Woensdag 27/10/2021

Artsen zonder Grenzen weigert Europees geld

'We hoeven je centen niet meer.' Met die krachtige boodschap klaagt Artsen zonder Grenzen de 'schandalige' vluchtelingendeal van de EU met Turkije aan. 'Vluchtelingen in het nauw drijven wordt als hulp voorgesteld', zegt AzG.

Artsen zonder Grenzen (AzG) neemt voortaan geen financiële steun meer aan van de Europese Unie en de EU-lidstaten. De Europese overheden voeren volgens AzG een 'schadelijk en afschrikwekkend' beleid door mensen in nood steeds intensiever weg te duwen van de Europese kusten.

De beslissing gaat direct in en geldt voor alle projecten wereldwijd. Daarmee zadelt AzG zichzelf op met een verlies van 44 miljoen euro dat in 2016 van Europese instellingen en lidstaten zou komen. De Belgische afdeling ziet zo 5 miljoen euro van het budget verdwijnen. Maar voor AzG, dat voor meer dan 90 procent op privédonaties steunt, zijn dat relatieve bedragen. Huidige projecten zullen dan ook niet in het gedrang komen.

De beslissing om de EU te laten vallen als partner kwam er na een lang en heikel debat over de vraag vanaf wanneer noodhulp medeplichtig wordt aan het in stand houden van ellende. En dat heeft alles te maken met de perverse effecten van de deal die de EU en Turkije drie maanden geleden sloten. Die bepaalt dat Turkije in ruil voor Europese miljoenen alle migranten terugneemt die de oversteek naar Griekenland wagen.

Maar terwijl Europese politici het akkoord een succes noemen omdat minder mensen tot hier raken, zetten verbolgen hulporganisaties alle zeilen bij om op de gevolgen ervan te wijzen. Mensen halen Europa niet meer en stranden tussen oorlogsgebied en Turkije of Griekenland. Bovendien komen er ondertussen bootvluchtelingen via andere routes dan die van de Middellandse Zee tot in Europa.

AzG stelt vast dat de financiële steun die Turkije van Europa krijgt vooral een beloning is voor verbeterde grensbewaking om oorlogsvluchtelingen tegen te houden. Het resultaat is dat op Griekse eilanden 8.000 mensen opgesloten zitten in mensonwaardige omstandigheden. Op Lesbos werd het zelfs zo erg dat AzG er eerder al weg trok.

"Het gaat om mensen die het oorlogsgeweld zijn ontvlucht", stelt AzG. "Ze vrezen een gedwongen uitwijzing naar Turkije en kunnen niet rekenen op juridische bijstand. Het is voor ons onverteerbaar dat deze deal met catastrofale effecten wordt gepresenteerd als humanitair beleid. Europa heeft de plicht om mensen in gevaar op te nemen, maar besteedt dat uit, waardoor wie recht heeft op bescherming vast zit."

De organisatie ziet de deal als een 'gevaarlijk precedent'. Zo verwees Kenia naar het EU-beleid toen het onlangs aankondigde het enorme vluchtelingenkamp Dadaab te sluiten. Bovendien koestert Europa plannen om de politiek van geïnstrumentaliseerde hulp, namelijk beloningen voor wie vluchtelingen tegenhoudt en beperkingen in handel en ontwikkelingshulp voor wie dat niet doet, uit te breiden naar zestien andere landen. Onder hen Afghanistan, Somalië, Eritrea en Soedan. Dat zijn net landen waaruit veel mensen vluchten.

De plicht om aan te klagen

Ook andere hulporganisaties die in en rond Syrië en in Griekenland, Turkije en Italië mensen opvangen zijn woedend over de EU-Turkije-deal, waarmee de EU haar 'morele en juridische verplichtigen omzeilt', zegt Oxfam. Onder andere die ngo, Dokters van de Wereld (DvdW), het Rode Kruis en de Norwegian Refugee Council (NRC) maken ook deel uit van het programma van de EU-sponsoring dat AzG nu afketst.

Terwijl het Rode Kruis absolute politieke neutraliteit blijft nastreven, drukken de anderen wel steeds luider hun kritiek uit. Ze delen het standpunt van AzG en loven de beslissing. Die heeft intern overal tot netelige en lange discussies geleid over de vraag of je als ngo het EU-beleid kunt verwerpen terwijl je de Europese fondsen blijft aannemen.

"Maar niet iedereen heeft de marge om die EU-fondsen te laten schieten, ook al zijn wij even verbolgen", zegt Pierre Verbeeren van DvdW. Net zoals Oxfam en NRC stelt DvdW dat het daarom op andere manieren kritiek uit. Verbeeren: "Ik ben net terug uit Griekenland en de situatie is catastrofaal, hallucinant. Daarom hebben we uiteraard de plicht deze politiek aan te klagen. Dat doen wij in de vele en permanente contacten met de EU-medewerkers met wie we overleg plegen." NRC onderhandelt momenteel over miljoenen, maar zal die waarschijnlijk aannemen. "We hebben ze nodig", zegt Europees directeur Edouard Rodier. "Maar je kunt het geld aanvaarden om de nood te lenigen en toch de politiek veroordelen."

Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo (Open Vld) laat weten dat hij begrip heeft voor de vragen en bezorgdheden. "Oorlogsvluchtelingen die recht op bescherming hebben, moeten dat recht ook effectief kunnen uitoefenen. Maar de afspraken met Turkije zijn ook gemaakt om te vermijden dat mensen met gevaar voor eigen leven in gammele bootjes de Middellandse Zee opgaan. Dat mag men ook niet vergeten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234