Donderdag 14/11/2019

Canada

Attawapiskat, het dorp waar niemand wil leven

Een inwoner van Attawapiskat kijkt televisie in zijn trailer. Beeld Belgaimage

Elf pogingen in één dag. In het nauwelijks 2.000 zielen tellende Noord-Canadese dorp Attawapiskat woedt een zelden geziene zelfdodingsepidemie. Aan verklaringen geen gebrek, aan oplossingen wel.

Het begon vorige herfst, met de zelfdoding van een 13-jarig meisje. Sheridan Hookimaw heette ze, en volgens de nabestaanden was ze een buitengewoon lieve tiener.

Helaas was het leven niet zo lief voor Sheridan. Het meisje groeide op in armoede, zonder ouders, en met nogal wat gezondheidsproblemen. Al enige tijd geleden was Sheridan in een overbevolkt gemeenschapscentrum geplaatst. Daar werd ze het slachtoffer van pesterijen. Op 19 oktober sloeg ze de hand aan zichzelf.

Sheridan was geboren en getogen in Attawapiskat, een gehucht in de Noord-Canadese provincie Ontario, ver weg van de grote steden. Haar dood zorgde voor een emotionele schokgolf in de kleine gemeenschap. Mogelijk wringt de schoen daar nog altijd.

Volgens Charlie Agnus, een populaire schrijver en politicus uit Timmins, 500 kilometer zuidelijker, hadden de inwoners van Attawapiskat al meteen na de zelfdoding van Sheridan psychologische ondersteuning moeten krijgen. Volgens Agnus is zo'n behandeling in zulke gevallen standaard. Behalve in de geïsoleerde dorpen in het Hoge Noorden. "Deze gemeenschappen worden door dit land aan hun lot overgelaten", vertelde Agnus vorige zondag aan de Canadese pers. "Er wordt geen dollar in hun mentale gezondheid geïnvesteerd."

Hartverscheurend

Met de mentale gezondheid lijkt het sinds de dood van Sheridan van kwaad naar erger te gaan. Al snel probeerden vijf tienermeisjes met een overdosis drugs haar voorbeeld te volgen. In de barre Noord-Canadese winter die volgde was er nauwelijks een dag waarop er geen nieuwe poging werd geregistreerd. De epidemie leek op zijn hoogtepunt in maart, toen er in Attawapiskat liefst 28 pogingen tot zelfdoding werden gesignaleerd.

Erger leek het niet te kunnen worden, maar zie: afgelopen zondag werd het dorp nog maar eens opgeschrikt, dit keer door het nieuws dat een dag eerder 11 inwoners een zelfdodingspoging hadden ondernomen. Het bracht de teller op 101.

Dorpshoofd Bruce Shisheesh riep nog tijdens het weekend de noodtoestand uit. Shisheesh kreeg meteen de steun van het provinciebestuur van Ontario, dat een crisisteam van psychiatrisch verpleegkundigen en sociale werkers naar Attawapiskat liet overvliegen. Steun is ondertussen ook beloofd door de nationale overheden, premier Justin Trudeau voorop. Trudeau noemde de gebeurtenissen in een tweet "hartverscheurend", en beloofde dat de Canadese regering er alles aan zal doen om de leefsituatie van de inheemse bevolking te verbeteren.

Rijkelijk laat, zo klinkt de kritiek. Suïcide is in Attawapiskat immers allesbehalve een nieuw probleem. Het dorp wordt zo goed als uitsluitend bevolkt door zogenaamde First Nations, een inheemse bevolkingsgroep die ongeveer 700.000 zielen telt en de streek al bewoonde lang voor Europeanen het gebied kwamen bevolken.

Al jaren vertellen statistieken dat zelfdoding bij de First Nation-gemeenschap een immens probleem is. Zo liggen de suïcidecijfers bij de Canadese aboriginals vijf tot zes keer hoger dan het landelijke gemiddelde. Nog onthutsender zijn de cijfers bij de min-15-jarigen in sommige First Nation-dorpen. Het risico op zelfdoding is hier soms vijftig keer zo groot als elders in Canada.

Beeld Belgaimage

Kolonialisering

Ook zelfdodingsepidemieën zijn binnen deze gemeenschap zeker geen nieuw fenomeen. Zo ging er recent nog een golf door buurprovincie Manitoba. Tijdens de vorige winter werden daar tientallen pogingen geteld, in zes gevallen met noodlottig gevolg. Negen jaar eerder, tijdens de winter van 2007, probeerden 21 jonge aboriginals uit Kashechewan, 100 kilometer ten zuiden van Attawapiskat, de hand aan zichzelf te slaan. Akelig detail: een van de pogingen kwam van een kind van 9.

Over de oorzaken van het zelfdodingsprobleem bij de Canadese aboriginals is ook al veel gezegd en geschreven. De beschuldigende vinger ging daarbij niet zelden uit naar de Canadese overheid, en de manier waarop die in de loop van de vorige eeuw haar inheemse bevolking probeerde te koloniseren.

Een van de grote critici was en is professor Glen Coulthard van de University of Alberta. In 1996 schreef hij een essay over het suïcideprobleem bij de aboriginals van Noord-Canada. Als wortel van het kwaad noemde hij de kolonialisering.

Coulthard vertrok daarbij van de vaststelling dat het probleem niet in alle gemeenschappen even groot is. Zo zouden de zelfdodingscijfers beduidend minder dramatisch zijn in die First Nation-dorpen of -gemeenschappen die erin geslaagd waren om hun traditionele levenswijze nog min of meer te bewaren.

Volgens Coulthard was dat geen toeval. Hij stelde dat pogingen van de kolonisator om het traditionele, zelfbedruipende economische systeem van de aboriginals te vervangen door moderne economische systemen heel duidelijk hebben gefaald, met grote armoede tot gevolg.

Coulthard laakte verder nog de hardnekkige superioriteit waarmee overheid en kerk de inheemse bevolking beroofden van de eigen culturele en religieuze tradities. Wat restte, schreef Coulthard, was een gemeenschap die vervreemd is van zichzelf, zonder een duidelijke identiteit, en met een verwoestend minderwaardigheidscomplex.

Dat de Canadese aboriginal zijn geluk vandaag nog niet heeft teruggevonden, wordt allicht nergens pijnlijker zichtbaar dan in Attawapiskat. 2.000 inwoners, en 600 zelfdodingspogingen in 7 jaar tijd. Een "war zone of despair", zo beschreef de al genoemde Canadese politicus Charlie Agnus er de stemming. "Het is als Haïti, maar dan bij minus veertig graden."

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website www.zelfmoord1813.be.

Beeld BELGA IMAGE
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234