Dinsdag 19/10/2021

ARTISTIEK LEIDER JAN GOOSSENS OVER DE NIEUWE KVS

'Ik schrik er telkens weer van hoe gevoelig alles in Brussel blijft liggen, zodra je op een paar scheidslijnen gaat staan. Deze stad wijst in veel opzichten naar de toekomst, maar blijft ook een mijnenveld'

'Steeds alle kanten op moeten kijken bezorgt me soms een pijnlijke nek'

De Koninklijke Vlaamse Schouwburg staat weer te blinken in zijn oude glorie, bakstenen opgepoetst en inwendig verschoond. Vandaag wordt hij officieel heringewijd door vijftien Brusselse koren. Maar is het huisgezelschap zelf ook klaar voor zijn ruimere stek? We maken de staat van de KVS op met artistiek leider Jan Goossens.

Brussel

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Goossens, gewoonlijk de diplomaat en de man van het positieve verhaal, zit er wat gekreukt bij. Gisteren een overweldigende generale repetitie gehad van het Korenproject. "Er zitten veel andere talen dan het Nederlands in en als tekstbasis voor de samenzang in het tweede deel is gekozen voor Franciscus van Assisi's Gebed voor de vrede. We zien dat zelf als een open en humanistische tekst en niet als een religieuze, maar blijkbaar ligt dat niet voor iedereen voor de hand. Achteraf waren er verhitte discussies over de spirituele en veeltalige opzet van het hele project. Dan schrik ik er weer van hoe gevoelig alles in Brussel toch blijft liggen, zodra je op een paar scheidslijnen gaat staan. Deze stad wijst in veel opzichten naar de toekomst, maar blijft ook een mijnenveld."

Goossens heeft ook gewoon een paar overdrukke weken, maanden en zelfs jaren achter de rug. "Het is tijd dat het renovatieproces afgesloten wordt. De afgelopen jaren hebben van de hele ploeg zoveel energie geëist dat iedereen een beetje op zijn tandvlees zit. Er was de verhuizing, de opening van de Box, de renovatie van de oude schouwburg, financieel de tering naar de nering zetten én artistiek blijven draaien. Dat gaf allemaal extra adrenaline, maar het was ook zware kost. Ik kijk ernaar uit om me met Danny (Op De Beeck, zakelijk leider, WH) en Gérard (Maraite, technisch directeur, WH) eindelijk weer voluit te kunnen concentreren op onze eigenlijke job: voorstellingen produceren." Maar eerst vragen we Goossens nog even om kritisch om te kijken naar dat eerste anderhalf jaar KVS in de Lakensestraat. Hij knikt. "Vuur maar af!"

Een van de uitdagingen bij de terugkeer naar het stadscentrum was het behoud van het diverse publiek dat jullie sinds 1999 hebben opgebouwd in de bottelarij. Maar die link met Molenbeek lijkt nu volledig afgesloten.

Jan Goossens: "Dat is een oppervlakkige indruk. Onze fysieke aanwezigheid in Molenbeek hield op, maar een deel van het netwerk is intact gebleven en spreken we vaak aan. Er zitten zelfs nieuwe projecten in de pipeline, bijvoorbeeld met de S.T.O.E.M.P-jongeren. Verder betreur ik dat niemand onze rol in de bottelarij heeft overgenomen, maar wie de stad kent, weet dat Molenbeek erg veranderd is. Bovendien zijn de artistieke contacten en de jonge en diverse Brusselse publieksbasis die we daar hebben gerealiseerd absoluut behouden. Met Sam Touzani maken we binnenkort een nieuwe productie, terwijl 30 procent van het publiek jonger is dan dertig en meer dan 40 procent uit het Brussels Gewest komt. Bovendien hebben we in de Box een wat ouder en traditioneler publiek teruggewonnen en met de Stan-maand een dijkbreuk naar de Franstaligen gerealiseerd. De KVS is trouwens nooit een Molenbeeks project geweest, wel een stadsproject."

Maar ooit noemden jullie de multiculturele wijk rond de Lakensestraat wel als een nieuw speelterrein voor jullie buurtwerking zoals die bestond in Molenbeek. Daar zie je nu toch weinig van?

"Alweer fout. We hebben na de verhuizing belangrijke stappen gezet in het creëren van nieuwe openingen in de stad, bijvoorbeeld naar de Franstaligen en naar de Afrikaanse gemeenschap. Het lijkt me logisch dat die zich maar ten dele in deze wijk afspelen. Hier investeren we vooral in een goed nabuurschap, en dat lukt. We hebben contacten in de cafés, met de jeugdhuizen en de buurtcomités, die soms in onze gebouwen vergaderen. Sommige komen naar onze voorstellingen, andere niet. Maar je hebt daar vooral tijd voor nodig. In Molenbeek konden we ook pas na vijf jaar een buurtfeest op poten zetten, terwijl we nu op onze fuiven al duidelijk merken dat ons Brussels netwerk draait. Nergens in deze stad feesten zoveel culturen samen zonder spanningen."

Maar wordt die diversiteit in jullie werking niet meer een doel op zich dan een artistiek middel? Dat zie je van het acteerspel in De kersentuin tot de opzet op papier van het Korenproject.

"De vraag of diversiteit een middel dan wel een doel is, valt niet zo makkelijk te beantwoorden. Dat verschilt van project tot project. Allicht heb je gelijk dat er af en toe een scheut artistieke radicaliteit bij mag, maar wil je intelligent theater maken voor iedereen dan blijft dat dansen op een slappe koord. Met De kersentuin vind ik toch dat we erin geslaagd zijn om één overtuigend artistiek verhaal te vertellen. Dan merk je dat het er niet toe doet of we wel of niet klassiek repertoire spelen. Met iedere goeie voorstelling graaf je in eigen bodem, en 'onze' Tsjechov was op de eerste plaats een Vlaamse en herkenbare Tsjechov.

"Van het Korenproject verwacht ik dat het geheel meer wordt dan de som van de delen. Je werkt natuurlijk met amateurkoren en er was weinig repetitietijd. Maar wat ik tijdens de generale zag, vond ik ook artistiek straf. Je ziet het zeker juist dat we de Bol openen met een verenigend project dat op alle breuklijnen tegelijk gaat staan: Vlaams versus anderstalig, religieus versus niet-religieus, theater versus muziek, professioneel versus amateurs. Maar het gesprek achteraf toonde aan dat zo'n confrontatie met de verregaande diversiteit van deze stad toch erg spannend en daarom ook erg belangrijk blijft. Dat verontrust me evenzeer als het me sterkt."

Alleen reikte het inhoudelijke verhaal van voorstellingen als Zijden stad, Baraque frituur en De kersentuin niet zoveel verder dan de loutere diversiteit van spelers op de scène. Welke extra mededeling deden die producties eigenlijk?

"Ik ben het ermee eens dat Zijden stad en Baraque frituur een beetje bleven steken in het loutere tonen van de realiteit van deze stad. Maar in Zijden stad was dat ook expliciet de bedoeling en de voorstelling werkte zeer goed in Brussel. Aan de andere kant van de taalgrens zijn zulke projecten dan ook onbestaande.

"Baraque frituur had artistiek wel sterker gemogen. De voorstelling raakte soms niet verder dan wat ze trachtte te doorprikken: de goedkope clichés waarin Vlamingen en Walen over elkaar spreken. Maar ze had ook verdiensten, vind ik. Ivan Vrambout werkte voor het eerst in een groot huis en heeft twee weken lang de zaal gevuld, vooral met mensen die de KVS voor het eerst bezochten. En De kersentuin deed toch wel pertinente mededelingen over het Vlaanderen van vandaag? Heel Vlaanderen wordt een beetje Brasschaat, vertelde de voorstelling mij. Bovendien stond ze met beide poten in wat drie generaties goed Vlaams acteren ons hebben opgeleverd."

Toch viel het op dat een paar ex-leden van Dito'Dito in die voorstelling alweer niet echt op hun sterkte werden ingezet, net als in Zijden stad. Geeft hun opgaan in de KVS wel het verhoopte resultaat?

"Ik ben het oneens met die evaluatie. Bovendien komt ze te vroeg. Zijden stad behoort ook tot een vorig tijdperk, aangezien we pas op 1 januari met het nieuwe gezelschap van start zijn gegaan. En als eerste vrucht van die nieuwe constellatie ben ik toch trots op De kersentuin. Mieke Verdin, Guy Dermul en Willy Thomas kwamen er erg sterk in voor de dag. Misschien brachten ze iets wat je niet meteen van Dito'Dito zou verwachten, maar nieuwe paden zijn dan ook de inzet van onze synergie. Daarom juich ik het toe dat ze zich elk apart door de werking zullen verspreiden. Het gaat ons om één gezamenlijk project, waarop we samen afgerekend willen worden. Dat heeft z'n tijd nodig, maar ik voel nu al elke dag de positieve energie van dat nieuwe gezelschap. Die jonge makers, de mensen met hun geschiedenis buiten de grote huizen, ze houden de zaak scherp."

Als je verder naar de toekomst van de KVS kijkt, waar zie je dan de grootste uitdaging liggen?

"Op artistiek vlak ligt er een heel goede basis, maar we moeten nu dringend groeien. Omdat we langer dan voorzien in één zaal moesten werken (de afwerking van de schouwburg werd drie keer uitgesteld, WH), dreigden we artistiek te stagneren. Dankzij die schouwburg kan onze programmering nu meer evenwicht krijgen, met projecten van makers die wat groter denken, die rust in huis brengen, en het liefst ook wat artistieke radicaliteit. Mensen als Wim Vandekeybus, Tom Lanoye, de ex-Enthousiasten, Ruud Gielens, Alize Zandwijk en Rieks Swarte kunnen dat. Ze zullen in de Bol een mix brengen van jong en oud, breed en radicaal. Werk je enkel in die Box dan stuit je steeds op grenzen, ook op publieksvlak. Over Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen en De kersentuin was ik dan wel heel tevreden, maar als ook fragiele producties als Baraque frituur het volle gewicht van je werking moeten dragen is er eigenlijk iets loos."

Hoe lang zal Jan Goossens nog deel zijn van die toekomst?

"Daar beslis ik niet noodzakelijk zelf over en verder dan de KVS kan ik nu moeilijk denken. Ik wil de dingen die ik sinds 1999 in de steigers heb gezet eerst mee tot bloei brengen. In deze fantastische infrastructuur zouden we echt moeten kunnen oogsten. Daarom heb ik me geëngageerd tot eind 2009. Zijn er daarna goeie redenen om langer te blijven dan doe ik dat graag. Wel heb ik mezelf altijd beloofd op tijd te stoppen. Ik ben iemand die graag nieuwe dingen in gang steekt. Maar de kans dat ik dat nog een keer in het Vlaams theater doe, is klein. Misschien wordt het wel Congo. Daar ooit iets opbouwen, is een grote droom. In de KVS moet je zoveel mensen tegelijk plezieren dat er altijd een gigantische spreidstand dreigt. Dat is best spannend, maar steeds alle kanten op moeten kijken geeft me soms een pijnlijke nek. Je hoort me echter niet klagen. In Congo besef je in welke luxesituatie wij theater mogen maken."

Het Korenproject Uit de bol / Coup de Choeurs wijdt vandaag om 20.30 uur en morgen om 15 uur officieel de nieuwe Schouwburg in, maar is volledig uitverkocht. Info: www.kvs.be

De Bol zit vol

Na het openingsweekend en de herneming van Wim Vandekeybus' Puur in de Bol wordt het dit seizoen vooral nog uitkijken naar wat Christoph Marthaler in Winch Only, Frank Theys in Technocalyps en Eric De Volder in De damen met de nieuwe schouwburg zullen aanvangen. Voor 2006-'07 plant de KVS zes nieuwe (co)producties in zijn grote zaal, te beginnen met de overzichtschoreografie Spiegel uit twintig jaar Vandekeybus en een dubbele literaire avond van Tom Lanoye met de Zuid-Afrikaanse Antjie Krog. Daarna maken Johan Dehollander, Ryszard Turbiasz, Dirk Van Dijck en co. Als, dan en gaat Ruud Gielens muzikaal in Singhet ende weset vro, naar het gelijknamige oer-Vlaamse zangboekje.

Het seizoenseinde kleurt oranje met Alize Zandwijks Onschuld (ro theater) en met Oom Toon van Rieks Swarte, die rond Tijl werkt. Receptief werpt de KVS zich ook op comedy en muziek: van Wouter Deprez tot Think of One. De Box zal ondertussen niet leeg staan. Nadat David Strosberg er in mei nog Blinde liefde brengt, volgen na de zomer nieuwe projecten van Sam Touzani (Liberté égalité sexualité), Alain Platel en Benjamin Verdonck met Rosas (Nine Fingers), Nedjma Hadj (de film Eén vrouw, één stad) en tweemaal Raven Ruëll (Litanie met Guy Dermul en de Koltèsenscenering In de eenzaamheid van de katoenvelden). Redenen genoeg om eens uit de bol te gaan of in de Box te duiken. (WH)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234