Dinsdag 26/05/2020

Asbest: goed bewaard familiegeheim

De naam valt te weinig als het over Eternit gaat. Maar de familie die schuilgaat achter het gedagvaarde asbestbedrijf is geen onbekende: de nazaten Emsens duiken steevast op in de top 25

van 's lands rijkste families.

Op 28 november spreekt de Brusselse rechtbank van eerste aanleg zich uit over de vraag of Eternit aansprakelijk is voor de gezondheidsproblemen van Françoise Vannoorbeeck. Zij is de weduwe van Pierre Jonckheere, een oud-directeur van Eternit in Kapelle-op-den-Bos die in 1987 overleed aan mesothelioom, longvlieskanker.

Toen Françoise in 2000 dezelfde ziekte kreeg, besloot ze Eternit te dagvaarden. Een paar maanden later stierf ze. Het rouwproces van de vijf overlevende kinderen, allemaal broers, werd brutaal verstoord toen twee van hen in 2003 en 2009 ook bezweken aan de kanker. De drie overlevende broers hebben er nooit aan getwijfeld de gerechtelijke procedure die hun moeder inleidde, voort te zetten.

Het is de eerste keer dat een rechtbank in België zich buigt over een asbestzaak. In een burgerlijke procedure dan nog. Om aansprakelijk te kunnen worden gesteld, moet in de Eternitzaak eerst het oorzakelijk verband tussen het product en de schade bewezen worden. Bijkomende bewijslast: het foutief gedrag. "Dat gaat over de vraag of Eternit zorgvuldig heeft gehandeld", zegt advocate Emmanuelle Schouten, die samen met Jan Fermon de belangen van de familie Jonckheere behartigt.

Precies die vraag zal het deksel lichten van de doofpot die Eternit jarenlang dicht heeft gehouden. Het bedrijf wist immers maar al te goed dat de productie van asbestcement gevaren inhield, zo beweert Schouten. "Jacques Lepoutre, de bedrijfsarts, schuimde alle congressen af over asbest. Hij was perfect op de hoogte. Al sinds de jaren veertig zijn studies verschenen over het verband tusen asbest en longvlieskanker." Lepoutre kan niet komen getuigen: hij stierf zelf aan mesothelioom.

Dat de asbestproducent het potje zo lang gedekt kon houden, is niet verwonderlijk. Eternit is een familiebedrijf dat al sinds zijn oprichting als cementbedrijf eind 19de eeuw van vader op zoon en schoonzoon is overgegaan. Het cementbedrijf werd in 1898 gesticht door Alphonse Emsens, een telg uit een ondernemersgeslacht dat fortuinen vergaarde in de Antwerpse suikerhandel. Tussen 1933 en 1966 stond André Emsens, zoon van Alphonse, aan het hoofd van het asbestbedrijf. Het was hij die van Eternit een heuse multinational maakte. Daarna namen Etienne van der Rest en Jean-Marie Emsens, de kleinzonen van Alphonse, de fakkel over.

De Emsensclan wist zijn fortuin veilig te stellen door zich in te trouwen bij de Belgische adel: Viviane Emsens, de zus van Jean-Marie, trouwde in 1950 met baron Louis de Cartier de Marchienne, stichter van speelkaartenproducent Carta Mundi. Het is hun zoon, Jean-Louis de Cartier de Marchienne, achterkleinzoon van Alphonse, die vandaag de raad van beheer van Eternit voorzit.

Al die jaren hebben de Emsens meer gedaan dan hun ogen sluiten voor de kwalijke gevolgen van asbest, meent advocate Schouten. Ze verenigden zich in lobbygroepen, die druk uitoefenden op politici en vakbonden. "De overheden en de bevolking zijn misleid", zegt Schouten. "In 1978 weigerde Eternit botweg een waarschuwingsetiket op zijn producten aan te brengen." Een asbestvrije productie is pas in 1994 mogelijk geworden.

Het lobbywerk werd gedirigeerd vanuit het bestuur van Eternit. Alle groeperingen opereerden onder de vlag van de Internationale Asbestassociatie, voorgezeten door Etienne van der Rest. "Binnen de familieclan zijn zelfs vergaderingen gehouden over hoe men de lobby levend kon houden", weet Schouten.

De Emsens duiken ook op in de top 25 van 's lands meest vermogende families. Ze bevinden er zich in het gezelschap van notoire families als Colruyt, Boël, de Spoelberch (Interbrew) en Bekaert. Ook de tweede familiestam, die van de broer van Alphonse Emsens, is niet onbemiddeld. Eind jaren 1800 kocht Stanislas Emsens een zandput in Mol. Die groeide uit tot SCR-Sibelco, wereldleider in de ontginning van fijne zandsoorten.

De familie Jonckheere is niet uit op het fortuin van de Emsens. Een burgerlijke procedure heeft als gevolg dat de nv Eternit wordt gedagvaard, niet de individuele bestuurders. Johan Verbist, advocaat van Eternit, blijft erbij dat het bedrijf slechts geleidelijk aan te weten kwam dat asbest kankerverwekkend was. Hij verwijst naar de dood van Etienne van der Rest en arts Lepoutre. "Zij zouden nooit verder hebben gewerkt als ze het risico hadden gekend."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234