Woensdag 27/01/2021

Handboek voor de toekomst

"Artificiële Intelligentie evolueert veel sneller dan de mens"

Werknemers van de Antwerpse start-up Sentiance sleutelen aan hun AI.Beeld Stefaan Temmerman

De futuristische verhalen over artificiële intelligentie vliegen ons om de oren, maar slimme systemen bevinden zich nu al in ons midden, vaak zonder dat we het beseffen. Hoog tijd dat de mens zich daar bewust van wordt, al geloven ze bij de Antwerpse start-up Sentiance dat ook de omgeving zich bewust zal worden van de mens.

‘Brave huisvader die ’s avonds voor de buis zit’ of ‘workaholic die na de uren naar de fitnesszaal trekt’, de artificiële intelligentie (AI) die de Antwerpse start-up Sentiance ontwikkelt, leert ons wel heel persoonlijk kennen. En dat allemaal met gegevens die door de sensoren in onze smartphones worden vastgelegd.

Dat klinkt eng, maar de lessen die de AI van Sentiance daaruit trekt zijn fascinerend. “Een van onze werknemers gaat altijd sporten op dinsdag, maar onlangs voorspelde ons systeem dat hij op maandagavond naar de fitness ging”, vertelt Vincent Spruyt (33), chief data scientist bij het bedrijf. “Uiteindelijk bleek dat het systeem had opgemerkt dat hij vroeger was opgestaan, een kortere middagpauze had genomen en na het werk snel naar de winkel was gegaan. Het systeem wist dat die routine samenhangt met ’s avonds sporten.”

Het doel van die technologie? De code van het menselijke gedrag ontcijferen zodat diensten, producten en omgeving zich naadloos kunnen aansluiten op onze noden.

Dat gebeurt bij Sentiance in verschillende laagjes, het zogenaamde ‘deep learning’. In eerste instantie wordt via de ruwe sensordata onze dagelijkse tijdlijn geanalyseerd: zit ik bijvoorbeeld in de auto, op de fiets of op de trein en naar waar ben ik op weg? Daarna volgt de onderliggende context van die momenten: breng ik mijn kinderen naar school of ben ik misschien een leraar die op weg is naar zijn werk? Vanuit al die verschillende momenten en contexten leert het AI-systeem je levensstijl af te lijnen: ‘pendelaar die graag de krant leest’.

Work hard, play hard

“De hype rond artificiële intelligentie en deep learning is tegenwoordig overal en wij bevinden ons daar middenin. Dat is eigenlijk best cool”, glundert Spruyt. Het is even de kleine jongen die spreekt en dat kun je hem moeilijk kwalijk nemen. Wat ze bij de Antwerpse start-up met artificieel intelligente technologie proberen te verwezenlijken is dan ook, welja, best cool.

Wie binnenloopt in het kantoorgebouw in Berchem waant zich even in Silicon Valley. Op de benedenverdieping liggen de biljartballen en pingpongpaletjes klaar voor een pauze, de koelkast is gevuld met gezonde superfoods en werknemers die een doel hebben bereikt, mogen aan het rad van fortuin draaien voor een welverdiende prijs.

“Work hard, play hard”, grijnst Spruyt. Vlak voor het middaguur is het vooral dat eerste waar de vijftigtal werknemers van Sentiance mee bezig zijn. Uit alle hoeken van de wereld komen ze, van Kameroen tot de Verenigde Staten, elk van hen gekluisterd aan een scherm vol data en ingewikkelde algoritmes. Het is de universele taal waarmee Sentiance strijdt op de frontlinie van de ‘vierde industriële revolutie’.

Want het gaat hard voor Sentiance. AI die een hyperpersoonlijke benadering toelaat, vele bedrijven durfden daar tot voor kort enkel van dromen. De samenwerkingen die Sentiance na twee levensjaren op het conto heeft staan zijn indrukwekkend. Onder andere Samsung, Volkswagen en een niet nader te noemen globaal deelplatform, dat de technologie al volop gebruikt om klant ook koning te maken.

De sneltrein waar Sentiance op zit, lijkt vandaag een constante binnen het AI-wereldje. “Artificiële intelligentie heeft vele gezichten, het ene al wat volwassener dan het andere, maar we worden er steeds vaker mee geconfronteerd”, ziet Edle Everaert, AI-expert bij consultancybureau Accenture. Ook daar zagen ze de datadivisie de laatste jaren in sneltempo groeien.

Voor bedrijven die zich met AI-laagjes verrijken, ligt dan ook een enorm voordeel in het verschiet. Een rapport van Accenture uit 2016 onderzocht het groeipotentieel in 12 landen, waaronder België, en dat AI tegen 2035 een verdubbeling van de economische groei kan bewerkstelligen.

“De mogelijkheden zijn oneindig”, zegt Francis Wyffels, expert in robotica en AI binnen het IDLab van UGent-imec. “Ik kan geen enkele sector bedenken waar AI geen impact op zal hebben.” De voorbeelden liggen voor het rapen: door beeldherkenning tumoren in een vroeg stadium opsporen, de prijs van een huis laten inschatten zonder subjectief waardeoordeel of democratisch geprijsd juridisch advies via een chatbot. Door intelligente systemen los te laten op de berg aan beschikbare data kan in theorie elk routineus proces geautomatiseerd worden.

CTO Frank Verbist, chief data scientist Vincent Spruyt en CEO Toon Vanparys.Beeld Stefaan Temmerman

Individuele coaching

Het hoeft niet te verbazen dat de investeringen in AI de pan uit swingen. In 2016 staken grote techbedrijven als Google, Facebook en het Chinese Baidu samen tussen de 20 en 30 miljard euro in AI-innovatie. Maar ook in Vlaanderen zijn er groeidiamanten die net als Sentiance een stevig woordje meepraten. Volgens cijfers van technologiecentrum Sirris haalden AI-ondernemingen in 2016 liefst 75 miljoen euro aan groeikapitaal op bij investeerders, in 2014 was dat nog 11 miljoen euro.

“Vooral binnen de financiële sector, met name verzekeraars, beweegt er heel veel”, zegt Everaert. “Denk aan schaderamingen bij ongevallen, vandaag een tergend lang proces met vele tussenstations. Maar stel je voor dat je gewoon enkele foto’s neemt van de schade aan je auto en het AI-systeem maakt de balans op.”

“Ik denk niet dat er een grote verzekeraar is waar we nog geen contact mee hebben gehad”, beaamt CEO van Sentiance Toon Vanparys die interesse. Volgens hem kan persoonlijke context en levensstijl een enorme impact hebben. “Mijn dochter, die net is beginnen te rijden met de auto, zou een korting kunnen krijgen op haar premie als ze goed rijgedrag aantoont. En op vlak van gezondheidszorg laat het een individuele coaching toe van je levensstijl.” Preventief ingrijpen dus, maar evengoed achteraf een oorzaak zoeken. “Als iemand een hartritmestoornis heeft gehad, kan een arts op zoek gaan naar de precieze context waarin dat gebeurde, wat automatisch tot een beter inzicht leidt.”

Maar wat als al die gegevens misbruikt worden om ons in een veel te strak keurslijf te dwingen? Is je levensstijl niet gezond of je rijgedrag niet veilig, dan krijg je een onbetaalbare premie voorgeschoteld.

“Daarom moet de eindgebruiker op elk moment de waarde kunnen inzien van de technologie en op basis daarvan beslissen of hij instemt met het verzamelen van data”, zegt Vanparys, waarna hij meteen toevoegt dat die data enkel van eerste partijen komt en zeker niet wordt doorverkocht. “We beseffen dat we een grote verantwoordelijkheid dragen. Onlangs werden we benaderd door een van de grootste wapenfabrikanten van Amerika. Dat aanbod hebben we afgeslagen.”

Wilde Westen

“Als ik ergens een lezing geef begin ik altijd met dezelfde zin: AI should improve people’s lives”, zegt Vanparys. Hij zegt het met een soort verbetenheid die vertrouwen opwekt, maar leeft tegelijk in een wereld waar mooie slogans soms holle woorden zijn. Dat ziet ook Luc Steels, directeur van het VUB AI-lab. “Bedrijven kunnen AI gebruiken om hun producten beter af te stemmen op de consumenten of beslissingen beter te gidsen, maar er zijn er altijd – sommige al erger dan andere – die de technologie willen uitbuiten.”

“We zitten met AI momenteel in het Wilde Westen”, zegt Steels geërgerd. Het wetgevende kader ligt hopeloos achter op de technologie. Wat met privacy en transparantie? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat de complexe beslissingen van die machines te verklaren blijven? “Wetgevers, filosofen en computerwetenschappers moeten dringend aan tafel zitten om een volledig kader te creëren”, zegt Wyffels (UGent-imec).

Maar het grootste gevaar is volgens Wyffels niet de technologie. “Wel de mens die achter de technologie schuilgaat.” Hij doelt dan vooral op een gebrek aan diversiteit bij de mensen die lerende systemen ontwerpen. “We kijken allemaal, bewust of onbewust, vanuit onze eigen omgeving naar de wereld, door een gekleurde bril als het ware. Als algoritmes door een homogene groep ontwikkeld worden, kan dat dus tot subtiele vormen van discriminatie leiden.” Laat ons die homogene groep maar meteen benoemen: (blanke) mannen. Achter de computerschermen van Sentiance is inderdaad amper een vrouw te bespeuren.

Helaas zijn het meestal niet die uitdagingen waar de mens wakker van ligt, wel de grote hamvraag: ga ik mijn job verliezen? Die vrees is niet onterecht, denkt Wyffels, al hoeft het niet zo dramatisch te lopen. “Je kunt technologie op twee manieren aanwenden. Als een bedrijf enkel denkt aan winstmaximalisatie kan het zeker ten koste gaan van de mens. Maar tegelijk kun je ook de kwaliteit vergroten door mens en machine te laten samenwerken.”

Routine niet zomaar vervangen dus, wel de tijd die vrijkomt nuttig spenderen. “In rusthuizen, zodat verzorgend personeel weer kan focussen op sociaal contact met de bewoners, of bij media, zodat journalisten zich weer op veldwerk kunnen richten en diepgaande interviews afnemen in een koffiebar”, knipoogt Wyffels naar de setting van het gesprek.

Kameleon

“Het is vooral belangrijk dat iedereen zich bewust wordt van de AI-evolutie, want enkel dan kan het publieke debat op gang komen”, zegt Wyffels. Aan die knowhow ontbreekt het voorlopig. De relatie tussen technologie en onderwijs loopt mank, zowel bij de jongste gelederen in de lagere school als in het hoger onderwijs. Steels vind dat we in België wakker moeten worden. “In Nederland is er bijvoorbeeld een nationaal AI-instituut en bieden een vijftal universiteiten een AI-opleiding aan vanaf het bachelorniveau. Dat hebben we hier niet.Nochtans wordt het in de toekomst essentieel dat de mens continu bijleert.”

Bij Sentiance laten ze de machine continu bijleren, in de hoop dat de steeds slimmere omgeving zich als een kameleon gedraagt ten opzichte van de mens. “Stel je voor: een zelfrijdende auto die al klaarstaat aan je deur omdat de AI voorspelt dat je boodschappen gaat doen. Of de muziek die zich aanpast aan je context. K3 als de kinderen in de wagen zitten, Radio 1 als je naar de redactie van De Morgen rijdt”, droomt Vanparys even luidop.

Van vandaag op morgen zal die verandering zich nog niet voordoen. “Artificiële Intelligentie evolueert veel sneller dan de mens, dat zorgt voor enige voorzichtigheid bij bedrijven”, zegt Frank Verbist, de CTO van Sentiance. Rond zijn pols zit een gipsverband gewikkeld. “Gevallen met de fiets, iets te druk bezig met mijn smartphone”, grijnst hij. Of ze dat met AI niet hadden kunnen voorspellen? Ze moeten er eens hartelijk om lachen. “Misschien wel”, zegt Vanparys. Als de verzekeraar dat maar niet te zien krijgt.

De kantoorruimte van Sentiance.Beeld Stefaan Temmerman
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234