Maandag 16/05/2022

Avenue de l'avenir

Congolezen gaan toekomst hoopvol tegemoet

Een jaar geleden beleefde Congo zijn eerste democratische verkiezingen in een halve eeuw. Die kwamen er na een oorlog die aan vier miljoen mensen het leven kostte. Morgen, 6 januari, gaat in Goma een vredesconferentie van start die oplossingen wil vinden voor het aanhoudende geweld in Oost-Congo. Ontdekt Congo eindelijk zijn avenue de l'avenir, zijn laan naar de toekomst? Die straat bestaat echt. Ze ligt in Kinshasa maar is - hoe kan het ook anders? - vaak afgesloten door een militaire controlepost. Fotograaf Stephan Vanfleteren en schrijver David van Reybrouck trokken naar onze ex-kolonie, op zoek naar hoop. En die blijkt springlevend. Door David Van Reybrouck / Foto's Stephan Vanfleteren

Albert, 53 jaar

"Op mijn eerste werkdag kreeg ik te horen: 'U bent hier in België, niet in Congo'. De residentie van mijnheer de ambassadeur moet altijd netjes zijn. De vrouw van de eerste adjunct-kanselier heeft me alles geleerd. Drankjes inschenken, lepels opbergen, het bed opmaken. Inmiddels heb ik onder vier ambassadeurs gediend. De Belgen weten hoe ze de dingen moeten aanpakken. Hier is er altijd stroom, bij ons thuis niet. Vaak hebben wij zelfs geen water. Ook de wegen zijn kapot.

"Elke ochtend vertrek ik om 4.30 uur, zodat ik om 6 uur kan beginnen. Wassen en aankleden doe ik hier. Dan begin ik aan het ontbijt voor mijnheer en mevrouw. Ze zijn zeer goed. Ik heb drie kinderen aan de universiteit, maar een syllabus kost soms 15 dollar. Mevrouw geeft dan geld. De Belgen moeten hier alles weer opbouwen. Ik heb mijn vrouw geleerd hoe ze echt een bed moet opmaken. Zij heeft mij geleerd een beetje Frans te schrijven. Lezen, dat is lastig."

Lumbala, nachtwaker

"Laat ons zeggen dat ik dertig jaar oud ben. Of nee, veertig. U gelooft dat niet? Bon, ik werk al dertig jaar voor madame, eerst bij Tabazaïre, nu voor haar alleen. Haar man was directeur van de tabaksfabriek, maar hij is gestikt in zijn eten. Vergiftigd, denk ik. Dat zijn bonen op dat vuurtje, die eet ik straks. En daarna leg ik de mat op de grond en slaap ik. Nooit diep. Een nachtwaker slaapt nooit diep. Waarom zou ik bang zijn voor dieven? Ik heb twee honden. En de radio staat op Mission digitale. De Heer is nooit veraf. Ik heb alles! Twee kepies van de Belgische post. Ook twee vrouwen, eentje van zeventien en eentje van negentien. Gelooft u dat ook niet?"

Alpha, 12 jaar

"Trésor Mputu, natuurlijk! Hij is de beste. Zijn voet van links is goed en zijn voet van rechts is goed. Ik wil bij Arsenal spelen. Daar speelt Mputu nu ook. Hij is de beste, beste Congolees. Elke avond voetballen we hier op straat. Ik ben van de voet van links. Mijn Frans is niet zo goed. Hoe kan het dat een blanke Lingala spreekt? Wat? Ja, de bal is kapot. Waarom? Kan jij dat dan niet, zo dansen met die bal? Zo, veertien, vijftien, zestien keer. Echt niet? Kom, geef mij een pass. Hier! Hé, was die voor mij?"

Christiane, 15 jaar

"Ik kom hier elke dag maniok malen. Die verkoop ik op de markt. Ook in het regenseizoen. Het malen duurt een halfuur. Maar soms zit ik hier de hele nacht te wachten op stroom. Dan dut ik op de binnenplaats met de andere vrouwen onder de plastic zeildoeken. Zij komen uit de Kasaï, ik heb ze al hond zien eten. In de Kasaï doen alleen de mannen dat, maar hier is er geen geld en hond is niet duur. Het liefste wil ik verpleegster worden, of nee, naar Europa gaan. Met een blanke trouwen, zelf blank worden. Helemaal blank kan niet, maar met crème de lait krijg je toch een blekere huid."

Lambert, 53 jaar

"Momenteel? Bon, hier twee geiten, daar vier cavia's en vijf eenden, ginds nog zeven duiven en hiernaast, wacht even, vier, acht, zestien konijnen. Ja, dat is het, zestien. En vier bananenbomen en een struik die heel veel passievruchten geeft. Ik ben de enige kweker in de wijk. Dit huis heb ik zelf gebouwd. Ja, op deze steile helling.

"Bij Safricas krijg ik 110 dollar per maand, dat is niet slecht voor de bouw, maar ik heb vier kinderen. Onze jongen van twaalf heeft polio. Hij heeft nooit kunnen lopen, alleen kruipen. Toen hij vijf jaar was, kreeg hij een vaccin. Toen is het veel verergerd. Misschien was het vaccin te oud, of hoe zeg je dat? Nu moeten we hem naar het toilet dragen.

"Ik verkoop wel vijf konijntjes per maand, dat is toch telkens 15 dollar. En één keer per jaar een geitje: 50 dollar. Ik heb hoop voor mijn land: als de Belgische nonkels weer op de tafel gaan kloppen, zal alles verbeteren. Ook voor mezelf. Dat onze jongen ooit zal lopen, desnoods op krukken. Al met al gaat alles goed. Dat daar? Niets. Dat is gewoon een boom die lekker ruikt, 's avonds als het donker wordt."

Starlette, 35 jaar

"Sindsdien ben ik nergens meer bang voor. Ik ben nog altijd niet dood. Ik ben alleen met een baby door een woud vol rebellen getrokken. Er werd geschoten. Het is inmiddels negen jaar geleden. Ik was kapster en trok naar Angola, daar viel geld te verdienen. Mijn vriendje was diamantzoeker. Gewoon, de rivier afdammen en het grind wassen. Angola was le pays des enfants, er waren alleen jongeren. UNITA vroeg aan Mobutu handarbeiders, wij mochten een deel van de opbrengst houden. We woonden in rode hutten. Daar is mijn kindje geboren. De buren hebben niets gehoord. Op een nacht kwamen de MPLA-soldaten. Schieten, verkrachten, granaten. We zijn gevlucht met de UNITA-rebellen. Ik kon niet mee, met die baby. En dorst, ik dronk brak water. Pas toen het donker was, bereikte ik het moeras: de grens met Congo. Toch ben ik vandaag nog altijd niet wie ik wil zijn. Ik heb geen geld en geen liefde. Ik ben zangeres en actrice, ik wilde een ster zijn, maar er is niemand... Coifferen is ook een kunst, weet je."

Rosalie, 26 jaar

"Mijn moeder zegt: 'Altijd maar lezen en studeren, zou je niet beter trouwen zoals je zus? Jij bent te gecompliceerd voor een zwarte, straks krijg je nog iets met een blanke.' Journalistiek was een job voor hoeren, dat zeiden ze ook. Eigenlijk wil ik minister van Vrouwenzaken worden. Zwarte mannen slaan gemakkelijk, bij jullie mag dat niet. Maar jullie scheiden zo makkelijk, binnen de 48 uur! Dus waarom zou ik naar Europa trekken? Om daar een beetje de vaat te doen zeker."

Maman Annie

"'Ik voel nog iets', zei de vroedvrouw. Wát? Mijn man was die dag in Lubumbashi om verslag te doen van het bezoek van koning Boudewijn en koningin Fabiola. Hij werkte als omroeper voor Mobutu. Iemand strooide maniokpoeder op zijn haar, dat doen wij hier als iemand een tweeling heeft gekregen. Mobutu zag dat en kwam hem feliciteren. Toen hij vernam dat ik een jongen en een meisje had gekregen, zei hij: 'Dan zullen ze Baudouin en Fabiola heten.' Zo heten ze nog altijd."

Maman Nicole

"Sinds '93 weet ik dat ik seropositief ben. Toen mijn man aan aids stierf, heeft de familie mij verstoten. Kijk naar Marianne: haar man was ambassadeur, uiteindelijk sliep ze op een stuk karton. Wij hebben alleen elkaar, hier bij Femme Plus. Chantal lag op een matje, haar eten was beschimmeld. Op handen en voeten kroop ze naar de smerige latrine. Toen ze gestorven is, hebben wij haar begraven. De straatjongens die op het kerkhof wonen, riepen naar ons: 'Sinds wanneer zijn het bij ons Bantoes de vrouwen die begraven?' De kist was te zwaar voor ons. Ruw kwamen ze tussenbeide, ze duwden ons weg en namen de kist over. Ze hadden tranen in hun ogen."

Papy, 30 jaar

"Vorige week ben ik met Betty getrouwd. De bruidsschat was: een driedelig pak met hemd, een das en schoenen voor mijn schoonvader, een superwax met muiltjes en hoofddoek voor mijn schoonmoeder, naast een gouden kettinkje en oorringen, een wax hollandais voor de tante van vaderskant, muiltjes en sjaals voor de tante van moederskant en de grootmoeder van de vader, een machete, een hak, een fles Johnnie Walker bande rouge, een wollen deken, een Colemanlamp, twee kalebassen rode wijn, twee zakken zout van 20 kilogram, tien pakken thee en tien pakken koffie, geld voor de voorouders en de ouders, zo'n 1.400 dollar. Plus dertig kratten bier en fris voor het feest. Het ging door tot de ochtend. Als acteur reis ik de wereld rond, maar voortaan ben ik een vlieger: ik kom nog altijd overal, maar door te trouwen ben ik hier verankerd. Dat voelt goed."

Faustin, chauffeur

"Files, altijd files. De weg is waardeloos. Kijk die daar, alsof dat zal helpen! Bon, waar was ik gebleven? Mijn achtste vrouw, ja. Alles samen heb ik nu 25 kinderen. Natuurlijk ken ik al hun namen. Junior, Fiston, Faustin, Wamba, Jacques, en dan: Munduku, Membila, Kiay, Kasongo, Ntumba, Kambaka, Dasanga. Daarna kwamen Kimaki, Gaston, Kiwobo, Mundedi, Makasini. Aan hoeveel zit ik? Zeventien nog maar? Bon, de rest heet Mukakala, dat is de naam van mijn vader. C'est bon comme ça. Maar bezie dit verkeer nu toch eens. Dat krijg je ervan als je rijbewijzen verkoopt voor 50 dollar."

Abel, 71 jaar

"In 2000 mocht ik op pensioen, maar er zijn geen pensioenen meer. Dus blijf ik werken. Ik ben inspecteur in het onderwijs. Het loon voor oktober is nog altijd niet betaald. De leraars hebben niets te eten. Het niveau van onderwijs is zeer laag. Vroeger had ik een abonnement op de bus en kon ik rustig mijn krant lezen. Nu moet ik een taxibusje nemen, zo'n VW waar we met veertig inkruipen. Dit? Dit is mijn enige pak. Ik draag het al sinds 1987."

Jérémie, 13 jaar

"Mijn makkers noemen me altijd 'Le perroquet', de papegaai, omdat ik zoveel spreek, maar ik heb gewoon altijd gelijk. Echt. Daarnet weer. Zij vonden letteren een studierichting voor meisjes, maar dat is niet zo. Waarom zou ik exacte wetenschappen moeten doen? Ik wil advocaat worden, ik wil mensen in moeilijkheden verdedigen en tegen de doodstraf strijden. En ik wil hier blijven. Le Congo, c'est mon pays."

Camile, 75 jaar

"Simon en Antoinette zitten hier al van bij de opening van de zoo. Van 1938. Krokodillen kunnen tot honderd jaar oud worden. Als er bezoekers zijn, doe ik l'animation, de dressuur. Kijk, eerst sla ik op de kop. Zo, ja dat mag hard. Dan achter de voorpoot, hier zo. Dan de achterpoot. En dan op de staart. Altijd goed kijken hoe de staart ligt. Ik doe het al sinds 1968, behalve op vrijdag. Ik had een vervanger, Mafu. Maar hij keek niet goed. Op een vrijdag in 1985 heeft Antoinette zijn arm afgebeten, twee maanden later was hij dood. Waarom ik mijn hemd te drogen hang in de kooi? Dat is de enige plek waar de dieven niet komen, tiens."

Bénie, 4 jaar

"Ik hou van lang, zwart haar! Ik wil nu mijn nagels lakken! Fanta is niet oranje, het is als ananas. Coca-Cola is helemaal zwárt! Water heeft de kleur van... glazen! Nico klimt graag in de mangoboom. De vliegen steken me!"

Zizi, 67 jaar

"Ik ben directeur bij de radio. Pas sinds tien jaar hebben we een archief. Ten tijde van Mobutu moesten we altijd oude banden uitwissen en hergebruiken. Toen Kabila in 1997 aan de macht kwam, wantrouwde hij ons. We hadden een meeting van hem uitgezonden, maar die had hij gemist. Op zijn bevel zonden we het 's nachts nog eens uit. Kabila sliep zeer weinig. Maar het was een slecht gewiste band, na afloop stond er nog een stukje Mobutu op. Papa Maréchal! Oyé! Oyé! De technicus was in slaap gevallen, maar de mensen dachten dat Mobutu terug was.

"Kabila was razend. Om 2 uur 's nachts werd ik opgepakt en naar de gevangenis gebracht. Het leger had er een hoop journalisten heen gesleurd. Het was zeer ernstig. We konden geëlimineerd worden. 's Anderendaags moesten we naar het presidentieel paleis, waar we een geweldige uitbrander kregen voor onze revolutionaire daad. We moesten Kabila beloven dat we Marx zouden lezen, maar we kregen wel nieuwe banden."

Laetitia, 22 jaar

"Ik ben ongesteld, vandaar die puistjes. Het is al vier jaar dat ik bij Top Models Agency werk. Ik meet 1m78 en weeg normaal 58 kilogram. Nu is het wat meer. Als mijn manager terug is, eet ik weer enkel chips en drink ik thee. Ik weet niet of ik nog een vriendje heb, hij zit hier aan de overkant in Brazzaville. Het is een man, hé. Maar bon, zelf... Ik heb ook... ik heb ook tederheid nodig, hé. Soms zie ik mijn ex nog, de man die mij ontmaagd heeft. En dan, tja. Ik weet nog niet of ik wel kinderen wil. Ik ben bang van de pijn en het schijnt dat je achteraf minder kunt genieten, dat je dan zo uitgerokken bent. En al die Congolese vrouwen die zo dik worden door het sperma van hun man!"

Generaal Malick

"Misschien hebben we de oorlog wel nodig gehad. Hij heeft ons tenslotte verkiezingen en democratie gebracht. Het Congolese volk is buitengewoon. De mensen verdragen alles en blijven joviaal. Bij het begin van Mobutu ging alles goed en was er reden tot feesten. Nu is er geen reden meer, maar de mensen feesten nog altijd. Waar ik van droom voor Congo is een ex-president, iemand die niet vermoord wordt, niet in ballingschap moet, niet illegaal aan de macht blijft, maar hier gewoon kan blijven wonen nadat zijn wettelijke termijn verstreken is. Weet u dat wij maar één minister hebben gekend die ooit vrijwillig is afgetreden? De rest klampt zich vast aan het ambt."

Larousse-Marciano, 26 jaar

"Ik heb Amerikaanse hiphop versmolten met onze atalaku, onze manier om het publiek op te zwepen. Dat is mijn ontdekking. Mijn vader wilde altijd dat ik woorden opzocht in het woordenboek, vandaar: Larousse. Rocky Marciano was de enige zwaargewicht die nooit knock-out ging. Ik boks dus met woorden en ik wil dat de hele planeet mij kent. En dan wat drinken met de vrienden en een paar meiden die ons strelen.

"Met mijn geld zou ik ook scholen en hospitalen bouwen. Als ik ziek ben, denk ik aan de dood en dus ben ik niet graag ziek. Ik moet nu naar een begrafenis. Het nichtje van mijn lief. Ze was pas 25 jaar. Ze is gestorven aan, euh, kanker."

Vincent Lombume Kalimasi, schrijver

"Ik droom dat mijn kinderen hun eigen dromen mogen hebben, dat ze waarachtige mensen worden. Mijn droom is de droom van mijn land. Dat we genezen van alle onheil. Ik ben erg optimistisch, maar het zal nog niet voor morgen zijn. Misschien over tweehonderd jaar. Ik ben gelovig. Mijn droom behoort tot het magma van alle grote dromen. Het zijn alle dromen samen die een land maken."

Beko, 22 jaar

"Het liefste van al zou ik ambassadeur zijn in Frankrijk of België, maar momenteel verkoop ik belminuten, hier langs de straat. CelTel, Tigo, Vodacom, CCT, ik heb ze allemaal. Als ik voor 100 dollar verkoop, hou ik er 8 over. Dagelijks moet ik daarvan minstens 1 dollar aan de politie geven. Officieel mogen wij hier niet staan, zie je. De agenten worden ook niet betaald, dus halen zij rechtstreeks hun loon bij ons op. Met de rest onderhoud ik de hele familie, mijn ouders zijn dood. Ik ben hier elke dag van 6 tot 20 uur."

Dokter Roger Manono, 58 jaar

"Toen ik directeur werd van het ziekenhuis spraken ministers mij erop aan. Waarom ik toch altijd in jeans en T-shirt liep en kistjes droeg, godbetert? 'Ik heb mijn doktersjas', zei ik dan. 'Dat moet volstaan.' Dit land is een bouwwerf vol modder. Is het nu echt nodig om van die dure pakken en blinkende schoenen te dragen? En al die politici met hun jeeps van 40.000 dollar.

"Kabila's allereerste officiële bezoek was aan dit hospitaal. Ik heb later nog zijn bloed op malaria onderzocht. Zijn vrouw kwam hier zonder lijfwachten, en zijn zoon... Had ik geweten dat die nog president zou worden, ik was met hem bevriend geraakt, ha! Nee, dat interesseert me niet. Ik hoef geen paraplu, want als je die kwijt bent, sta je in de regen. En hier kan het regenen, met bakken. De enige echte paraplu is het werk. Dit land heeft harde werkers nodig. Daarom ben ik na mijn opleiding in België teruggekomen. Jammer genoeg ben ik geen twintig meer."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234