Zaterdag 21/09/2019

Ayatollahs hebben het laatste woord

ensen praten op zachte toon in de wijken rond de plek waar Neda in 2009 stierf. Geen wonder; tijdens de protesten toen, in de nasleep van verkiezingen die Ahmadinejad volgens tegenstanders onterecht won, vielen tientallen doden. Neda Agha-Soltan, de 26-jarige vrouw wier doodstrijd destijds werd gefilmd en het hele internet overging, was er slechts een van. Op de kilometerslange Azadiboulevard vroegen honderdduizenden betogers om eerlijke verkiezingen, hervorming, burgerrechten.

Maar vier jaar later rijden groene en gele taxi's weer ongehinderd over de acht banen van de boulevard, langs een enkele verkiezingsposter richting het imposante monument dat ooit de verzamelplaats was van de Islamitische Revolutie. "Ze hebben alles onder controle", zegt Shahpoor, een 43-jarige man die de protesten destijds bijwoonde, voor hij zich uit de voeten maakt. "Het maakt niet uit wie er wint."

Anno 2013 heeft de geestelijke leiding van Iran de teugels weer stevig in handen, en is de revolutionaire geest ver te zoeken. Er is niemand die denkt dat de verkiezingen aanstaande vrijdag een aardverschuiving teweeg zullen brengen; de kandidaten zijn immers geselecteerd door een commissie onder grote invloed van ayatollah Khamenei. In het Iraanse systeem heeft de Opperste Leider ook het laatste woord over staatszaken - niet de president die mensen nu kiezen.

Hier en daar begint enthou-siasme een beetje op te borrelen. Terwijl Shapoor en andere liberale Teherani's klagen over het gebrek aan kandidaten die het politieke systeem kunnen uitdagen, hopt de 15-jarige Roya Rahimi onvermoeibaar tussen de auto's nabij het verkiezingskantoor van een inmiddels opgestapte religieus gematigde kandidaat.

De rode sjaal die als hoofddoek dienst doet danst ergens achterop haar hoofd, en een stapel flyers vindt zijn weg naar open autoramen. "Ik wil gelijke rechten voor man en vrouw", zegt Roya. "Ik wil niet dat de moraliteitspolitie mijn vriendinnen oppakt omdat ze in de zomer een enkel laten zien. Ik kan zelf niet stemmen, maar misschien kan ik andere mensen overtuigen."

Stijgende prijzen

Onder de rest van de bevolking in de hoofdstad vind je daags voor de verkiezingen vaak een emotie die ergens tussen vermoeidheid en woede hangt. De roep om vrijheid heeft plaatsgemaakt voor zorgen over het dagelijkse levensonderhoud.

Iran in 2013 zucht onder een economische recessie, deels het gevolg van Amerikaanse en Europose sancties. Een Europees verbod op invoer halveerde het afgelopen jaar Irans olie-export. Het bankensysteem is goeddeels afgesloten van de buitenwereld, inflatie en werkloosheid stijgen snel. Iraniërs klagen over stijgende prijzen en gebrek aan medicijnen en babyvoeding.

Gek genoeg is er in Teheran op het eerste gezicht niet zo gek veel van te zien, behalve de overdaad aan Iraanse merken in de supermarkten.Het is best een welvarende stad, zeker naar regionale maatstaven. Om de paar huizenblokken kom je een keurig onderhouden park tegen, de afgelopen jaren werd het metrosysteem verder uitgebouwd en rond de eeuwenoude bazaar is de omgeving opgepoetst.

Maar als de dalende economie niet wordt rechtgetrokken, zou Teheran er met de loop van de tijd weleens beroerder uit kunnen gaat zien. Wiens schuld dat is, daarover verschillen de inwoners van Teheran van mening.

Je hoort ook mensen die zeggen dat de regering wel erg halsstarrig is als het gaat om onderhandelingen over het atoom- programma. "Nucleaire energie brengt ons geen brood en water", zegt Babak, een dertigjarige bankier. Sancties doen veel pijn, maar mismanagement van Ahmadinejad maakte de boel er niet beter op.

Alle zes overgebleven kandidaten beloven nu plechtig om de economie aan te pakken. Mohammad Baqer Qalibaf, huidig burgemeester van Teheran, hamert er net iets meer op dan de rest van de kandidaten en is een populaire kandidaat in de hoofdstad. "Qalibaf heeft Teheran opgebouwd, een stad die zo groot is als een klein land", zegt Hussein, een 43-jarige buurtbewoner in een arme zuidelijke wijk van de hoofdstad. "Dat kan hij ook met de rest van Iran doen."

Heetste appel

Het is echter maar zeer de vraag hoeveel presidentskandidaten kunnen doen. In het Iraanse systeem hebben de geestelijken rond ayatollah Khamenei het laatste woord over staatszaken. Presidents(kandidaten) moeten helemaal met een grote boog om de heetste appel heenlopen: Irans nucleaire aspiraties. Dat, net als defensie, buitenlands beleid, en andere gewichtige zaken, blijft het domein van de Opperste Leider.

Toch kan de president het land wel degelijk een nieuwe kleur geven, zegt Shervin Malekzadeh, Iran-specialist aan het Amerikaanse Swarthmore College en nu in Teheran. "Hij heeft echte invloed op het economische beleid, en zet de politieke en culturele toon van het land. Kijk maar naar Ahmadinejad en zijn commentaar op Israël."

De komende dagen zou het enthousiasme voor verkiezingen daarom nog weleens op kunnen lopen, ook omdat mensen vaak op het laatste moment hun keuze bepalen. Politieke partijen in Iran zijn wankel en variaties in stemgedrag zijn vooral gebaseerd op basis van beloften en uitspraken van kandidaten. Die maken nogal eens een ommezwaai op het laatste moment.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234