Woensdag 25/11/2020

Asielkinderen van de rekening

Kinderen als ultiem wapen: de voor- en tegenstanders

Angelica en Kevin. Inna en Andrej. Al een paar maanden horen bij asieldossiers beelden van kleine kinderen met grote ogen. Mogen ouders zonder papieren hun kinderen in de strijd gooien net omdat ze hen een betere toekomst willen geven? Mag je emoties gebruiken om politieke doeleinden te verpakken? 'Die kinderen zijn gewoon onze beste woordvoerders', verdedigt Gerardo Comergo de strategie van l'Union de la Défense des sans-papiers (UDEP). 'Zij misbruiken kinderen om hun wensen te verspreiden', meent Frans Crols, hoofdredacteur van 'Trends'.

door tine peeters

Kinderen leveren mooie plaatjes op in de media. Ze werken op het gemoed van kijkers die bij de statistieken over vluchtelingen hun hoofd zouden afwenden. Ze geven een ver-van-mijn-bedprobleem een lief, tastbaar gezicht. Maar is die tactiek te rechtvaardigen? Mogen kinderen aan Val Dûchesse lijstjes uitdelen met de namen van hun opgesloten lotgenootjes? Minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael (Open Vld) noemde de actie van UDEP met de Ecuadoraanse, illegale Kevin aan de poorten van het politieke kasteel "mens- en kindonterend". Paradoxaal genoeg krijgt hij steun uit een totaal onverwachte hoek: de pleitbezorgers van een regularisatie voor illegale gezinnen delen zijn afkeer.

"Zacht uitgedrukt: ik was niet gecharmeerd van die actie aan de poorten van Hertoginnedal. Bij een kind spelen de emoties van de omstanders natuurlijk veel meer op dan bij een alleenstaande man van 35, 40 jaar. Maar daarom mag je ze nog niet inzetten", zegt Mieke Van Hecke, directeur-generaal van het Vlaams katholiek onderwijs. Van Hecke nam het afgelopen jaar deel aan talloze acties van verenigingen voor sans-papiers en meent dat steeds meer mensen zich achter hun eisen scharen. "Via een platformtekst, via petities wordt dat uitdijende draagvlak veel duidelijker dan bij een actie met een kind."

Weinig smaakvol, oordeelt ook Groen!-senator Freya Piryns over de manifesterende kinderen, al stond zij de laatste dagen op de eerste rij bij de familie van de Ecuadoraanse Ana en Angelica Cajamarca en blijft Dewael voor haar kop van Jut. "Kinderen mag je nooit misbruiken om politieke ideeën te verkopen. De vraag is echter of ze hier wel misbruikt worden. Is het niet wat gemakkelijk van de betrokken minister om nu te roepen: 'Ik laat mij niet afleiden of misleiden door een kind? Ik laat mij niet chanteren?' Dan kaats ik zijn beweringen terug: een kind mag niet protesteren aan de poorten van Hertoginnedal, maar wel opgesloten worden in een centrum? Dewael doet gewoon een poging om het debat te verleggen." Etienne Vermeersch ziet de huidige manipulatie van schrijnende verhalen met lede ogen aan. De professor op rust stelde na de dood van Semira Adamu een reeks aanbevelingen op voor een menselijker repatriëringsbeleid en is woest over de recente draai in het asieldebat. "Alles kan tegenwoordig. Kinderen spreken mensen aan die het totale plaatje van de asielproblematiek niet willen zien. Ze maken indruk, lijken onschuldig. Dus worden ze door de pers en ngo's aangehaald. Vooral de houding van Groen! en Ecolo maakt mij ontzettend kwaad. Godverdomme! Zij hebben vier jaar lang mee in de regering gezeten. Isabelle Durant (Ecolominister van Mobiliteit, TP) was nota bene verantwoordelijk voor de luchthaven. Zonder haar konden er gewoon geen mensen worden uitgewezen. Nu spellen ze ons de les. Het debat wordt op een totaal onverantwoordelijke manier gevoerd. Voor een politieke partij is het een regelrechte schande als je, zonder enige nuance, pleit voor het asiel van één kind dat een organisatie naar voren duwt."

Dezelfde verontwaardiging klinkt door bij Frans Crols, hoofdredacteur van Trends en een van de oprichters van Foster Parents Plan (FPP), nu Plan International. Die ngo kreeg van bij de start bergen kritiek over de foto's van schattige kindersnoetjes die ze de wereld instuurde om fondsen te werven. Crols veegt UDEP, de Liga van Mensenrechten en het Forum voor Migraties de mantel uit omdat zij toen de strategie van FPP zwaar op de korrel namen, maar nu op een veel onbeschaamdere manier kinderen voor hun kar spannen. "Zij misbruiken kinderen om hun wensen te colporteren. Een twaalfjarige Ecuadoraanse kan enkel na hersenspoeling door advocaten zo voorgeprogrammeerd antwoorden op vragen van journalisten. Een kind laten opdraven bij onderhandelende politici past in het gelijke kraam."

Voorbeelden uit het buitenland, waar kinderen net zoals in België uitgroeiden tot het embleem van een politieke strijd, zijn schaars. Uit Cuba komt wel het verhaal van bootvluchtelingetje Elian Gonzalez.

Het kind verloor tijdens zijn overtocht naar Miami zijn moeder. Daarop ontspon zich een ongeziene juridische strijd tussen zijn Amerikaanse familieleden en de Cubaanse overheid om het jongetje onder de hoede te nemen. Heel Miami klom toen mee op de barricaden. In Cuba werd Elian hét symbool van het verzet en werden er prompt honderden Elians geboren.

In het begin van de Irakoorlog was er de twaalfjarige Ali Ismaeel Abbas, die zijn armen verloor tijdens een bombardement op zijn huis in het bezette Basra. Het verhaal én de foto's van de jongen gingen de wereld rond en premier Blair oogstte lof bij zijn landgenoten toen hij alles in het werk stelde om Ali over te brengen naar een ziekenhuis in Koeweit voor aangepaste verzorging.

UDEP, de vereniging van de sans-papiers in ons land, begrijpt de commotie over de gemediatiseerde getuigenissen totaal niet. "Die kinderen zijn gewoon onze beste woordvoerders. Wat ze zeggen is puur, simpel en raak. Iedereen wordt erdoor geraakt." Gerardo Cormego, die het Ecuadoraanse jongetje Kevin begeleidde naar Hertoginnedal, krijgt het zichtbaar op zijn heupen van de kritische vragen van de voornamelijk Vlaamse media over hun acties met asielkinderen. "Hoe kunnen jullie nu denken dat wij die kinderen gebruiken voor politieke doeleinden? Wij tonen gewoon de realiteit waarin gezinnen zonder papieren leven. Bij die realiteit horen kinderen. In reportages over de honger in de derde wereld of de genocide in Rwanda worden toch ook kinderen getoond? Daar neemt niemand aanstoot aan." Cormego, binnen UDEP verantwoordelijk voor 'de commissie kinderen', is er rotsvast van overtuigd dat 'zijn' kinderen niet als onwetende poppetjes worden ingezet. "Zij beseffen heel goed wat een regularisatie is. In een illegaal gezin zijn papieren - of beter, net het gebrek eraan - het centrale probleem. Zij weten heel goed dat wij al vier jaar lang vechten tegen Patrick Dewael omdat hij veel te streng en hard voor hen is." Freya Piryns, in een vorig leven leerkracht op een school in Antwerpen-Noord, bevestigt dat asielkinderen maar al te goed weten hoe onvoorspelbaar en fragiel een leven zonder verblijfsvergunning is. "Die kinderen leven en lijden onder een permanente angst. Net zoals hun ouders zijn ze doodsbang voor de klop op de deur of politiecontroles. Ze gaan wel naar school, maar durven niet mee op uitstap omdat het gevaar voor controles dan gewoon te groot is."

Bij de asielkinderen heeft Angelica ondertussen een onaantastbare sterrenstatus verworven. Haar tv-optredens, paginagrote foto's en emotionele interviews leverden haar een schare fans op bij haar lotgenootjes. "Die twee kinderen aan de poorten van Hertoginnedal zijn ongelooflijke fans van Angelica. Nadat ze haar gezien hadden op tv, wilden ze absoluut zelf meedoen aan een actie. Zij identificeren zich met haar. Angelica is hét symbool van de asielkinderen", verdedigt Cormego de tactieken van zijn organisatie. "Wij forceren onze kinderen nooit. U mag niet denken dat zij cadeaus of extra vakantie krijgen als ze meedoen. Maar we kennen wel heel goed de kracht van kinderen in de media. Daarom zijn we ook naar Het Laatste Nieuws getrokken met die foto's van kinderen achter tralies. Wees er maar zeker van dat wij weten dat die krant de best verkochte van Vlaanderen is."

Al die exposure zou trouwens alleen maar positieve gevolgen hebben voor het zelfbeeld van de kinderen: "Hun schaamte is weg. Ze durven te zeggen dat ze geen papieren hebben. Tegen hun leerkrachten, vriendjes, buren." En, zo verzekert Cormego ons, Angelica heeft zelf voor haar mediatisering gekozen. "Zij wou altijd bij de journalisten blijven. Zij wou hun vragen beantwoorden en poseren voor foto's." Het illegale kindsterretje zal er dan ook zeker geen valse hoop of torenhoge verwachtingen aan overhouden. "Het is toch veel traumatischer om elke dag bang te moeten zijn voor een uitwijzing? Wij hebben haar ook nooit iets beloofd."

Claude Lelièvre, de Franstalige kinderrechtencommissaris, steunt organisaties zoals UDEP door dik en dun. Vorige week stuurde Lelièvre een emotionele brief naar zijn collega Dewael om Angelica in ons land te laten blijven. Het kabinet-Dewael liet de brief onbeantwoord. Net zoals de meeste van de eerdere verzoekschriften of adviezen van de militante kinderrechtenverdediger. "Als er virulente organisaties zijn, komt dat omdat het hier niet goed draait. Op een wettelijke en rustige manier lukt het niet om aandacht op te eisen voor het lot van illegale kinderen. Dan moet meneer de minister niet verbaasd zijn als alle middelen worden ingezet om resultaten te bekomen. Ik zou niet liever hebben dan dat al die vzw's overbodig zijn. Dat het niet nodig is om kinderen mee te laten betogen of hongerstakingen te houden in kerken. Maar de overheid dwingt de illegalen er zelf toe."

Na alle tegenstrijdige verklaringen: de feiten. In ons land leefden gisteren 27 minderjarigen in een gesloten centrum. Zes gezinnen in Merksplas, vier in Steenokkerzeel. Eén moeder, pas aangekomen, wacht met haar drie kinderen op de luchthaven van Zaventem tot ze een ander onderkomen vindt, een andere familie verblijft op Melsbroek. Ze komen uit de vier windrichtingen: Sri Lanka, Marokko, Bulgarije, Irak, Rusland of de Filippijnen. Eerder vandaag dan morgen zullen ze een enkel ticket naar hun thuisland krijgen. "Blijf dus bij de grond van de zaak", klinkt het op het Vlaamse Kinderrechtencommissariaat. "Alle kinderen hebben rechten. Illegaal of niet. Daar moeten pers en politiek zich mee bezighouden. De rest is bijzaak."

Alles kan tegenwoordig. Kinderen spreken mensen aan die het totale plaatje van de asielproblematiek niet willen zien. Ze maken indruk, lijken onschuldig. Dus worden ze door de pers en ngo's aangehaald

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234