Donderdag 28/05/2020

artistiek zomerparcours in en rond brussel

Bert De Keyser verzamelde werk van een twintigtal kunstenaars waarin de landschappelijke, symbolische, menselijke en bijbelse thema's die Bruegel in de zestiende eeuw aansneed terug te vinden zijn

De weg van Bruegel is geplaveid met hedendaagse kunst

De Brusselse kunstenaar Bert De Keyser is helemaal weg van Bruegel. Hij stelde een parcours samen met werk van hedendaagse kunstenaars dat al dan niet bewust naar Pieter Bruegel de Oude verwijst. Die 'Weg van Breugel', die vorige week werd geopend, loopt van het Justitiepaleis tot ver in het Pajottenland.

brussel

Eigen berichtgeving

Nica Broucke

Pieter Bruegel de Oude is, samen met Toots Thielemans, 's werelds beroemdste Marollien. Toch werd het huis in de Hoogstraat 132, waar hij samen met echtgenote Mayken Coecke tot aan zijn dood (vermoedelijk in 1569) woonde, niet ingericht als museum. Rubens heeft zijn huis in Antwerpen, Rembrandt in Amsterdam (goed voor honderdduizenden toeristen per jaar) maar de deur van het Bruegel-huis, op minder dan een kilometer van het museum waar De val van Icarus hangt, blijft dicht. Vijftig jaar geleden werden er in de zestiende-eeuwse woning pakjes friet verkocht, kan het Belgischer? Vandaag is het huis (nog altijd) particulier bezit.

Tot nader order toonde nog geen enkele overheid interesse om het belangwekkende pand aan te kopen en als museum in te richten en moet Bruegel het stellen met een bescheiden gedenkplaat aan de gevel. Zich omdraaien in zijn graf kan de Oude evenmin, want hij heeft geen graf. De maker van de Parabel van de blinden en Boerenbruiloft (Kunsthistorisches Museum, Wenen), Luilekkerland (Alte Pinakothek, München), De bedelaars (Louvre, Parijs), De Dulle Griet (Museum Maeyer-Van den Bergh, Antwerpen) en de Toren van Babel (Wenen en Boymans-Van Beuningen, Rotterdam) werd begraven in de nabijgelegen Kapellekerk. Het praalgraf dat te zijner ere werd opgetrokken, werd in de loop der eeuwen verkocht door een kerkfabriek in financiële nood. Zijn stoffelijke resten liggen 'ergens' in of aan de kerk en de geïnteresseerde bezoeker moet het stellen met een gedenksteen (in de vierde nis aan de rechterkant) en een schilderij van de hand van zoon Jan, beter bekend als de Fluwelen Brueghel. Waar het graf zich nu bevindt, is onbekend.

Net als het leven en werk van Pieter Bruegel zelf. Over zijn geboorteplaats lopen de meningen uiteen: zowel (Kleine) Brogel, Eindhoven als Bree claimen de titel van de stad waar de Vlaamse meester rond 1525 werd geboren. Tot 1550 ging hij in de leer bij Pieter Coecke van Aalst en in 1551 stond hij ingeschreven als vrijmeester in de Antwerpse Sint-Lucasgilde. Hij werkte voor de 'kunsthandel' van Jeroen Cock, vertrok in 1552 naar Italië, kwam in 1554 terug naar Antwerpen en verhuisde na zijn huwelijk met Mayken Coecke naar Brussel.

Bruegel was een humanist, die in woelige tijden leefde. Na de Beeldenstorm (1566) volgde het terreurbewind van de hertog van Alva. Vermoedelijk was hij, zoals de meeste intellectuelen van zijn tijd, zelf niet helemaal rooms: voor zijn dood vernietigde Bruegel een aantal werken die compromitterend zouden kunnen zijn voor de nabestaanden.

De reis naar Italië maakte, althans wat zijn oeuvre betreft, weinig indruk op de Vlaamse meester. Los van elke italianiserende mode ontwikkelde Breugel een geheel eigen stijl met een zuiver gevoel voor ruimtelijkheid, die de nietigheid van de mens ten opzichte van de kosmos onderstreepte, en een scherp, analytisch vermogen. Bruegel wordt nu erkend als een genie dat de 16de-eeuwse schilderkunst vernieuwde. Maar door zijn tijdgenoten werd hij denigrerend de 'Boeren-Bruegel', 'Vieze Bruegel' of zelfs 'Peer den Drol' genoemd.

De vogels wijzen de weg

Beeldend kunstenaar Bert De Keyser, de inspirator en curator van het tentoonstellingsparcours 'Weg van Bruegel' brengt nu op passende wijze - zij het iets minder groots dan aanvankelijk was bedoeld - hulde aan de oude Brusselse meester. De Keyser wou een Bruegel-retrospectieve in Brussel met de schilderijen, prenten en tekeningen die zich in de Musea voor Schone Kunsten en de Koninklijke Bibliotheek Albertina bevinden. Daaraan gekoppeld plande hij een confrontatie met hedendaagse kunst. Maar het project bleef (althans voorlopig want mogelijk wordt het volgend jaar alsnog gerealiseerd) noodgedwongen beperkt tot het laatste, hedendaagse luik. De tekeningen van Bruegel bleken in een dermate slechte staat dat ze nu exposeren fataal zou zijn.

Voor 'Weg van Brueghel' verzamelde De Keyser werk van een twintigtal kunstenaars waarin de landschappelijke, symbolische, menselijke en bijbelse thema's die Bruegel in de zestiende eeuw aansneed terug te vinden zijn. Die kunst wordt gepresenteerd op de verschillende halteplaatsen langs de 'Weg' van Bruegel. Tientallen vogelsculpturen van De Keyser, geïnspireerd door de zwarte vogeltjes op de schilderijen van Bruegel, wijzen de weg die loopt in, op en rond een in de steigers staand Brusselse Justitiepaleis via de metrohalte Sint-Guido en de skipiste van Anderlecht tot in het Pajottenland. Kortom, de weg die Bruegel zelf aflegde, getuige daarvan de sporen (het kerkje van Pede, het Eramushuis en de Sint-Guidokerk in Anderlecht) op zijn schilderijen.

Razend actueel

Aan de vier zijden van de koepel van het Justitiepaleis maakte De Keyser een hedendaagse 'Toren van Babel': op vier grote panelen praten monden, verwijzen naar de Babelse spraakverwarring en de roep om meer communicatie. Ze refereren zowel aan de kunstgeschiedenis (op een paneel zijn de monden van Bruegel, Brel en De Keyser zelf te zien) als aan verschillende leeftijden en 'rassen' en leggen de link met het veeltalige, multiculturele Brussel. En naar wat zich binnen in het Justitiepaleis afspeelt: een komen en gaan van mensen.

In de 'Salle des pas perdus' horen we de gerenommeerde advocaat en professor Fons Vastersavendts een confrater toelichting geven bij de schilderijen van Fred Bervoets: "Hier zie je Fred op kousenvoeten op de trappen van zijn huis. Boven staat moeder de vrouw te wachten. In het midden smeekt hij op zijn knieën om vergiffenis, de deegrol van zijn vrouw hangt vervaarlijk in de rechterbovenhoek van het schilderij. In de derde scène zie je hoe Fred met zijn klikken en klakken buiten wordt gegooid..."

In het midden van de gigantische zaal is Pepto Bismo, Panamarenko's Icarus, geland. In een geïmproviseerde 'fotostraat' geeft Niels Donckers een beeld van de woningbouw in Vlaanderen, de foto's werden gemaakt in opdracht van de Vlaamse bouwmeester en tonen de kleine kitschkantjes van het Vlaamse 'Breugheliaanse landschap'. Hoogbouw (torens van Babel!) en andere stadsgezichten vervolledigen het plaatje.

Architect Patrick Vonck (Boa), die de inrichting van de tentoonstelling voor zijn rekening nam, gooit de 'deugden' en 'ondeugden' van Bruegel op tafel. Letterlijk. Hij maakte een houten tafel met aan beide zijden zeven laden waarin telkens een gravure van de (on)deugden is te zien. Op het tafelblad kunnen bezoekers met een rode pen hun bedenkingen kwijt. Een groepje jonge bezoekers, op schoolreis in Brussel, noteert 'respect' bij 'Fides' (trouw) en bij 'Luxuria' 'Cann't (sic) get enough of me'.

Bruegel is razend actueel. Dat blijkt ook uit vier, zeer grote, foto's van De Morgen-fotograaf Tim Dirven. In een 'Bruegeliaans' sneeuwlandschap banen gebogen silhouetten, Amish, zich een weg naar huis. Eenzelfde fenomenale, verstilde, grafische schoonheid zit in 'Gardening', een video van Hans Op De Beeck. Met sublieme pennentrekken laat hij het landschap transformeren naargelang de seizoenen en de menselijke interventie.

Het Bruegel-parcours in het Justitiepaleis wordt afgerond met werk van Sandra Bonnet. Ze recupereerde grote blokken blauwe, Henegouwse steen (restafval van de werken aan het Justitiepaleis) en maakte er vier gesculpteerde landschappen van die in evenveel nissen - het is even zoeken - worden getoond. Op een bordje zijn de gedachten van Bruegel te lezen. "Ik heb me proberen in te beelden wat Bruegel dacht toen hij op weg van Brussel naar Pede en van Brussel naar Italië", zegt Bonnet.

(Op) de kap van Bruegel

De vogels op de voetgangerslift die de bezoekers van de hoogstad (aan het Justitiepaleis) naar de 'lage' stad brengen, wijzen naar de Kapellekerk, waar kunstenaar en conservator van het Teirlinckhuis Kris Vanhemelrijck 'de kap van Bruegel' vertaalde in een reusachtige grasstructuur: Het huis der geesten. Idealiter lopen er ook witte kippen in rond, maar dat blijkt in deze wijk niet aangewezen. De beestjes lopen het risico de nek omgewrongen te worden. Ook het tegenovergelegen Recyclart zit op de kap van Bruegel met graffitikunst, foto's van buurtbewoners (een 'work in progress') en een geluidssculptuur. Even verderop, in de Kappellekerk, geeft wijlen Jan Cox, een sterke, dreigende interpretatie van oude, mythologische verhalen.

In het metrostation Sint-Guido stelt Patrick de Spiegelaere foto's van een glooiend Bruegeliaans landschap tentoon. Die glooiing blijkt bij nader toezien de rug van een (boeren)paard. Het sluitstuk van het parcours zijn de Alpen-pieken van De Keyser op de skipiste van Anderlecht. De indrukwekkende en zeer geslaagde constructie is al vanaf de ring te zien. In de Koevijverstraat van Pede zetten de koe op de 4 seizoenen van De Morgen-fotograaf Filip Claus en een foto van Patrick De Spiegelaere een punt achter Bruegel.

De tuin van Teirlinck

Vanuit de tuin van het Teirlinck-huis in Beersel krijgt men een panoramisch zicht op de omgeving. Wanneer men abstractie neemt van het zoemende verkeer op de ring, komt men in een levend Bruegel-decor terecht. Op deze locatie slaan Dimitri Vangrunderbeek en zes andere collega's een 'zijweggetje' (dat in Michelin-termen vaut le détour) van het Bruegel-project in. De meesten deden een ingreep op maat van de omgeving. Zo maakte Vangrunderbeek een grote, kegelvormige kijker die het landschap weerspiegelt. Binnen weerklinkt de stem van Josse De Pauw die Teirlinck reciteert, een installatie van Dominique Thirion. "Het liefst van al had ik een boek geschreven dat de lezer gelukkig maakt", luidt het.

'Weg van Bruegel' is een tentoonstelling die de bezoeker gelukkig maakt. Mits deze over eigen vervoer beschikt, want een echte 'zomerwandeling' zoals het parcours in de brochure wordt beschreven, is op de weg van Bruegel niet mogelijk: de locaties liggen te ver uiteen en de eertijds, pastorale landschappen ruimden plaats voor industrieparken en autosnelwegen.

Weg van Bruegel en De tuin van Teirlinck, tot en met 31 juni. Info: pa. GC De Zeyp, tel. 02/422.00.11. www.wegvanbruegel.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234