Dinsdag 21/09/2021

Aus Greidanus jr. @9 PROFIEL identikit:Wie: acteur bij het vaste ensemble van NTGent

Aus Greidanus:

@9 PROFIEL identikit:In het nieuws: vanavond presenteert hij zijn eerste regie bij het Gentse stadstheater. De koning sterft is een absurdistisch toneelstuk van Ionesco over het onvermijdelijke sterven@0 KOP 2 mager:'Na de dood niets dan koffie en cake'

GENT l Het is niet dat Aus Greidanus jr. (33) het acteren beu is. 'Alleen, als acteur stap je altijd een beetje op een rijdende trein, nu mag ik eens de machinist zijn die alles in gang zet. Weliswaar een die nog moet ontdekken hoe alle knoppen werken, maar dat hoort erbij. Om te leren wat regisseren is, kies je het best een stuk waarmee je het gevecht wilt aangaan.'

door Liv Laveyne

Het werd De koning sterft (1962) van de in Roemenië geboren Franse absurdist Eugène Ionesco. Die schreef het stuk in een periode dat hij zwaar ziek was, naar eigen zeggen, "om te leren sterven". Het hoofdpersonage Berenger, koning van een onbestemd land, krijgt er te horen dat hij zal doodgaan aan het eind van de voorstelling en zo geschiedt. "Er zijn geen nevenintriges, het stuk is eigenlijk één lange scène, maar dan wel een die stof tot nadenken geeft", vindt Greidanus. "De koning sterft gaat over het doodsbesef dat elke mens met zich meetorst. Het is een tweeledige angst: enerzijds voor het fysieke doodgaan en de pijnlijke aftakeling waarmee dat vaak gepaard gaat, en anderzijds op een metafysisch niveau de angst voor het dood zijn. Gaat de wereld door als ik er niet meer ben en wat heb ik daaraan als bijdrage kunnen leveren? Het zijn de vragen die me ook privé bezighouden op regenachtige herfstdagen", lacht Greidanus.

Ionesco wordt, net als Beckett, tot de stroming van het absurde theater gerekend. Zijn stukken situeren de mens in een goddeloze wereld waarin het bestaan zin noch doel kent. "Ik vind dat persoonlijk een troostrijke gedachte die helemaal niet tot pessimisme of lethargie stemt. Je kunt natuurlijk zeggen: 'Als het leven geen zin heeft, waarom nog mijn bed uit komen, waarom hang ik mezelf niet meteen op?' Dat is een rare redenering, dan kun je je evengoed afvragen: 'Waarom een ijsje kopen als het na een kwartier toch op is?' De kern is: van leven ga je dood. Het feit dat je dat weet, hoeft geen negatieve invloed te hebben op de kwaliteit van je leven en het genot dat je eruit haalt. Mijn overtuiging is dat er na mijn dood niets is behalve koffie en cake voor de nabestaanden. Ik ben oprecht jaloers op mensen die geloven in een hiernamaals. Alleen, ik geloof er niet in, dus moet ik mijn zingeving elders zoeken. De koning sterft gaat voor mij dan ook niet zozeer over de dood, maar wel over het leven: het leren leven met het besef dat je er op een dag niet meer bent. Eigenlijk zou het stuk beter heten: 'De koning leeft (nog eventjes)'," lacht Greidanus.

Niet toevallig vallen in De koning sterft speeltijd (de duur van de voorstelling) en gespeelde tijd (waarin het verhaal zich afspeelt) precies samen. "Bij het begin van het stuk wordt tegen Berenger gezegd: 'Op het einde van de voorstelling, over anderhalf uur, ben je dood' en er wordt herhaaldelijk gewezen op hoeveel tijd hem nog rest. Kunst is net als religie een manier om orde te creëren in de chaos in de hoop een antwoord te vinden op de zin van het leven. Het is niet voor niets dat het theater voortvloeit uit een religieuze traditie. Dat Ionesco net het toneel als metafoor gebruikt voor het leven vind ik daarom heel raak."

Ionesco's werk wordt nog zelden opgevoerd in Vlaanderen en Nederland. Is het niet meer van deze tijd? "De koning sterft behandelt de meest wezenlijke vraag die gesteld kan worden, alleen de aanwijzingen die Ionesco in de neventekst geeft, zijn vaak verouderd. Het past echt in die traditie van de avant-garde die zich wou afzetten tegen het klassieke theater van begin jaren zestig door extreem afstand tussen de personages en het publiek te willen scheppen. De dokter-astroloog in het stuk beschrijft Ionesco bijvoorbeeld als iemand met een puntige hoed met sterren op. Dat is pure grandguignol waarmee je nu niet meer moet afkomen", vindt Greidanus. "Al heb ik de kostumering wel vrij sprookjesachtig gehouden. Steven Van Watermeulen, die de koning speelt, krijgt dus zijn troon en kroon. Ik wou niet tornen aan dat beeld omdat de koning eigenlijk een metafoor is. Het is niet toevallig dat Ionesco nergens benoemt over welk koninkrijk Berenger regeert. Hij is koning van zijn eigen wereld, en zijn we dat in wezen niet allemaal? Elke mens is koning van zijn eigen wereld en daarin zijn we tijdelijk onsterfelijk.

"Doodgaan is voor mij nog steeds een abstractie. Toen mijn zus een kindje kreeg, werd ik me ineens heel bewust van het concept sterfelijkheid. Niet zozeer omdat zij moeder werd, maar omdat mijn ouders plots grootouders werden. In dat heldere moment realiseerde ik me: waar ik vroeger zei 'later als ik groot ben', is het nu later en ben ik groot. Dat besef beangstigt me soms wel: ik ben weliswaar nog maar 33, maar je merkt hoe je voor jezelf de limieten verlegt, en het einde komt altijd te snel. Ik ben doodsbang om dood te gaan. Ondanks het feit dat ik denk dat er alleen koffie en taart voor de nabestaanden zijn, ben je natuurlijk nooit zeker: straks sta ik voor de hemelpoort en kan ik het gaan uitleggen", grinnikt Greidanus.

Aus Greidanus kreeg het theater met de paplepel ingegoten. Vader Aus Greidanus senior is regisseur en artistiek leider van theater De Appel in Den Haag, waar moeder Sacha Bulthuis ook acteert, en een van zijn twee zussen, Pauline Greidanus, speelt bij De Veenfabriek in Leiden.

Als kind speelde Greidanus junior vaak in het rekwisietenhok van De Appel, "de beste verkleedkoffer die je als kind kunt hebben", maar de beslissing om te acteren kwam pas later. "Mijn ouders haalden vooral allerlei redenen aan om geen acteur te worden wegens het onzekere bestaan. Tja, tegen een puber moet je natuurlijk vooral zeggen wat niet te doen opdat die het net wel zou doen. Maar de eigenlijke reden dat ik aan de Toneelacademie van Maastricht ben gaan studeren, was puur praktisch. Ik had het ongeluk tot de laatste lichting te behoren die haar militaire dienst moest doen. Meteen gaan studeren was de enige manier om aan een soldatentraining te ontsnappen."

Na zijn studies was Greidanus eerst tweeënhalf jaar acteur bij Het Nationaal Toneel in Den Haag, daarna ging hij aan de slag bij ZT/Hollandia in Eindhoven en besliste om mee te verhuizen met artistiek leider Johan Simons naar NTGent. Sinds 2004 pendelt hij dan ook tussen Vlaanderen en vrouw en kat in Nederland. "Praktisch is dat soms lastig, maar ik vind NTGent artistiek gezien veruit de interessantste theaterplek in het Nederlandse taalgebied."

Vanavond en van 14 tot 17 mei in NTGent Schouwburg. www.ntgent.be.

'De koning sterft' gaat voor mij over het leren leven met het besef dat je er op een dag niet meer bent

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234