Vrijdag 15/01/2021

'Arrangement in Grey and Black N° 1 or The Artist's Mother' (1871), J.A.M. Whistler

In Cole Porters liedje 'You're the Top' klinkt plots de regel: "You're the top... You're Whistler's mama." Met andere woorden: als u ooit vergeleken wordt met dit schilderij, moet u wel heel bijzonder zijn. James Abott McNeill Whistler (1834-1903) werd geboren in Amerika. Maar hij verliet zijn geboorteland op zijn 21 om nooit meer terug te keren. Hij studeerde schilderkunst in Parijs, waar hij een reputatie van dandy opbouwde. Hij raakte er bevriend met andere grote schilders van zijn tijd, onder wie Fantin-Latour en Courbet. Hij leefde geruime tijd in Engeland waar hij Oscar Wilde leerde kennen en naar verluidt moest Whistler niet onderdoen voor Wildes gevatheid, getuige een proces wegens smaad. In Groot-Brittannië schilderde hij eveneens beroemde gezichten op de Thames. De drie landen leggen beslag op hem en het moet de Amerikanen pijn doen dat het bekendste werk van hun bekendste schilder (voor die periode althans) in Parijs hangt.

Whistler was van opleiding etser en interesseerde zich vooral in de Japanse kunst. Met haar strakke en simpele lijnen maakt de Japanse kunst geen verschil tussen abstracte en figuratieve kunst en juist dat trok Whistler aan. Het is daarom niet vreemd dat de titel hier Arrangement luidt of compositie, terwijl het eigenlijke onderwerp slechts als een ondertitel gezien kan worden. Wat telt is het lijnen- en kleurenspel, niet de figuur. Over dit werk zei Whistler: "Voor mij is dit interessant omdat het een portret is van mijn moeder. Maar heeft de kijker een boodschap aan de identiteit van het model? Een schilderij mag het enkel en alleen hebben van zijn compositie."

Die compositie is hier heel belangrijk. Neem het schilderij aan de muur weg (ook van Whistler trouwens), of verander iets aan de gordijnen en alles zakt in mekaar. De enorme zwarte vlek van de jurk is perfect in evenwicht met de verticale donkere gordijnen en de lijst van het schilderij rechts. De kleuren houden elkaar in evenwicht door het gebruik van donker met grijs en wit.

Ondanks die strakheid slaagt Whistler erin om sfeer te creëren. Het profiel voelt heel persoonlijk aan, door de waardigheid waarmee hij zijn moeder afbeeldt. Hoewel, ze er ook best een beetje streng uitziet.

Whistler valt niet in één stijl te vatten, noch in één discipline. Als architect ontwierp hij niet enkel zijn beroemde Peacock Room, maar ook een galerie. Zelfs de kledij van de galeriehouder werd door hem bepaald. Whistler was als de dood dat het zou vloeken met zijn ontwerp.

Wilfried Eetezonne

Het werk hangt in het Musée d'Orsay in Parijs.

Foto Musée d'Orsay

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234