Dinsdag 18/02/2020

Maatschappelijk

Australisch-Britse filosoof trapt 'revolutie' in Brussel af: "Empathie is niet te stoppen"

Roman Krznaric.Beeld Franky Verdickt

De Brusselse vzw Citizenne wil van de hoofdstad de meest empathische stad maken. Het idee halen ze bij de Australisch-Britse filosoof Roman Krznaric, mede-oprichter van The School of Life. 'De revolutie is niet te stoppen.'

Drie jaar geleden bracht Krznaric het boek Empathie uit en het werd een bestseller. Krznaric, geboren in Australië, was op dat moment al een bekende denker in het Verenigd Koninkrijk en had samen met filosoof Alain de Botton The School of Life opgericht. Zijn boek raakte een gevoelige snaar bij iedereen die vond dat onze samenleving wat meer liefde kon gebruiken.

 Van Barack Obama en Angela Merkel tot de Nederlandse voorman van GroenLinks Jesse Klaver, allen riepen ze op tot meer empathie. De Brusselse vzw Citizenne wil nu met de doctrine van Krznaric in de hand een empathierevolutie ontketenen. Een halve eeuw na mei '68 lijkt er een nieuwe flowerpower op komst. 

De revolutie moet starten in Brussel, de stad die de afgelopen jaren in het nieuws kwam als de plaats waar terroristen aanslagen beramen en jongeren de politie bekogelen. 

Ook al heeft Citizenne al een strijdlied bedacht, toch zal hun revolutie er geen zijn van rondvliegende kasseistenen, maar van ontmoetingen. "Enkel door ontmoetingen ontstaat empathie en enkel met empathie kunnen we tot gedeeld burgerschap komen", zegt minister van Cultuur en van Brussel Sven Gatz (Open Vld), die het project steunt.

Via media en sociale media komt de wereld in realtime binnen. En meestaal staat het menselijke verhaal centraal, niet de grote theorieën. Is er wel nood aan meer empathie?

Roman Krznaric: "Sinds ik het boek schreef, is het empathiedeficit enkel gegroeid. Uit onderzoek van de Universiteit van Michigan blijkt dat empathie bij studenten in drie decennia gehalveerd is. Xenofobie neemt in heel Europa toe, net als ongelijkheid. De sociale media bieden vooral zelfliefde. Ze draaien rond het verzamelen van likes. Mensen zitten in hun bubbel, waarin ze hetzelfde nieuws krijgen als wie dezelfde mening heeft.

"Empathie is er net om te doen om uit die bubbel te treden. Om geïnteresseerd te zijn in vreemden. En dat zal vooral in de steden gebeuren. Steden waren in de geschiedenis altijd broeiplaatsen voor sociale innovaties.

Hebben veel mensen niet het gevoel dat we net té empathisch zijn voor de ander en zo wel eens het slachtoffer kunnen worden van mensen met bijvoorbeeld een extremistische agenda?

"Bij elke nieuwe sociale verworvenheid of mensenrecht riepen er mensen dat de samenleving in gevaar zou komen. Het tegendeel bleek telkens waar. Het zal ons verrijken. De revolutie is niet te stoppen. En de volgende is misschien het ernstig nemen van dierenrechten, een revolutie die begon in de jaren 70, maar verre van voltooid is."

Echt opwindend klinkt het niet: een revolutie van menselijke ontmoetingen? 

"Toch is het dat, als je het innovatief aanpakt. Met The Oxford Muse deden we conversatietafels. Rijk en arm, gekleurd of blank en verschillende religies kwamen allemaal aan tafel. In plaats van een menukaart met eten, stonden er gespreksonderwerpen op. Wat hebt u geleerd over liefde in uw leven? Wat zijn uw prioriteiten? 

"Ik heb in Londen een empathiemuseum opgericht waar we overmorgen een tentoonstelling doen over migratie. Er zal een gigantische schoenendoos staan, waarin je letterlijk in iemand anders schoenen gaat staan en in een koptelefoon zijn verhaal hoort. Dat kan gaan van een Nigeriaanse bokskampioen zonder papieren, een vrouw uit Mauritius die huiselijk geweld heeft ondergaan of een sekswerker.

"Ik stel me altijd de vraag welke stemmen er niet gehoord worden. Het is niet meer dan eerlijk om die mensen een stem te geven."

Zoiets doet bij ons bijvoorbeeld het burgerplatform dat migranten onderbrengt bij mensen thuis. Brussel heeft dus wel al wat empathie?

"Dat burgerplatform is een geweldig voorbeeld van hoe de empathierevolutie er moet uitzien. Die burgers stellen zich zeer kwetsbaar op door hun huis open te stellen, maar dat is hoe we connectie maken met elkaar. Ze zullen andere culturen leren kennen. En het werkt in beide richtingen, want ook de transmigranten zullen vooroordelen hebben die op de proef worden gesteld."

Ontslaat zo'n burgerinitiatief niet de overheid van haar verantwoordelijkheid? En daardoor zal het probleem alleen groter worden? 

"Neen. Het doet me denken aan Britse stadskinderen die tijdens de Tweede Wereldoorlog geëvacueerd werden uit vrees voor Duitse bommen. Arme arbeiderskinderen kwamen zo terecht bij rijkere middenklasse op het platteland. Plots zagen die mensen de stedelijke armoede in het gezicht.

Roman Krznaric.Beeld Franky Verdickt

"Het gevolg was dat er nieuwe wetgeving kwam rond jeugdwelzijn, pal in het midden van de oorlog. Als empathie eenmaal echt ontketend is, is het erg krachtig.

"Dus mijn gok is dat er door het burgerplatform meer mensen betrokken geraken bij het onderwerp en het dan ook politieke gevolgen zal hebben. De geschiedenis van mensenrechten is dat empathie de deur van ons moreel bewustzijn opent en dat daarna het beleid en de wetgeving de deur open houden. Zo ging het met de strijd tegen slavernij, arbeidersrechten en vrouwenrechten."

2018: het jaar van de empathierevolutie

De vzw Citizenne ontketent een empathierevolutie om van Brussel de meest empathische stad te maken. Interventies op straat, lezingen en ludieke acties moeten een positief antwoord bieden op de toenemende polarisering. Zo zijn er al verhalen van Brusselaars verzameld en die zullen binnenkort in het straatbeeld verschijnen. De revolutie is uitgeroepen met een lezing van auteur Roman Krznaric en het inoefenen van een strijdlied. Er komt ook een oproep voor projecten die de geest van de revolutie in zich dragen. Tegen 2020 moet de revolutie voltooid zijn. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234