Zondag 22/05/2022

Athene 2004, een ijkpunt in de olympische geschiedenis Het dertiende werk van Heracles

Honderd en acht jaar nadat Pierre de Coubertin ze nieuw leven inblies in ditzelfde Athene, zijn de Olympische Spelen weer thuis, al was de stadstaat in de antieke tijden zelf niet meer dan een deelnemer die atleten afvaardigde. Athene 2004 wordt een ijkpunt: de eerste (zomer)Spelen van 'onze' Jacques Rogge als voorzitter van het IOC, de eerste (zomer)Spelen sinds de creatie van een wereldantidopingagentschap, de eerste na 11 september en de invasie in Irak. De laatste Spelen van een generatie Belgische sporters en hun officials en van een inefficiënte Belgische sportpolitiek?

oen Athene een eerste kandidatuur presenteerde voor de Spelen van 1996 - die de honderdste verjaardag van de moderne Olympische Spelen zouden vieren - liep het dossier aan alle kanten mank. Atlanta ging met de eer lopen. We weten wat die ervan hebben terechtgebracht: een sportfeest met de ambiance van een fancy-fair. Vier jaar eerder had Barcelona, ook geen te beste organisatie, er wel voor gezorgd dat het in en rond de competitieplaatsen ongekend gezellig was. Barcelona werd onlangs door de meest ervaren journalisten van L'Equipe tot de beste Spelen ooit uitgeroepen. Niet Sydney, omdat men daar niet genoeg Frans sprak wellicht.

Nog eens vier jaar voor Barcelona was Seoel aan de beurt geweest. Dat waren in politiek en commercieel opzicht perfecte Spelen. De wereldwijde sponsoringopzet van het Internationaal Olympisch Comité draaide voor het eerst op volle toeren, de organisatie was af, maar hoewel de sfeer een beetje ontbrak (voor ons West-Europeanen dan) was er een algemeen goed gevoel omdat, met uitzondering van Cuba, geen enkel sportland het in zijn hoofd haalde te boycotten.

Kwam Barcelona, een hoogtepunt, gevolgd door Atlanta, een dieptepunt. Nooit meer commerciële Spelen zonder een engagement van de overheid viel toen te beluisteren. Dat hebben we geweten (en de organiserende steden ook). Sydney gaf 5 miljard dollar uit om de Spelen te krijgen en zo goed als perfect te organiseren. Wat Athene allemaal heeft betaald (en nog betaalt) om alles in de juiste plooi te krijgen, is niet helemaal duidelijk, maar 7,2 miljard euro is het laatste bedrag dat uit regeringskringen is vernomen. Een beetje duur voor het dertiende werk van Heracles of Hercules, zoals de Romeinen hem noemen.

Boemerang

Er is in de beginfase vooral geruzied in Athene en dat kostte tijd. Het ging vooral moeizaam omdat er pas echt druk op de organisatoren is gezet na Sydney 2000 en vooral na de verkiezingen van Moskou 2001, toen eindelijk bekend was wie wat zou gaan doen op de sportpauselijke hoofdzetel in Lausanne. Het was Jacques Rogge die met die eer ging lopen. De lof die hij had gekregen voor Sydney 2000 - waarvan hij de werken overzag namens het IOC - zou van korte duur zijn en was intern al afgebrokkeld door het gebakkelei rond Athene 2004, waarvoor hij ook als IOC-ploegbaas was aangesteld door zijn voorganger Samaranch. Athene - en hij had nota bene voor Rome gestemd - dreigde als een boemerang in Rogges gezicht terug te komen.

Afwenden op de economische crisis kon niet, want als er één mondiale organisatie was die niet leed onder wat dan ook, dan wel het IOC en zijn Olympische Spelen. De tv-rechten stegen met tientallen procenten en de sponsoring kost nu al per sponsor per vier jaar 60 miljoen dollar en dan heb je nog niets, behalve het recht om geld te mogen uitgeven waarmee je dan de wereld moet laten weten dat je olympisch sponsor bent. Na deze Spelen heeft het IOC een reserve waarmee het vier jaar zonder inkomsten kan doorgaan en dan nog een degelijke Spelen-editie kan opzetten.

Gelukkig raakten ook de Grieken, na een interne machtswissel die een vrouw aan het hoofd bracht, ervan overtuigd dat ze zich moesten haasten en werden alle zeilen bijgezet. Eén ding hadden ze wel geleerd: de pers en de atleten zijn belangrijk. Als die elkaar bevruchtende doelgroepen tevreden zijn, dan mag het publiek morren wat het wil. Op een week voor de Spelen leken alle puzzelstukjes miraculeus in elkaar te vallen. Dat de kostprijs van sommige competitieplaatsen door al dat haastwerk de helft hoger uitviel dan gebudgetteerd, dat neemt de Griekse regering erbij. Het komt er nu op aan vooral geen gezichtsverlies te lijden. Grieken hebben al zo'n groot minderwaardigheidscomplex tegenover de rest van Europa dat zelfs het winnen van een Europese voetbaltitel - die hen niet wordt gegund met die negatieve instelling, laten we eerlijk zijn - niet zou volstaan om de blamage van mislukte Spelen te verwerken.

Schwung

Toen Griekenland in 1990 de eerste keer ijverde om de Spelen (die van 1996) naar huis te halen, was de wereld net een betere plaats geworden. De Muur was gevallen, de dooi tussen Oost en West was een feit. Gedaan met de machtsblokken die tegenover elkaar stonden, 'Alle Menschen werden Brüder'. Geen jaar later viel Saddam Koeweit binnen en kwam de familie Bush op de proppen. Saddam en Bush I en II hebben de wereld in brand gestoken en het vuur is nooit meer geblust. De wereld maakte kennis met Osama bin Laden en wereldwijde moslimterreur.

Daar hebben Griekenland en Athene in normale tijden niets mee te maken, anti-Amerikaans als ze hier zijn, maar dat verandert als het toevallig in die jaren het grootste wereldwijde sportevenement wil organiseren. Zeker als datzelfde sportevenement in onvermoede tijden - München 1972 - al eens het doelwit was van Palestijnse terreur. In het olympische dorp vielen toen elf doden. Na München kwamen hoge hekken rond de dorpen, maar nooit was er sprake van de veiligheidsvoorzieningen zoals deze zomer. Een deel is gevoed door Amerikaanse paranoia, maar dat doet niets af aan het eindresultaat en vooral de rekening: 1,5 miljard euro is betaald voor de veiligheid, vier keer meer dan in Sydney, maar dat was het jaar voor 11 september.

Ook het beschermen van de atleten en hun fans (en hun journalisten laten we hopen) willen de Grieken tot een goed einde brengen. Aan schwung ontbreekt het ze niet. Veel energie hebben ze gehaald uit het voorbije EK voetbal, getuige daarvan de Griekse vlaggen in de stad. De eerste positieve - meer het ontbreken van negatieve - berichten in de internationale pers zijn ook van aard om het zelfvertrouwen wat aan te zwengelen. Het lijkt te werken, Athene 2004. Bovendien, en dat is nog de grootste geruststelling, geven alle Grieken toch blijk van een verbazend anticipatie- en improvisatievermogen.

Transseksuelen

Dat dit de eerste Spelen zijn waarin transseksuelen mogen optreden, is dat nieuws? Hoort dat in het hoofdstukje doping? Hoe dan ook, wie drie jaar geleden volgens de regels van de kunst is omgebouwd en sindsdien de gepaste hormoontherapie heeft gevolgd, mag hier aantreden in een andere categorie dan die waarin hij - het gaat in deze nooit over zij - is geboren. Hoe meer uitzonderingen, hoe meer misbruiken, dat is de pijnlijke regel in de strijd tegen de doping. We hadden al astmapatiënten (mogen doping inhaleren) en suikerzieken (mogen insuline spuiten) en voormalige kankerlijders die behandeld zijn met epo laten we ook toe. Allemaal uitzonderingen die ethisch perfect te verantwoorden zijn, maar ze maken er het werk van de dopingbestrijders niet makkelijker op.

Nochtans heeft de strijd tegen de doping de laatste jaren enorme successen geboekt. Het is de tandem Dick Pound-Jacques Rogge die alle lof verdient. De eerste omdat hij zich van de desillusie van de verloren presidentsrace herstelde en de dopingstrijd ernstig neemt en de tweede omdat hij de eerste alle krediet en ruimte gaf. De dopinganalyses blijven ondergefinancierd maar de research naar doping en het opsporen via alle mogelijke parameters heeft een serieuze stap in de goede richting gezet. Het heeft er alle schijn van dat vroeger alleen de sukkelaar werd betrapt die de wet van Murphy op zijn pad kreeg, terwijl wie nu de boel belazert Russische roulette speelt.

Het is geen toeval dat sinds de inauguratie van het Wereldantidopingagentschap (Wada) in 2001de ene na de andere golf positieven onze kant opkomt. Van atletiek tot wielrennen, uiteraard via de onverbeterlijke gewichtheffers, in alle sporten zijn meer gevallen dan ooit aan de kaak gesteld. Bloedtransfusies kan men herkennen, epo kan nu standaard in de urine worden opgespoord, al blijft het een vreselijk omslachtig werk. De dreiging dat groeihormoon zal kunnen worden opgespoord maar dat men niet zal melden wanneer precies, heeft voor ongerustheid gezorgd in sportkringen. Als u de vreemde resultaten van de laatste maanden ook eens door die bril wil bekijken.

Pech

België heeft ook zijn deel van de shit gekregen. Voor Seoel liepen vijf atleten tegen de lamp en haalden de Spelen niet. Nu voor Athene zijn er twee voortijdig op non-actief gezet, al was Dave Bruylandts technisch nog niet geselecteerd maar hij zat wel al in het hoofd van bondscoach José Decauwer. De Belgische sporter is (te) permissief ten opzichte van doping en dat heeft meer te maken met onze algemene instelling dan wel met een gedegen kennis van de problematiek.

Anders had Filip Meirhaeghe natuurlijk nooit in zee kunnen gaan met zijn trainer Dominique Dejosé, een pisterenner die zelf een van de vijf was die voor Seoel zijn betrapt. Dit is niet het enige wat het Belgian Olympic Team parten heeft gespeeld. Het begon al met de krasse taal na Sydney: geen toeristen meer. Anders vertaald: de criteria zouden strenger worden. Het resultaat: een kwart minder atleten dan in Sydney, maar of dat tot meer medailles zal leiden moet nog worden bekeken.

Vervolgens kwam Kim Clijsters met de melding dat ze geen zin had in de Spelen, maar misschien toch wel als haar vriend zou gaan. Bleek dat het een merkenkwestie was. De Fila-speelster wilde voor geen geld met het Adidas van rivale Justine Henin aantreden. Toen ook dat probleem was geregeld en ze toch niet met Adidas de baan op moest, zegde ze af. Kwam daarbij dat dit jaar Justine Henin ziek werd. Zo hadden we de nummers één en twee begin dit jaar en zo zag het er tot voor een paar weken naar uit dat geen Belgische vrouw zou tennissen in Athene.

Het valt moeilijk te voorspellen hoe het Belgian Olympic Team zijn streng zal trekken in Athene. Dat we geen twee gouden medailles op een totaal van zes (het vooropgestelde doel) mee naar huis nemen, dat lijkt een evidentie, maar alles kan. Ook nul medailles is een realistische optie en om dat absolute dieptepunt te halen, volstaat een beetje pech. Internationaal gelooft men niet in België, tenzij dan in Meirhaeghe - van wie niet iedereen wist wat hem is overkomen - en Kim Gevaert. Een vorige medaille van een mooie kleur kan wonderen doen, zo ging het in Atlanta ook: twee keer goud en brons na twee dagen sport.

Maar dat er een Belg baas is van die Spelen en dat wij hier niets komen uitrichten omdat we geen topsportbeleid op poten krijgen - beschouw dit maar als een halve voorspelling - maar wel de pretentie hadden om 2016 te willen organiseren, dat blijft toch een vreemde vaststelling.

Olijfkrans

Meer dan welk ander evenement ook brengen de Olympische Spelen een rangorde aan in de wereldsport. Na de implosie van het Oostblok zijn de supermachten verdwenen (DDR) of verkleind (USSR) of verarmd (alle andere landen van achter het IJzeren Gordijn). De Amerikanen grepen toen de macht met veertig gouden medailles. De olympische stand gaat uit van goud, vervolgens zilver en dan brons, een beetje zoals in de antieke spelen toen alleen de eerste een olijfkrans kreeg.

Amerikanen tellen graag alle medailles op en ook in die stand waren ze één, met 97 medailles, vóór Rusland met 88 medailles, waarvan 32 gouden. Rusland schakelde snel over van een centraal geleid sportmodel naar een kapitalistisch model waarbij de biznjizmen in hun lokale baronieën graag sport willen steunen. China volgde op vier gouden medailles en als de logica wordt gerespecteerd dan zullen de Chinezen op weg naar Peking 2008 het tweede land worden, om een gooi te doen vier jaar later naar de koppositie. Sydney zag een trend bevestigd: meer landen winnen medailles en meer landen winnen gouden medailles. Dat is nog het beste bewijs dat de Olympische Spelen gezond en wel zijn.

Phivos, de mascotte van de Spelen in mannelijke versie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234