Woensdag 27/01/2021

Baas in eigen Bond

Natuurlijk is 007 een 'seksistisch, vrouwenhatend fossiel', zoals M hem noemde in GoldenEye. Maar: de vrouwen worden steeds sterker. Een beknopte geschiedenis van de bondgirl.

Of je Honor Blackman geen Bond-meisje wilt noemen. De inmiddels 90-jarige actrice werd wereldberoemd als Bond-liefje Pussy Galore in de film Goldfinger (1964), maar ze heeft moeite met dat etiket. "We zijn vrouwen en actrices!", schreef ze deze week in een gastcolumn in tabloid The Mirror.

Ze is niet de enige die problemen heeft met de titel Bond-meisje. Een van Bonds veroveringen in Spectre, Monica Bellucci (in de promocampagne 'het oudste Bondmeisje ooit!') hoort liever 'Bond-vrouw'. Naomie Harris, uit Skyfall, stelde onlangs de lezeressen van Cosmopolitan gerust: je kunt best een Bond-meisje en feministe tegelijk zijn.

De term, bedoeld voor alle knappe vrouwen met wie Bond te maken krijgt tijdens zijn avonturen, voelt blijkbaar betuttelend. Mensen denken aan een schaars gekleed poppetje dat door James Bond gered moet worden. Dat als een blok voor hem valt en zich amper kan beheersen in de nabijheid van deze seksgod. De Britse feministe en schrijfster Fay Weldon stelde ooit dat Bondmeisjes een mannelijke fantasie belichamen. "Met de films proberen mannen de vrouw op hun plek te houden zodat zij hun overhemden blijft strijken."

Nat T-shirt

En toch kun je de bondgirl even makkelijk zien als een feministisch icoon. Niet dat de films zelf feministische pamfletten zijn. Integendeel. Voor de eerste films werden vrouwelijke personages toegevoegd aan de verhalen van Ian Fleming, enkel en alleen om een zo groot mogelijk aantal bedpartners voor Bond te creëren. De actrices werden schaamteloos gecast op uiterlijk en borstomvang: Ursula Andress (Honey Rider in Dr. No, 1962), vaak verkozen tot favoriet Bond-meisje, werd gecast op basis van een foto van haar in een nat T-shirt.

De dames kregen naar seks knipogende, foute namen waarover puberjongens nerveus konden giechelen, zoals Pussy Galore (Goldfinger, 1964), Plenty O'Toole (Diamonds Are Forever, 1971), Holly Goodhead (Moonraker, 1979), Octopussy (Octopussy, 1983), Xenia Onatopp (GoldenEye, 1995). In de film worden ze regelmatig geïntroduceerd via een close-up van borsten of benen. Hun kleding is strak en schaars. Er zijn vrouwen die niet eens een functie in het verhaal hebben, die alleen bedoeld kunnen zijn als een traktatie voor de kijker, zoals de buikdanseres en de twee zigeunervrouwen die in From Russia with Love (1963) met bijzonder weinig kleren aan worstelen om een man.

Maar wie de belangrijke vrouwelijke rollen beter bekijkt, houdt een flink aantal intrigerende personages over. Bond-meisjes werken samen met Bond in diplomatieke schaakspelletjes, of heulen met de vijand, of wisselen halverwege van kamp. Ze zijn marinebioloog, piloot, geheimagent, computerprogrammeur, astronaut of accountant bij de inlichtingendienst MI6. Bond ontmoet ze terwijl ze zelfverzekerd de mannen van tafel spelen in een casino of rondscheuren in sportwagens.

Niet zo weerloos

Schrijfster Deborah Lipp zag haar eerste Bond-films begin jaren 70. Voor haar was het in de prepuberteit een eyeopener, deze oneindig diverse reeks van onafhankelijke vrouwen. "In de Bond-films waren vrouwen sterk, assertief en opwindend, terwijl single vrouwen op tv altijd maagd waren en bedeesd", zegt ze in haar video-essay Growing Up a Bond Girl. Feminisme, stelt ze, is niet alleen het verwerpen van seksisme, het is ook meisjes verschillende mogelijkheden laten zien. De bondgirls zijn personages die nog steeds zeldzaam zijn.

Wat seks betreft zijn Bonds bedpartners bovendien niet zo weerloos als doorgaans wordt verondersteld. Ze moeten zich vaak staande houden in een door mannen gedomineerde wereld en zijn gewend hun seksualiteit daar schaamteloos bij te gebruiken: Bond is vaker bespeeld met een naïeve meisjespose dan hij denkt. Zijn openingszinnen werken alleen als zij flirterig tegengewicht bieden; door Honey Rider wordt hij bijvoorbeeld steeds afgekat.

En als ze in bed belanden, gebeurt dat vaak op haar initiatief: omdat haar echtgenoot haar verveelt, of omdat ze gewoon zin heeft in 007, gaat ze halfnaakt in zijn bed liggen of schrijft ze haar kamernummer met lipstick op zijn dijbeen (On Her Majesty's Secret Service, 1969). Er is maar één iemand die nooit weerstand kan bieden, en dat is Bond zelf. Een knappe vrouw móét hij bezitten.

Zo zijn het niet de vrouwen die de films seksistisch maken, maar Bond zelf. In GoldenEye wordt hij door zijn vrouwelijke chef (Judi Dench) accuraat beschreven als een "seksistisch, vrouwenhatend fossiel". Een man met slechte openingszinnen, die vrouwen op de billen slaat en wegstuurt met een woord als 'mannenpraat'. Die ze achterlaat in bed om naar een ander land te vliegen. En kwalijker: in de vroegste films manipuleerde Bond dames met tegenzin nog wel eens het bed in - met chantage of een hardhandige aanpak.

Cruciale rol

Met dat misbruik komt Bond nu niet meer weg. In Shaken & Stirred. The Feminism of James Bond worden de Bond-films onderzocht in relatie tot de opkomst van het feminisme. Het mooie is dat je aan de serie kunt aflezen hoe de mannelijke filmmakers in ruim vijftig jaar anders zijn gaan kijken naar sterke vrouwen.

In de eerste films uit de jaren 60 moesten die nog hun plaats kennen. En terwijl in de Roger Moore-periode nog gesmeten werd met inwisselbare vrouwelijke personages, kreeg Pierce Brosnan in de jaren 90 een vrouwelijke chef en had zijn GoldenEye-sidekick Natalia Simonova een uur lang een eigen verhaallijn.

In Tomorrow Never Dies (1997) heeft Bond een actieheldin als tegenspeelster die nauwelijks voor hem onderdoet. Het is wel vaker zo dat vrouwen Bond op het nippertje voor een gewisse dood behoeden, maar hier spelen ze ook een cruciale rol bij het redden van de wereld. Zo kregen de Bond-meisjes een steeds gelijkwaardiger positie.

Ja, het blijven vrouwen die in dienst staan van een ander, maar dat kun je ook van Bond zeggen. En inderdaad, uiteindelijk belanden ze allemaal bij hem tussen de lakens, of ze sneuvelen - of allebei.

Volgens de anti-Bond-meisjeslobby is dat het bewijs dat er in het universum van Bond uiteindelijk geen ruimte is voor sterke vrouwen. Met seks worden de vrouwen op hun plaats gezet. Als het meisje een bedreiging vormt omdat ze niet wil, of omdat Bond gevoelens voor haar krijgt, wordt ze uit de weg geruimd.

Maar die kunnen ook niet anders. Dit is immers de franchise van de eeuwige vrijgezel met een diep ingebakken seksisme. Hoe sterker de vrouw tegenover hem, hoe spannender het is, maar Bond moet uiteindelijk overwinnen. Je kunt niet klagen dat hij nooit zijn gelijke vindt: dat is hetzelfde als mopperen dat de slechteriken steeds van hem verliezen.

Honey Rider

(1962)

Pussy Galore

(1964)

Fiona Volpe (1965)

Xenia Onatopp (1995)

Vesper Lynd

(2006)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234