Maandag 26/10/2020

Armoedebestrijding: Kortrijk gaat all the way

'Armoedebeleid is niet hip', poneerde opiniërend hoofdredacteur Bart Eeckhout in deze krant (DM 2/5). Kortrijk bewijst het tegendeel. Met succes: met een glossy voor kansarmen, een brugfiguur en focus op onderwijssteun daalt de armoede spectaculair.

Kortrijk is zo een van die steden die je niet meteen associeert met grote armoede. Ooit werd de stad 'Texas aan de Leie' genoemd, maar ook nu met de combinatie van klassiekers als de Broeltorens en nieuwigheden als het textielmuseum Texture en shoppingcenter K, trekt de stad heel wat citytrippers aan.

Maar achter de Kortrijkse gevels is het vaak heel wat minder leuk, stelt Philippe De Coene, sp.a-schepen van Sociale Zaken en OCMW-voorzitter. "Armoedecijfers zijn altijd een schatting, maar we houden rekening met meer dan 11.000 mensen in armoede. Op een bevolking van 75.000 kan dat tellen."

Armoede is in elk geval iets wat veel mensen bezighoudt in Kortrijk. Dat bleek bij de aanstelling van het huidige stadsbestuur. De inwoners kregen toen de vraag voorgelegd wat voor hen de belangrijkste 'werven' waren die de nieuwe bestuursploeg moest aanpakken. Naast 'meer veiligheid' en 'meer fietsvoorzieningen' stond ook armoedebestrijding in de top drie van de Kortrijkzaan. "Dat was volgens ons niet enkel uit menslievendheid", meent schepen De Coene. "Een deel van de inwoners bleek iemand te kennen die in armoede leeft of zat er zelf in, maar veel mensen zeiden ook te beseffen dat er niet veel moet gebeuren om in die miserie terecht te komen. Daarom vonden ze het belangrijk."

Het stadsbestuur besloot stevig in te zetten op het thema. En stevig is nog een understatement. Het maakte 34 miljoen euro vrij voor de zesjarige legislatuur, wat neerkomt op jaarlijks zo'n 5,5 miljoen euro. Ter vergelijking: Vlaams minister Liesbeth Homans (N-VA), bevoegd voor Armoedebestrijding, heeft voor heel Vlaanderen een budget van 6 miljoen euro.

Blanco blad

Schepen De Coene nam de opdracht op zich om een armoedeplan op te stellen die naam waardig. Hij vertrok daarbij naar eigen zeggen van een blanco blad papier en vroeg allereerst aan de lokale afdeling van het Netwerk tegen Armoede wat zij zouden doen, mochten ze het beleid uitstippelen. Die tekst stuurde hij vervolgens naar een honderdtal Kortrijkse verenigingen, van sportclubs tot serviceclubs en jeugdverenigingen. Uit die hele oefening kwam een actieplan, dat tientallen grotere en kleinere acties bevat.

Eén daarvan is het project van de brugfiguren, een gegeven dat al in verschillende steden wordt ingezet. Brugfiguren moeten de brug slaan tussen bijvoorbeeld scholen en de thuisomgeving van de leerlingen. Het begint meestal met een vraag vanuit het kind of het schoolteam, legt brugfiguur Nele Degryse uit. "Een leerkracht signaleerde me onlangs dat een van de kindjes in de klas een bril droeg die niet meer voldeed. Ik ben naar de ouders gestapt, heb hun vertrouwen kunnen winnen en kwam te weten dat er grote financiële moeilijkheden waren in het gezin. Ik heb de ouders kunnen overhalen om de stap naar het OCMW te zetten om hulp te vragen. Het gezin had wel meer problemen die voordien onder de radar bleven. Ze zaten met een huisvestingsprobleem en op het einde van de maand was er geen geld meer over om melkpoeder te kopen voor het pasgeboren broertje van het kind. Bij het OCMW hebben die mensen de hulp gekregen die ze nodig hadden."

De brugfiguren zijn een perfect voorbeeld van de aanpak van de stad Kortrijk: in plaats van te wachten tot de armen naar het OCMW komen, probeert de stad zelf naar hen toe te gaan. Outreachen heet dat. Een aanpak die al in verschillende steden wordt gehanteerd en meer en meer ingang vindt. Maar die Kortrijk in zowat al haar acties doortrekt. Er wordt zelfs een mobiel gemeentehuis geïntroduceerd in Kortrijk. Dat zal naar alle buurten van de stad trekken om op de vragen van inwoners te antwoorden.

Chic maar goedkoop

Een andere actie is het glossy magazine Sien. Een blad dat vier keer per jaar wordt uitgegeven en gratis verspreid, speciaal voor mensen die het met minder moeten stellen. "Oorspronkelijk wilden we een soort Trottervoor mensen in armoede maken", legt Dirk Vandenberghe, coördinator van Sien, uit. "Een van de grote problemen bij armoede is het niet opnemen van rechten. Er is vaak een groot aanbod voor mensen die het moeilijk hebben, maar dat zit allemaal verspreid en niemand heeft eigenlijk een goed overzicht. Dus wilden we daar iets aan doen."

Maar al snel werd duidelijk dat een Trotterniet zo'n goed plan was. De gids zou bij uitgave al meteen weer gedateerd zijn. Vandenberghe: "En mensen in armoede reageerden zelf eerder verveeld. 'Nog een boekske dat stof zal liggen te vergaren', zeiden ze."

Dus pakte hij het helemaal anders aan. "Plots kwamen we op het idee van een omgekeerde glossy: een chic magazine met alle gekende elementen van zo'n blad, maar met informatie waar mensen in armoede écht iets aan hebben."

Tips over hoe je een volwaardige en vooral lekkere maaltijd kunt bereiden voor 3 euro bijvoorbeeld, hoe je je kunt voorbereiden op een sollicitatie of hoe je kunt besparen op energie. Het blad werd gelanceerd met een hip filmpje op YouTube waar de Kortrijkse electorockband Goose overigens de muziek voor leverde.

Maar West-Vlamingen zijn van nature nogal kritisch en al snel kreeg het blad kritiek. Het zou te duur zijn en vooral: waarom werden al die middelen niet gegeven aan mensen in armoede zelf? Dirk Vandenberghe heeft zijn antwoord meteen klaar: "Het ziet er chic uit, maar wordt met heel weinig middelen gemaakt. De drukker en de fotograaf doen het voor een appel en ei en alle teksten worden in huis gemaakt. Kwaliteit hoeft echt niet duur te zijn."

Dalende trend

Nog zo'n kritiek die ze in Kortrijk wel vaker te horen krijgen: waarom moeten mensen in armoede zo gepamperd worden? Het is een kritiek die vaak uit de monden komt van mensen die niet het volledige plaatje zien, meent schepen De Coene. "We hebben niet alleen een plan uitgewerkt met heel wat respect voor mensen in die situatie. We kunnen tegelijkertijd ook de sterkste activeringscijfers voorleggen. Uiteraard moedigen we die mensen aan om werk te zoeken en zelf uit hun situatie te geraken. Maar we doen dat niet in een reprimandesfeer, zoals dat nu vaak bon ton is. We doen dat door hen als volwaardige mensen te zien en naar hen te luisteren."

Een aanpak die volgens de schepen wel degelijk resultaat heeft. Hij verwijst graag naar de kansarmoede-index van Kind en Gezin, een van de weinige indexen in Vlaanderen die cijfers geeft over kansarmoede en de enige die een beeld geeft op lokaal niveau. Daaruit blijkt dat de cijfers in Kortrijk, in tegenstelling tot de andere centrumsteden, in dalende lijn gaan.

De Coene: "Toen wij in 2012 begonnen aan de bestuursperiode stond de kansarmoede-index nog op 18 procent. Dat wil zeggen dat in Kortrijk 18 procent van de kinderen geboren wordt in een kansarm gezin. Een jaar later kwam al een eerste kleine knik, naar 17,6 procent. Daarna bleef het dalen. In 2015, het meest recente cijfers, was dat nog 12,9 procent. Dat is een duidelijk dalende trend."

Al wil schepen De Coene naar eigen zeggen geen 'Homansje doen'. Minister Homans zag enkele maanden geleden een daling in de armoedecijfers voor Vlaanderen dankzij haar beleid, terwijl die daling door alle experts werd tegengesproken en bovendien helemaal niet aan haar beleid te danken kon zijn. De Coene: "We beseffen heel goed dat ook onze cijfers maar zijn wat ze zijn. Het gaat vooral om een inschatting en bovendien spelen er bij armoede zoveel zaken een rol dat je moeilijk kunt zeggen dat een daling door die of die maatregel komt. We willen dus zeker niet beweren dat de daling in Kortrijk door ons beleid komt."

Kortrijk haalde er daarom Wim Van Lancker van het Centrum voor Sociaal Beleid van de Universiteit Antwerpen bij. Hij geldt in Vlaanderen als dé expert op vlak van armoedebestrijding. Ook voormalig sp.a-politicus Frank Vandenbroucke zet zijn schouders onder dit project. Samen dienden ze een voorstel in bij de Europese Commissie en haalden nog eens 1,5 miljoen euro projectsubsidies binnen. Kortrijk kan met dat geld zogenaamde casemanagers in dienst nemen, die gezinnen heel intensief gaan begeleiden en vooral gaan kijken welke maatregelen werken, voor wie en onder welke omstandigheden. Op basis van die gegevens kan Wim Van Lancker algemene conclusie formuleren.

Voor Kortrijk houdt die aanpak wel een risico in. Want het onafhankelijke onderzoek van Van Lancker kan evengoed aantonen dat alle inspanningen in Kortrijk maar weinig resultaat hebben. Een risico waar schepen De Coene naar eigen zeggen kan mee leven. "Het is als politicus inderdaad makkelijker om gewoon naar de cijfers te verwijzen, de pluimen op de hoed te steken en je van de rest niets aan te trekken. Maar ook dat kadert in de filosofie van dit stadsbestuur: als je de armoede écht wilt aanpakken, moet je all the way gaan. En als het onderzoek wél aantoont dat onze inspanningen lonen, dan kunnen ook andere steden en gemeenten onze aanpak volgen. En dat zou een zege zijn voor de armoedebestrijding."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234