Zondag 17/01/2021

Arnon Grunberg kickt op de films van het leven

Literaire duizendpoot Arnon Grunberg blijkt een stevige filmfanaat te zijn. In het filmessayboek 'Buster Keaton lacht nooit' focust hij op Hollywoodfilms als 'The Talented Mr Ripley', 'The Truman Show' en 'Gangs of New York'. Joost Houtman

Tweeënveertig wordt Grunberg morgen, maar wat een oeuvre heeft de man al bij elkaar gepend. Het begon al in 1990 met de roman Blauwe Maandagen. Figuranten, Fantoompijn, De asielzoeker, De joodse messias en nog meer romans volgden. Tirza (2006), over de wel heel grote liefde van een vader voor zijn dochter, werd trouwens vorige week in New York in Engelstalige vertaling gelanceerd. Het is de eerste boreling van het Arnon Grunberg Agency, een samenwerking tussen de uitgeverijen Nijgh & Van Ditmar en Lebowski Publishers. Magazine Publishers Weekly had het over een "unraveling story with humor and poignancy until the end". De romans leverden Grunberg een hele rist prijzen op. Verder vuurde de man ook een resem gedichtenbundels, novelles, columns en essays af op het lezende publiek. Maar eigenlijk wilde de jonge Grunberg helemaal geen schrijver worden, maar wel... acteur. Als achttienjarige speelde hij de hoofdrol in de film De kut van Maria. Acteren ging de jongeman echter niet zo goed af. Schrijven daarentegen bleek een betere roeping. Maar dat de man een stevige filmfanaat, liefhebber van de betere filmverhaallijnen en fan van de allerbeste acteurs is, hoeft dus niet te verbazen.

Buster Keaton lacht nooit is een filmessayboek. Geen verzameling recensies. Af te raden valt de essays te lezen alvorens de film(s) in kwestie te hebben bekeken. Grunberg geeft immers veel van de verhaallijnen prijs. Zijn analyses zijn dan ook niet bedoeld om je voor deze of gene film warm te maken. Maar misschien wel om hem nog eens, maar dan ánders te bekijken.

Een essay van Grunberg is geen echt essay. Het is een verhaal. Dat bleek ook al in De troost van de slapstick (1998), waarin hij zijn liefde voor zijn helden Charlie Chaplin, Buster Keaton en Laurel & Hardy uitschreeuwde. Vermoedelijk hebt u veel van de besproken en geanalyseerde films in Buster Keaton lacht nooit al gezien. Het gaat niet om duistere art-housefilms, maar om stevige Hollywoodfilms en de betere (maar ook bekende) Europese toppers. En om grote regisseurs als Bernardo Bertolucci, David Lynch en Martin Scorsese.

De werkelijkheid in het echt

Wag the Dog, One Hour Photo, The Truman Show en The Talented Mr. Ripley gaan volgens Grunberg over het spelen met de werkelijkheid. Dat doet een regisseur trouwens altijd. En een schrijver. Daarom ook zijn liefde voor Patricia Highsmiths personage Tom Ripley: "Niets is erger voor de fictieschrijver dan dat hij niet wordt geloofd. Tom Ripley stelt zich op het standpunt van de fictieschrijver." Grunberg houdt van films en acteurs die ons verhalen doen geloven. Zoals Robin Williams als Sy Parrish in One Hour Photo. Hij was "zo goed dat het bijna pijnlijk was om naar hem te kijken. (...) Als Parrish is Williams griezelig en deerniswekkend tegelijkertijd, buitenaards en toch iemand die je op de hoek van de straat meent aan te kunnen treffen, volledig gesloopt door het leven en toch zo trots als een pauw, beheerst en tegelijkertijd op het punt te ontploffen, voor de allereerste keer in zijn leven, maar dan ook meteen voor de laatste."

Grunberg slaat en zalft. Van Mel Gibsons The Passion of the Christ vindt hij het schandaal beter dan de film. Maar toch zit er veel goeds in: "The Passion of the Christ maakt veel invoelbaar."

Beeldenschrijver

Belezener dan Grunberg vind je de auteurs zelden. In alle filmbesprekingen vliegen dan ook de boektitels in het rond. Dat Siegfried van Harry Mulisch opduikt naast Charlie Chaplin (The Great Dictator) en Bruno Ganz (Der Untergang), verbaast niet. Dat er gretig geciteerd wordt uit de novelle die ten grondslag ligt aan Brokeback Mountain evenmin. Maar ook veel verrassender combinaties duiken op. En dat maakt dit boek net zo interessant. En van zinnen als "De kut wordt bij Houellebecq betreden zoals alcoholisten de slijterij binnensluipen, geslagen, hunkerend naar de volgende slok en met onmiskenbare walging", durft ondergetekende wel best te smullen. Grunberg zet je als lezer soms voor schut. Wie Borat aan David Lynch linkt, is een origineel denker. To say the least.

Grunberg kickt op verhalen die ons aanzetten om na te denken. Daarom heeft hij ook een enorm respect voor filmregisseurs, want zij "zijn niet te benijden. Een schrijver vecht alleen met zichzelf, en al wat hij hoeft te temmen zijn een paar woorden." Het moet best moeilijk zijn voor een schrijver om naar films te kijken. Wil hij niet altijd iets leren van de regisseur van dienst? Grunberg ziet dan ook veel gelijkenissen tussen de twee kunstvormen: "Net als romans zijn films voor mij, soms zelfs in de eerste plaats, een vorm van kennisoverdracht, een manier om in de wereld door te dringen." Buster Keaton lacht nooit zegt veel over Grunberg zelf. Vertellen over de films die je leven hebben bepaald komt akelig dicht bij het schrijven van een autobiografie. En het zet de lezer ineens ook aan om over zijn eigen leven na te denken. Over - inderdaad - de film van het leven.

De eenzaamheid van mannen / Do 28 feb 20 uur / Rode zaal

Arnon Grunberg,

Buster Keaton lacht nooit,

Nijgh & Van Ditmar, 256 p., 19,95 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234