Vrijdag 20/05/2022

Hemelpostaan Nawal el Saadawi

Aya Sabi neemt afscheid van Nawal el Saadawi: ‘Je bent een grootse vrouw, en je werk dijt nog uit’

Aya Sabi: 'Op uitzonderlijke momenten was je allesvernietigend, maar vaak was je als de Dode Zee, kalm en dragend.' Beeld Philippe Callant / RV
Aya Sabi: 'Op uitzonderlijke momenten was je allesvernietigend, maar vaak was je als de Dode Zee, kalm en dragend.'Beeld Philippe Callant / RV

In Hemelpost zeggen we vaarwel aan hen die in 2021 zijn komen te gaan. Columniste, auteur en journaliste Aya Sabi schrijft hier een brief aan de Egyptische gynaecologe en feministe Nawal el Saadawi. Zij werd 89 jaar en overleed op 21 maart.

Aya Sabi

Wrede en gevaarlijke Nawal,

Ik hou evenveel van mensen die auteur en fictie met elkaar verwarren als ik van lauwe, slappe koffie hou. Toch begin ik deze brief voor je met jouw eigen woorden over het fictionele personage dat je ooit creëerde. Toen ze haar een wrede en gevaarlijke vrouw noemden, antwoordde ze: ‘Ik spreek de waarheid en de waarheid is wreed en gevaarlijk.’

Jij valt in deze specifieke zin samen met je personage. Jij bent een wrede en gevaarlijke vrouw geweest. Je bent haar nog steeds.

Je omschreef jezelf als een arme vrouw terwijl je een journaliste van The Guardian in je appartementje in ­Caïro verwelkomde. Je relativeerde het meteen, want ‘er zijn mensen in Egypte die in graven leven en zij zijn nog de gelukkigen, want er zijn er ook die zelfs geen graf hebben.’ Het was toen 2015. Je was 83 jaar. Je had groot geld moeten verdienen: je ­boeken werden gekocht, vertaald. Je toneelstukken vulden ­theaters. Je reisde de wereld rond. Je was een gynaecologe, kreeg postjes tot bij het ministerie.

Je bent rijk, Nawal. Rijk aan woorden, aan strijdlust, aan moed, verbeeldingskracht. Schrijven is van niets iets maken. Het is een groot en magisch wonder. Ondanks de patriarchale en corrupte wereld waarin je je bevond, bleef je trouw aan jezelf, aan je gave en daar moet je ontzettend rijk voor zijn geweest, om zo vol te houden.

Ik heb lang getwijfeld hoe ik deze brief aan je zou beginnen. Schrijf ik ‘beste’, schrijf ik ‘lieve’, zeg ik ‘jij’, zeg ik ‘u’? Je zal me als geen ander begrijpen aangezien ik je naast je verschillende professionele bezigheden als gynaecologe en activiste in de eerste plaats als een schrijfster zie. Je zal me als geen ander begrijpen omdat het schrijversleven wordt gemarkeerd door bijna onmogelijke keuzes. Welk woord gebruik ik? Welk haarkleur heeft mijn hoofdpersonage? Welke thema’s zijn het waard om over te schrijven? Heeft het allemaal wel zin?

Nu je er niet meer bent, ben je nog steeds overal, ben je er misschien nog meer. Dat is een wonder. Dat al die twijfel tot één zekerheid leidt: je blijft. Al dat wikken en wegen moet doodvermoeiend zijn geweest − ik ben nog maar een beginner en hou het met momenten moeilijk vol − maar jij hebt wel gebouwd voor de eeuwigheid.

Je hebt een groots leven gehad, maar je werk heeft het toch nog kunnen overstijgen. Je bent een grootse vrouw geweest, maar je werk blijft uitdijen. Je bent als water. Op uitzonderlijke momenten was je allesvernietigend, een natuurramp, maar vaak was je als de Dode Zee, kalm en dragend.

Ik zou ‘u’ willen schrijven, omdat ik je diep bewonder. Ik zeg echter ‘je’, omdat ik je te lang ken. Ik was niet eens twaalf jaar toen ik je voor het eerst las. Ik was eigenlijk veel te jong om te lezen wat jij schreef, maar ik wandelde langs de bibliotheekrekken op zoek naar een naam die als thuis aanvoelde, een naam die ik had kunnen krijgen als mijn ouders niet voor ‘Aya’ hadden gekozen. Ik vond jou. Dat kan niet anders dan een daad van ­liefde geweest zijn. Dat je je door me liet vinden. Daarom: lieve Nawal, bedankt.

Ik hoop dat je de rust hebt kunnen vinden die je tijdens je leven voor ons hebt opgegeven.

Liefs, een leerlinge

(Hemelpost, naar een idee van HP/DE Tijd)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234