Zaterdag 26/11/2022

Avant-garde driedaagse

't Stuc, Leuven

Over de afdeling Vlaams-Brabant van het Festival van Vlaanderen heb ik het op deze bladzijde nog niet gehad en dat is niet zo best. Ze houdt zich met haar mooie programmatie nochtans uitstekend staande naast haar soms ietwat megalomane grote zus die onder meer Internationaal, Brussel en Europa heet. Volgende week loopt in Leuven een driedaags minifestival rond avant-gardemuziek, een vanaf nu jaarlijks terugkerend initiatief dat deze keer in grote mate draait rond het totaalserialisme en de elektronische muziek van de jaren vijftig en vroege jaren zestig. Spilfiguren zijn de jonge Karel Goeyvaerts, Milton Babbitt en Herman Van San.

Sant in eigen land is men in Vlaanderen maar zelden - al wil het onterecht of om de foute redenen wel eens lukken. Heet je Karel Goeyvaerts en heb je je als prille twintiger aan het begin van de jaren vijftig voorgenomen om muzikale neue Bahnen te verkennen, dan wacht je zelfs als voorman van een toonaangevende stroming weinig eer. Goeyvaerts hoort thuis in het rijtje Boulez, Stockhausen, Nono - overigens zijn vrienden en studiegenoten. Hij was behalve een grote componist ook een prachtmens en originele denker. Hij maakte bovendien vele van de oude BRT-radiodjingles die u kent, maar dat is helemaal wat anders. De keuze die de ensembles Xenakis en Champ d'Action en de pianisten Inge Spinette en Jan Michiels uit het werk van Goeyvaerts hebben gemaakt laat zich gemakkelijk situeren: het zijn namelijk de Nummers 1, 2, 4 en 5. Goeyvaerts koos vanaf zijn Sonate voor twee piano's, een van de belangrijkste mijlpalen in zijn oeuvre, een tijdlang Nummer als titel, helemaal passend bij de objectivering van de muzikale arbeid in al haar facetten zoals de serialisten ze voorstonden. In Nummer 2 voor dertien instrumenten ging Goeyvaerts verder op zijn pas gevonden pad van uiterst consequente organisatie en zorgvuldige controle van alle muzikale parameters. Nummer 4 met dode tonen - dat zo'n dertig jaar op zijn creatie moest wachten - is een vroeg experiment met sinustonen, waarin Goeyvaerts vier inerte, bewegingloze klankagglomeraten naast elkaar zette. Eigenlijk is hierin al de latere Goeyvaerts een beetje hoorbaar. Met Nummer 5, met de zuivere tonen, vierde hij zijn overwinning op de compositorisch én in die tijd technisch moeilijk te bedwingen 'zuivere' sinustonen. Goeyvaerts zou naar het einde van de jaren vijftig, na een diepe artistieke crisis, de rationele structuurbepaling in het seriële componeren een dwaalspoor noemen, "een gevolg van na-oorlogse angst". Hij zou lang niet meer schrijven en ten slotte helemaal anders dan vroeger. Stof genoeg voor nog een - waarschijnlijk nog mooiere - driedaagse.

Milton Babbitt is bij uitstek een man van de twaalftoonstechniek. Hij trok Schönbergs inzichten door tot een haast karikaturaal strikt geordend systeem. Behalve twaalf tonen die mekaar in een strikte rangorde hoorden af te lossen, voorzag Babbitt ook twaalf timbres en evenveel notenwaarden, dynamische niveaus en tijdsintervallen. De compositie als twaalfdegraadspuzzel. Ook van hem worden enkele markante stukken uitgevoerd, daterend van de late jaren veertig tot de late sixties: Three Compositions for Piano, Post-Partitions, Composition for Synthesizer en Composition for 4 Instruments. Verder kunt u vrijdag, zaterdag en zondag nog werk beluisteren van Pousseur, Barraqué, Fano en natuurlijk een aantal creaties: Verstockt (membre fondateur van Champ d'Action), Ferneyhough en, last but not least, twee eerste uitvoeringen van werken van elektronische muziekpionier Herman Van San (Microstructuren voor drie piano's en Opus electronicum). De man overleed in 1975. We mogen weer trots zijn.

Avant-garde driedaagse van het Festival van Vlaanderen Vlaams-Brabant. Xenakis Ensemble o.l.v. Lorre Lynn Trytten, Champ d'Action o.l.v. Celso Antunes, Ian Pace, Jan Michiels en Inge Spinette. Van vrijdag 13 tot zondag 15 oktober in de zaal van 't Stuc aan de Vlamingenstraat 83 in Leuven. Middagconcerten: introductie om 16.30 uur, concert om 17 uur. Avondconcerten: introductie om 19.45 uur, concert om 20.30 uur. Tickets: 300 tot 400 frank (7,44 tot 9,92 euro). Tel. 016/22.21.13. Info: www.festivalvlaamsbrabant.be

Rattle

PSK, Brussel

Nog meer nieuwe muziek: vanavond is in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten de Britse dirigent Simon Rattle te gast, binnenkort de opvolger van Claudio Abbado als chef-dirigent bij de Berliner Philharmoniker. Een fel gegeerde stek: molto onor, molto contante, en natuurlijk is het ook prettig werken met wat bij afspraak het beste orkest van de wereld is. Vanavond brengt Rattle echter niet de Berliner mee, maar de Birmingham Contemporary Music Group (BCMG), het ensemble voor nieuwe muziek dat ontstond binnen het City of Birmingham Symphony Orchestra, het orkest dat Rattle in een kleine tien jaar tijd omvormde van verdienstelijk stadsorkest tot internationaal toporkest - tenminste zolang hijzelf ervoor staat.

De attractie van de avond - als ik me over deze edele materie even in pretparktermen mag uitdrukken - is zeker het pianoconcerto van Ligeti, en wel om twee redenen. Vooreerst leverde de Hongaar met dit concerto een heerlijke mix van grote concertotraditie en hoogst nieuwerwetse toontaal af. De ballen van een betere rocksong, de discipline van de klassieke muziek, het improvisatorische van de jazz, anders gezegd alle elementen van zijn heerlijke piano-etudes vindt men erin terug. Ten tweede is het Pierre-Laurent Aimard die de solopartij vertolkt. Daar hoeft geen tekeningetje bij.

Het programma wordt aangevuld met de Sinfonie für kleines Orchester van Hans Krása, de in Auschwitz gestorven componist van de beroemde kinderopera Brundibár, en een nieuw, door BCMG besteld werk van de Britse componist Colin Matthews. Diens bekendste wapenfeit tot nu toe is de concertversie die hij met Deryck Cooke maakte van Mahlers Tiende, maar zelf heeft hij ook veel te vertellen, en wel op volstrekt ambachtelijke wijze. Gezondheid.

Cynthia Clarey (mezzo), Pierre-Laurent Aimard (piano) en Birmingham Contemporary Music Group o.l.v. Simon Rattle brengen werk van Ligeti, Krása en Matthews. Op donderdag 12 oktober om 20 uur in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. Tickets: 300 tot 1200 frank (7,44 tot 29,75 euro). Tel. 02/507.82.00. Info: 02/511.34.33 en www.sofil.be

Neuwirth en co

deSingel, Antwerpen

Ook het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen (KFOV) gooit zich deze week in de twintigste-eeuwse muziek, uiteraard onder leiding van Peter Rundel, die speciaal voor het grasduinen in recent repertoire werd aangetrokken. Hoofdwerk van de avond is zeker Anaptyxis, het laatste orkestwerk van de jonge Oostenrijkse componiste Olga Neuwirth, dat nog niet in België werd gespeeld. Neuwirth is dit seizoen composer in residence van het KFOV. Een van haar geliefkoosde procédés bij het componeren is behoorlijk merkwaardig: ze houdt ervan te vertrekken van heel summier basismateriaal, daarmee een groot, ingewikkeld kluwen te bouwen van uiteindelijk niet meer te onderscheiden ritmetjes, klankjes en effectjes, om vervolgens de hele handel in elkaar te laten vallen. Een beetje als een Apocalyps, maar dan met een vervolg, want ze begint steevast opnieuw te bouwen, waarbij in de muziek vaak een soort auditieve grijns opduikt. Voorpret in afwachting van de volgende collapse. Het klinkt misschien wat onaangenaam, en dat is het ook soms, maar een beetje Mefisto van tijd tot tijd mag wel. Moet zelfs, vind ik. Verder staan er componisten op het programma met wie Neuwirth een speciale band heeft: Janaceks suite Uit een dodenhuis, naar zijn gelijknamige opera, ...quasi una fantasia... opus 27 nr. 1 van Kurtág, waarvan de titel met opusnummer en al aan Beethoven is ontleend - Kurtág slaat hier dus aan het parodiëren, hetgeen hij zeer goed kan - en ten slotte Bartóks Vier Orkeststukken. Een schitterend programma.

Het KFOV o.l.v. Peter Rundel brengt werk van Neuwirth, Janacek, Kurtág en Bartók. Op vrijdag 13 oktober om 20 uur in deSingel in Antwerpen. Tickets: 250 tot 850 frank (6,20 tot 21,07 euro). Tel. 03/248.28.28. Info: www.desingel.be

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234