Donderdag 01/10/2020

'Asielzoekers zijn de helden van vandaag'

theater

'the children of herakles' zijn voor peter sellars zeventien zwijgzame vluchtelingen

'Pas op, het zal soms heel diep gaan!' De befaamde regisseur Peter Sellars zegt het met de hand op het hart terwijl zeventien jonge vluchtelingen uit het Antwerpse hem wat bevreemd aanstaren. Samen repeteren ze achter de Rode Zaal van deSingel verschillende scènes uit The Children Of Herakles. De voorstelling plaatst het klassieke thema van de landsvlucht in de spotlights van het huidige Europa.

Antwerpen

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

De jongeren komen onder meer uit Kongo, Guinee, Armenië en Afghanistan. Ze kwamen in België zonder ouders en verblijven in Antwerpen of het open centrum van Kapellen. Allen zitten ze in een asielprocedure en wachten ze, met of zonder hoop, op het verdict. Sellars spreekt hen rechtstreeks aan. "Jullie zijn in de voorstelling de kinderen van Herakles, op de vlucht voor het oorlogsgeweld. Jullie hebben asiel gezocht in de tempel van Athene." Hij tekent met brede armgebaren de scène uit rond een paar slaapzakken op de grond. "Daar staat de presidente van jullie gastland. Als zij zegt dat ze weigert jullie uit te leveren, juichen jullie. That means you get a positive!"

Euripides schreef De kinderen van Herakles in 430 voor Christus. Hij baseerde zich op de mythes over het geplaagde nageslacht van de held Herakles, maar paste ze aan in dienst van het Atheense zelfgevoel. Door koning Demophoon van Athene voortvluchtige kinderen te laten beschermen, op straffe van een oorlog met de Spartaanse tiran Eurystheus promootte hij de gastvrijheid en rechtgeaardheid van de democratische polis. Sellars: "Ook tijdens de Koude Oorlog werden vluchtelingen nog als helden onthaald, maar nu is elke asielzoeker een crimineel. Het eeuwenoude verhaal van een held die zijn thuisland verlaat om elders nieuwe ervaringen op te doen, is illegaal gemaakt voor twee derde van de wereldbevolking."

Sellars neemt over de asielpolitiek van het Westen verder woorden in de mond als 'massaslavernij' en 'Derde Wereldoorlog'. Het toont bij uitstek de sterk politieke inspiratie van waaruit de Amerikaan al twintig jaar theater en opera maakt. Zijn Ajax van 1986 speelde tegen de achterkant van het Pentagon, met het titelpersonage als GI. Stravinsky's The Rake's Progress plaatste hij tien jaar later in een Amerikaanse gevangenis. En zijn For an End To the Judgement Of God was onlangs nog in KVS/de Bottelarij te zien als een expliciete commentaar op de inval in Irak. Gevraagd naar of het allemaal iets uithaalt, antwoordt Sellars stellig: "Kunst schept een klimaat zoals een boom zuurstof produceert. Zonder kunnen we niet ademen."

Met The Children Of Herakles wil Sellars in de eerste plaats een communicatie tot stand brengen tussen het westerse publiek en een groep van wie de stem nooit gehoord wordt. "Wie heeft ooit eerder al eens twee uur met een vluchteling in één ruimte gezeten? Theater is voor die gedeelde aanwezigheid de ideale plek. Bovendien kun je zo'n intieme confrontatie hier meteen koppelen aan het grotere perspectief waarin het vluchtelingenverhaal past. Het schept een verbeelding over wat we samen kunnen doen om meer 'wij' te worden." Daarom zet Sellars op elke speelplek niet alleen plaatselijke vluchtelingen in zijn voorstelling, maar laat hij die ook voorafgaan door een openbaar debat tussen asielzoekers en experts. In Antwerpen modereert VRT-journalist Stefan Blommaert dat.

In de voorstelling zelf blijven de jonge asielzoekers zonder woorden. Maar daar ziet Sellars geen contradictie in. Hij spreekt over een lange traditie van stilte als dramatische kracht. "Van bij de Grieken tot bij Brecht en Beckett was er altijd één personage op scène dat een grote mystieke kracht uitstraalde omdat het niks zei. Het is ook die uitstraling die Nelson Mandela kreeg door 26 jaar op Robbeneiland te zitten. Stilte is een provocatie, zeker in onze westerse cultuur, waar we voor alles zulke mooie woorden hebben. Bovendien zijn die stille vluchtelingen op scène bijzonder waarheidsgetrouw. Het is de stilte van wachtkamers op de vlieghaven."

Dat iemand nu wel naar hen luistert, is voor veel van de jongeren de grootste reden om mee te doen in The Children Of Heracles. "Peter is eindelijk iemand die zich ons lot een beetje aantrekt. Op school bijvoorbeeld zitten wij en de Vlamingen elk aan onze kant van de klas. In het open centrum hebben we dan wel toffe begeleiders, maar zelden mogen we meebeslissen over de regels die er gelden. Ze worden ons gewoon opgelegd. En dan zijn er nog die verschrikkelijke interviews bij de overheid. Ze zien ons daar echt als leugenaars. Zo had iemand van onze groep eindelijk een witte kaart gekregen, maar even later werd die alweer ingetrokken", vertelt Robert uit Guinee. Hij zit tijdens de pauze met gebogen hoofd op het zonnige middenplein van deSingel. Als hij en de anderen even later afscheid gaan nemen van Sellars, sluit die hen stuk voor stuk in een stevige omhelzing. "Jullie zijn de helden van vandaag", had hij hen ook eerder al tijdens de repetitie gezegd. En hij meent dat echt. "Asielzoekers zijn de moedigsten uit hun omgeving, want ze haalden het tot hier. Zelf ben ik zelfs nog niet in de buurt geweest van wat zij meemaakten." Op de vraag of er in die visie en in zijn voorstelling geen gevaar zit voor een weinig zinvolle mythevorming, lacht hij kamerbreed. "Ik hoop van harte dat het romantisch overkomt. Onze samenleving durft het woord 'heroïsch' veel te weinig in de mond te nemen. Dat doen tegenwoordig alleen nog Amerikaanse speechschrijvers. Maar deze mensen zijn veel meer dan statistieken of managementproblemen."

Ook in de presentatie van de vluchtelingen voor het veeleer burgerlijke publiek van deSingel, ziet Sellars geen probleem. Wel integendeel: "Ik beschouw het als mijn taak om mij rechtstreeks te richten tot die personen die in de samenleving de cruciale posities innemen. Dat ze waarschijnlijk nog nooit in Kapellen geweest zijn, is juist dé reden waarom wij hun specifieke omgangscirkel even moeten doorbreken en hen betere info moeten geven dan ze elders krijgen. In Wenen lukte dat ook erg goed, toen een getuige uit Iran het publiek kwam vertellen dat hij hen graag in het Duits had toegesproken, maar dat taalcursussen hem in hun land geweigerd werden. Ze waren geschokt."

Dezelfde boodschap geeft Sellars de jongeren tijdens de repetities mee, als hij hen voortoont hoe ze op een bepaald moment de zaal zullen intrekken om elke toeschouwers een hand te gaan geven. "Ze kijken wel altijd naar jullie, maar nooit direct. Hier is de plek waar jullie tot echt contact kunnen komen. Kijk hen recht in de ogen." Grappend en grollend oefenen Robert en de anderen bij elkaar, net zoals ze even later enthousiast de foto's zullen becommentariëren die deSingel van hen heeft laten maken voor het programmaboekje. Bij de getuigenis van de zeventienjarige Anushka uit Armenië staat het allemaal mooi in één zin gebald: "Op mijn 99ste een eigen land hebben, dat is mijn droom."

The Children Of Heracles, van vanavond tot zaterdag om 20 uur in deSingel, Desguinlei 25, Antwerpen. Tickets en info: 03/248.28.28 of www.desingel.be.

Sellars confronteert het eerder burgerlijke publiek met vluchte-lingen, 'net omdat ze wellicht nooit in Kapellen geweest zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234