

“We motiveerden donoren dan om plasma te geven want dat kunnen we invriezen. Maar in de vierde golf zag je dat mensen ontmoedigd waren. Ze hadden die vierde golf niet meer verwacht na de hele vaccinatiecampagne en bovendien zijn alle uitgestelde activiteiten en evenementen hervat waardoor mensen andere prioriteiten hadden. Dat zorgde voor een dip die nog altijd aanhoudt.

“Maar wat ik in 18 jaar nog niet heb meegemaakt, is dat we onze productie niet kunnen opschalen door een gebrek aan personeel. De problemen in de ziekenhuissector hebben wij ook. Mensen zitten vaker ziek thuis of in quarantaine omwille van besmettingen op de scholen van hun kinderen.”

Philippe Vandekerckhove

59 jaar

Woont in Holsbeek

Gedelegeerd bestuurder Rode Kruis-Vlaanderen sinds 2003

Voorzitter van Ziekenhuisnetwerk Briant, ziekenhuizen in Mechelen, Bonheiden, Lier en Vilvoorde

Verbonden aan Leuvens Instituut voor Gezondheidszorgbeleid en Universiteit van Stellenbosch

Tot 2003 klinisch directeur in UZ Leuven

Rode Kruis-Vlaanderen in 2021

434.000 bloeddonaties door 183.000 bloedgevers

Samen met Franstalige Rode Kruis 41 miljoen euro ingezameld voor overstromingen in Wallonië

1.600 medewerkers, 13.000 Rode Kruis-vrijwilligers, 26.000 crisisvrijwilligers

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234