Vrijdag 10/04/2020

Australië 'verlegt probleem gewoon'

Australië past een keihard beleid toe om vluchtelingen op zee terug te sturen. Wie wordt gered, komt in detentiekampen op een eiland terecht. De kritiek van mensenrechtenorganisaties groeit.

Op 15 december 2010 zonk voor de kust van Christmas Island een schip vol bootvluchtelingen, vooral afkomstig uit Irak en Iran. De kustwacht van het Australische eiland wist 42 drenkelingen uit de Indische Oceaan te redden; 48 opvarenden verdronken jammerlijk.

Vijf jaar later heeft Australië een van de strengste aanpakken ter wereld, gecentreerd rond drie kernpunten: boten met asielzoekers terugsturen of zelfs -slepen; bootvluchtelingen die wel aan wal raken of gered worden opsluiten in detentiecentra op de eilanden Nauru en Manus; en ze nooit meer kans geven op hervestiging in Australië.

Tegelijk sluit Canberra akkoorden met andere landen om 'hun' bootvluchtelingen over te nemen. Zo worden vluchtelingen op Nauru nu onder druk gezet om zich te hervestigen in Cambodja, met wie de regering in Canberra een akkoord sloot.

Premier Tony Abbott liet zich eerder deze week in interviews ontvallen dat Europa de Australische aanpak zou kunnen kopiëren. De enige manier om schipbreuken tegen te gaan, zei hij, "is de boten te stoppen".

Deze drastische maatregel wordt toegepast sinds 2012. Ze werd mogelijk gemaakt door toenmalig socialistisch premier Julia Gillard, die zwaar onder druk stond na een reeks dodelijke schipbreuken en opstanden in overbevolkte detentiecentra voor vluchtelingen op het Australische vasteland. Ze handelde op advies van een expertenpanel. Dat panel oordeelde ook dat de strenge 'afschrikking' hand in hand moest gaan met een verhoogde toekenning van humanitaire visa voor vluchtelingen en een flexibelere politiek van gezinshereniging.

Alleen kwam van het gastvrije luik van de strategie niets in huis toen huidig conservatief premier Abbott het roer overnam in september 2013. Een beoogd akkoord met Maleisië als pleisterplek voor een regionaal hervestigingsbeleid van vluchtelingen viel in het water.

Reddingssloepen

Abbott ging nog verder dan Gillard. Zijn regering kocht zelfs extra oranje reddingssloepen met motoren, waarmee asielzoekers teruggestuurd konden worden als hun eigen boten beschadigd waren. Met video's op sociale media worden kandidaat-bootvluchtelingen gewaarschuwd: 'No way' dat jullie van Australië een thuis kunnen maken als je zonder visa in onze wateren aankomt. Abbott wijst nu op de dalende trend van bootvluchtelingen. Sinds zijn regering aan de macht kwam reisden slechts zestien schepen naar Australië. Slechts één was succesvol. Er vielen geen doden.

Maar Australische en internationale mensenrechtenorganisaties hebben zware kritiek op het beleid, omdat er geen rekening wordt gehouden met de schrijnende situaties van de teruggestuurde vluchtelingen. "Het Australische beleid houdt geen rekening met de nood aan bescherming van mensen die proberen per boot naar Australië te komen", zei Paul Power, de voorzitter van de Refugee Council of Australia, in The Guardian. "Voor de Australische politici is dat zelfs nooit een ernstig onderdeel van het debat geweest."

Human Rights Watch is op zijn beurt vernietigend voor de mensonterende situatie van 800 kinderen die opgesloten zitten in overbevolkte kampen zoals op Nauru. Daar loopt ook een onderzoek naar seksueel misbruik van minderjarigen. Toen de VN-rapporteur over folteringen het opsluiten van minderjarigen een schending noemde van internationale rechtsverdragen, antwoordde Abbott dat Australië "het beu was de les te worden gespeld door de Verenigde Naties".

In Europa gingen de voorbije dagen bij hardliners stemmen op om in de toekomst het Australische voorbeeld te volgen. Daar bestaan zowel praktische als juridische bezwaren tegen. Australië stuurt schepen nu terug naar Indonesië, maar daar heerst geen conflict - in tegenstelling tot Syrië en Libië bijvoorbeeld, waar teruggekeerde vluchtelingen riskeren doodgeschoten te worden. Juridisch is de EU ook gehouden aan ondertekende verdragen om drenkelingen te redden en vluchtelingen het recht toe te kennen aanspraak te maken op een asiel- of hervestigingsprocedure.

Overweldigende noden

Volgens vluchtelingenexpert Power heeft Australië door zijn No Way-beleid het probleem gewoon verlegd. "Als je kijkt naar de herkomstlanden van mensen die op de Middellandse Zee worden aangetroffen, dan zie je dat er ook Afghanen en Irakezen bij zijn - bevolkingsgroepen die eerder veiligheid zochten in Australië. De antwoorden op de crisis liggen dan ook in het begrip waarom mensen steeds verder trekken, en het verzinnen van betere antwoorden op de overweldigende noden waar ze tegen aankijken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234