Maandag 13/07/2020

Australië kent zijn Inconvenient Truth

‘We zetten ons schrap voor een overstroming zoals die maar een keer in de eeuw voorkomt”, zei premier Anna Bligh van Queensland, de deelstaat waarvan Brisbane de hoofdstad is. Het noordoostelijke gebied kampt al weken met zware overstromingen. Al twaalf mensen kwamen om het leven toen een tsunamiachtige vloed eerder deze week door de stad Toowoomba raasde.

Sindsdien stroomt het water, maar ook brokstukken van huizen, wagens en boten, naar de grootstad Brisbane. Het waterpeil bereikte daar donderdagochtend vroeg lokale tijd, omstreeks 19 uur gisterenavond, een piek van 4,6 meter. Het springtij van de Brisbanerivier deed het water ’s nacht met nog tientallen centimeters stijgen. Volgens waarnemers blijft het water enkele dagen staan en zullen ongeveer 20.000 huizen getroffen worden.

De op twee na grootste stad van Australië werd gisteren een spookstad, nadat de bevolking massaal hogere oorden opzocht en de autoriteiten uit veiligheidsoverwegingen bijna honderdduizend woningen zonder elektriciteit plaatsten. Heel wat inwoners zochten onderdak in de vele evacuatiecentra of moesten aankloppen bij vrienden of familie.

Zo ook Damien Batstone (38), professor aan de Universiteit van Queensland. Samen met zijn vrouw en drie kinderen (7,5 en 3 jaar oud) woont hij op een kleine afstand van de Brisbanerivier. “Dinsdag besloten we te vertrekken. We vreesden dat we anders niet meer weg zouden raken”, zegt hij in een telefonisch interview.

Het hele gezin trok naar vrienden in Chapel Hill, een wijk in het zuidwesten van Brisbane die 35 meter hoger ligt en dus droog zal blijven. “Deze ochtend (gisteren, sv) wilden we gaan kijken hoe ons huis eraan toe is, maar het water stond al te hoog. We raakten er niet meer bij.” Uit voorzorg verhuisde Batstone voor hij vertrok alle meubels en waardevolle spullen naar de tweede verdieping van zijn woning. Als het water daar evenwel vier meter haalt, zijn die inspanningen tevergeefs. “Dan zijn we alles kwijt.”

De Belg Korneel Rabaey (33) heeft meer geluk. Samen met zijn vrouw, Katleen Braet (35) en drie zoontjes van 5,3 en 1 jaar oud, woont hij sinds 2006 in hoger gelegen Chapel Hill. “Wij blijven gelukkig droog”, zegt hij aan De Morgen. “Lager in de stad is het vreselijk. Ik ben vandaag eens gaan rondrijden rond de universiteit en het is schokkend. Ik heb auto’s gezien waarvan je alleen het dak nog zag.” Ook de crèche van zijn kinderen is overstroomd, waardoor het Belgische echtpaar de komende maanden elders opvang moet zoeken.

Dat de paniek in de stad gisteren toenam, mocht ook Katleen Braet ervaren. “Ik wou deze morgen (gisteren, sv) wat inkopen doen, maar alle brood en melk was al weg. De winkel kon de chaos niet aan en heeft toen in allerijl de deuren gesloten. De mensen reageren paniekerig en slaan voorraden in voor verschillende dagen.” Toch merkt Braet ook heel wat samenhorigheid op. “De Australiërs zijn heel erg begaan met elkaar. Ze helpen inboedels verhuizen en bieden elkaar onderdak. De solidariteit is heel erg groot.”

Warme La Niña

Ondertussen dreigt de waterellende zich steeds meer buiten de noordoostelijke staat Queensland te verspreiden. De autoriteiten in de deelstaat New South Wales hebben besloten honderden mensen te evacueren die dicht bij de grens met Queensland wonen. Ook in de zuidelijke staten Victoria en Tasmanië wordt noodweer voorspeld. De wereldberoemde Great Ocean Road, niet zo ver van Melbourne in de staat Victoria, werd door de politie tussen Lorne en Apollo Bay afgesloten, uit vrees voor aardverschuivingen.

Dat het nu zo regent, is volgens sommigen het gevolg van La Niña, het zusje van het veel bekendere El Niño. Anderen wijzen naar de klimaatverandering. In werkelijkheid zijn beide verschijnselen verantwoordelijk voor de watersnood. El Niño was onder meer verantwoordelijk voor de grote droogtes in Australië de voorbije tien jaar. La Niná doet precies het omgekeerde en zorgt voor meer nattigheid. En het is de opwarming van de aarde die de effecten van beide versterkt.

Concreet is La Niña een verschijnsel waarbij de oceaantemperatuur in de oost-en centrale Stille Oceaan daalt en zo een warme stroom water duwt naar onder meer de kusten van Australië. Dat warme water dat zich bij de kust verzamelt, verdampt en komt als regen weer naar beneden.“De wateren aan de kust van Australië zijn de warmste ooit gemeten. En het zijn die wateren die de vochtigheid van de atmosfeer boven Queensland en Noord-Australië bepalen”, zegt Matthew England, van het Klimaatsverandering Onderzoekscentrum aan de Universiteit van Sydney aan het Britse persagentschap Reuters.

Op zich niets nieuws, al decennialang wisselen El Niño’s en La Niña’s elkaar af in het gebied. “De context is nu anders”, zegt David Jones van het Australisch Meteorologisch Bureau in Melbourne aan Reuters. “Eerst en vooral is het belangrijk om te beseffen dat El Niño en La Niña zich vandaag afspelen in een warmere wereld, wat betekent dat er meer verdamping is, hogere vochtigheid en sterkere weerpatronen.”

De opwarming van de aarde dus. De huidige La Niña zorgt voor de warmste oceaantemperaturen ooit gemeten en confronteerde Australië de voorbije twaalf maanden met een vochtigheidsrecord. “Hoewel het nog enkele jaren zal duren eer de impact van klimaatverandering op beide fenomenen duidelijk wordt, staat nu al vast dat de El Niño-droogtes en La Niña-overstromingen in de toekomst enkel maar heviger zullen zijn”, zo benadrukt Jones.

Extreem weer down-under

Dat het weer down-under alle richtingen lijkt uit te gaan, is ook Korneel Rabaey niet ontgaan. “In Queensland is het al enkele maanden ongelofelijk hard aan het regenen”, zegt hij. “Non-stop hebben we hier stortregens gehad, weken aan een stuk. En het duurt lang eer dat water weg kan. Het neemt drie maanden in beslag eer het water in Queensland het zuiden van Australië bereikt.”

In groot contrast met dat overvloedige water kreeg Australië de voorbije tien jaren af te rekenen met een grote droogte. “Er was geen water”, zegt hij. “De lokale autoriteiten hebben toen een systeem uitgedokterd om de watercirculatie beter te doen verlopen, maar toen dat geïnstalleerd was, begon het opeens te regenen. De neerslag is nu al twee jaar gestaag aan het opbouwen en het wordt almaar erger.”

Ook professor Damien Batstone is zich daarvan bewust. “Er bestaat geen twijfel dat dit in de komende jaren opnieuw gaat gebeuren.” Of hij al denkt aan verhuizen? “Eerlijk? Ik heb er wel al aan gedacht. Ik heb geen zin om om de zoveel tijd mijn huis te zien onderlopen. Anderzijds is de waarde van mijn huis door de overstroming net met 20 procent gedaald. Als ik zou verkopen, dan betekent dat een grote financiële klap. Het wordt een moeilijke beslissing.”

“In Australië beseffen we maar al te goed dat de opwarming van de aarde ons parten zal spelen”, zegt Rabaey. “Op de vorige klimaattop (in Cancún, sv) heeft ons land wel een voortrekkersrol willen spelen, maar overal heerst dezelfde teneur: de economische crisis doet het nijpende probleem van de opwarming van de aarde naar de achtergrond verschuiven.”

Nochtans zijn de gevolgen van klimaatverandering in Australië nog nooit zo pijnlijk duidelijk geweest. Terwijl het oosten momenteel een zondvloed over zich heen krijgt, slagen de brandweermannen aan de andere kant van het land er niet in een enorme bosbrand te blussen. Honderden mensen zijn daar op de vlucht en tientallen woningen gingen in de vlammen op. Australië zit gevangen tussen vuur en water.

In een Inconvenient Truth waarschuwde Al Gore vijf jaar geleden al voor dergelijke scenario’s, maar de feiten werden weggelachen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234