Zaterdag 08/08/2020

'Armoede is de wortel van alle kwaad'

In het filosofisch woordenboek peilt De Morgen elke week naar de levensbeschouwing van bekende mensen. La Esterella krijgt zeven begrippen voorgeschoteld; elk begrip is gelinkt aan een min of meer diepzinnige vraag. Een 'onschuldige hand' plukte de vragen uit zestig kaarten die horen bij het bordspel De wereld van Sofie. Het spel is gebaseerd op het wereldberoemde gelijknamige boek van Jostein Gaarder en wil de deelnemers wegwijs maken in de wondere wereld van de filosofie.

In januari 2002 is La Esterella (82) alweer twintig jaar aan haar tweede carrière bezig. De eerste muziekloopbaan van de enige echte diva van Vlaanderen was internationaal, met volle zalen in Londen, Parijs en Stockholm. Maar in 1961 stopte de gevierde zangeres ermee om haar zieke man tot aan zijn overlijden te verzorgen. Esterella werd weer Esther Lambrechts en schopte het tot directiesecretaresse bij een maritieme verzekeringsmaatschappij. In 1982 werd de vrijwel vergeten ster herontdekt door Radio 2 Antwerpen en sindsdien treedt Esterella weer veelvuldig op, toonvast, boordevol energie en met een ijzeren geheugen. Ze loopt wat moeilijker, maar Esterella straalt als in haar grote dagen. Als de fotograaf wat meer expressie in de foto zoekt, brengt ze zonder verpinken a-capellaversies van 'Voor een kusje van jou' en 'Alle moeders', om te eindigen met een vlammend 'My way'.

Dood

Welke inscriptie zou u op uw grafsteen willen?

"Ik moet lachen met die vraag, want ik zal nooit een grafsteen hebben. Mij moeten ze verassen. Wie zal er op mijn steen nog een bloemetje komen leggen als ik er één jaar onder lig? Dan denkt niemand nog aan mij. Mijn familie is te oud en mijn jongere verwanten zitten in het buitenland. Mijn zus is negen jaar ouder dan ik en dement. Ik denk er zo nuchter over omdat ik gezien heb wat er is gebeurd toen ik voor tweeëntwintig jaar uit de belangstelling verdween. Toen dacht ook niemand meer aan mij, en toen was ik nog jong.

"Waarom zou het nu anders zijn? De mensen zullen zeggen: ze was oud, ze heeft haar leven gehad en nog een mooie comeback gemaakt. Op 25 januari vier ik de twintigste verjaardag van mijn comeback, dat is toch mooi? Als ik toch een motto moet kiezen dat mijn hele leven samenvat, dan zou ik de titel van de videodocumentaire nemen, Immer schijnen, want dat is mij overkomen, zonder dat ik er moeite voor heb moeten doen. Het was Herwig Haes van Radio 2 die me opnieuw opzocht, en Jos Baudewijn die me overtuigde om opnieuw te zingen, nadat hij me had horen neuriën. Terwijl eerst was afgesproken dat ik alleen maar zou praten, en dat een jonge zangeres mijn nummers zou zingen."

Geld

Is geld de wortel van alle kwaad?

"Als je geld hebt, dan moet je geen kwaad meer doen. Ik denk eerder dat armoede de wortel is van alle kwaad. De drang naar geld kan wel de oorzaak van veel kwaad zijn, corruptie kan daar een gevolg van zijn. Je zou kunnen zeggen: je kan die armoede oplossen als mensen met veel geld wat meer zouden afgeven. Dat is wel waar, en dat gebeurt nog niet genoeg en niet overal. Misschien komt dat wel, er wordt tegenwoordig veel gedaan voor de derde wereld, maar nog altijd niet genoeg.

"Je moet niet denken dat ik aan mijn internationale carrière enorme geldbedragen heb overgehouden. Het was belangrijker dat ik regelmatig werk had. Ik heb zeven jaar in Engeland opgetreden, ik was de eerste Vlaamse zangeres op tv, op de BBC weliswaar, in 1948, vijf jaar voor wij hier tv hadden. Toen ik terugkwam, betaalden ze hier ook beter, omdat ik uit het buitenland kwam.

"Het is prettig als je als artiest goed betaald wordt. Dan kan je je al eens permitteren een optreden te weigeren, maar dat is alleen mogelijk als je goed verdient of goed spaart. Wij hadden geen ziekteverzekering toen mijn man ziek werd. Op dat moment wist ik maar al te goed waaraan ik mijn geld moest uitgeven. Toen heeft niemand me gevraagd hoe ik het gedaan kreeg. Geen telefoontje, niets. Dat heeft me wel verbitterd. Ik dacht dat ik veel vrienden had, maar niemand liet nog iets van zich horen, zelfs de platenfirma niet. Ik wou ook niet bedelen om een plaat op te nemen. Ik ben naar de werkbeurs gegaan en heb een kantoorjob aangenomen."

Moord

Is moord altijd verkeerd?

"Het is verkeerd, uiteraard, maar er zijn dikwijls verzachtende omstandigheden. Daar beslissen de jury en de rechter over. Iemand kan zodanig gestrest zijn, het kan misschien plots gebeuren, in een colère. Je hebt iets vast en je slaat ermee. Als het slachtoffer dood is, is het moord, ook al heb je het misschien niet willen doen. Een roofmoordenaar is volgens mij een echte moordenaar, en die doet dat dan dikwijls ook maar uit misère.

"Weet u, vroeger ging ik heel graag naar het assisenhof. Ik hield van de pleidooien van de advocaten. Het kon gebeuren dat ik dan sympathie voelde voor een moordenaar, ja. Maar als ik de advocaat van het slachtoffer hoorde, dan dacht ik: hij heeft ook gelijk. Misschien had ik zelf wel advocate willen worden, maar ik had er het geld niet voor. De doodstraf hoeft voor mij niet, ik zou moordenaars eerder aan het werken zetten. Werken, werken tot ze erbij neervallen. Ze moeten ook afzien. De doodstraf, een spuitje en ze zijn weg, dat is veel te gemakkelijk. En als hun werk geld opbrengt, dat ze dat dan maar aan goede doelen geven, aan scholen of gehandicapten."

Oorlog

Is oorlog onvermijdelijk?

"Oorlogen hebben altijd bestaan, ook al voor Jezus Christus. De oorlog bij ons is voorbij, de holocaust ook, maar er heerst nog altijd oorlog in de Balkan. Er is maar één land waar ik ben geweest waar ze het anders hebben kunnen oplossen. In 1947 was ik twee maanden in Praag en een maand in Bratislava. Die kwamen niet goed overeen, toen al niet. Wat wil je, Praag had honger en Bratislava had veel eten. Maar ze zijn heel netjes uiteen gegaan, en nu is het Tsjechië en Slovakije. Niemand heeft daar last van gehad. Alleen de communisten hebben het daar alweer verkeerd aangepakt, met de zelfverbranding van Jan Pallach tot gevolg.

"In 1943 ben ik opgeëist door de Duitsers. Mijn man is meegegaan. Ik moest gedurende vier maanden in Duitsland optreden, niet voor soldaten maar voor burgers. Ik had geen keuze, maar het werd wel goed betaald, 90 mark per dag, en het was een reuze publiek. Het was dat of in de fabriek gaan werken en na de oorlog is me dan ook niets kwalijk genomen. Ik had de bewijzen dat ik ertoe gedwongen was. Ik was wel gelukkig in Duitsland. Ik kreeg bonnen om kleren en schoenen te kopen en ik heb er vriendelijke mensen ontmoet. Ik was soms wel bang dat ze mijn man niet zouden laten gaan, maar gelukkig was zijn moeder niet joods en werd hij dus ook niet als een jood beschouwd.

Ouderdom

Moeten we ouderen respecteren?

"Er zijn oude mensen die kunnen zeuren en zagen, dat beken ik, maar ik ben geen zeurpiet. Ik weet dat je ook de andere kant van de medaille moet bekijken: we moeten jonge mensen ook respecteren. Het helpt niet ze te beledigen of tegen hen uit te vliegen. Op de duur geraken ze gefrustreerd en kiezen ze het verkeerde pad.

"Ons land gaat goed om met zijn bejaarden. Wij zijn zo'n beetje het landje van belofte. Als je dat soms elders ziet... Ik heb veel vrienden die gepensioneerd zijn en die zich een activiteit hebben gecreëerd waar ze veel plezier aan beleven: mensen helpen, in een kring gaan werken, de bar openhouden voor andere ouden van dagen. Ik heb zeven jaar in rusthuizen opgetreden, maar ik zou er toch niet graag willen wonen. Een serviceflatje, tot daar aan toe, dan heb ik nog altijd een zekere vrijheid. Ik kan dan weg als ik wil en als ik iets nodig heb, krijg ik het ook. Zo'n flatje kost wel meer, maar daar heb ik voor gewerkt. Ik heb een redelijk pensioen van mijn kantoorwerk.

"Weet je wat ik aan pensioen krijg van mijn jaren als Esterella? 14.000 frank per jaar. Als je niets anders hebt, moet je als artiest naar het OCMW. Maar goed dat we dat nog hebben."

Religie

Hoe weten wij of er een God bestaat?

"Dat is een kwestie van geloof: je moet geloven om te denken dat God bestaat. Als je niet gelooft, kan je zeggen: er is nooit iemand van boven teruggekeerd om te zeggen dat hij God gezien heeft. Ik zie het zelf als volgt: er moet iets of iemand zijn die over de hele wereld beslist wat er moet gebeuren. Dat noem ik echter niet God, maar het lot. Als je niet gelooft, is het het lot dat alles beslist. Negatieve dingen worden soms door andere gecompenseerd. Was mijn man niet gestorven, had ik nu geen pensioen. Ik kan me wel wat permitteren. Als ik met vrienden wil gaan eten, dan doe ik dat.

"Mijn ouders waren geen kerkgangers. Toen ik mijn plechtige communie deed, zijn mijn ouders thuisgebleven en zijn mijn zus en mijn schoonbroer mee naar de kerk geweest. Mijn moeder is thuis blijven koken voor het feest, mijn vader ging nooit naar de kerk. Mijn eerste huwelijk was alleen een burgerlijke plechtigheid, want mijn man was orthodox en ik had een christelijke achtergrond. Bij mijn tweede huwelijk ben ik wel voor de kerk getrouwd."

Toekomst

Is het mogelijk de toekomst te voorspellen?

"Het is heel eigenaardig, maar dat is mij wel overkomen. Toen ik achttien was en smoorverliefd op een joodse jongen uit Nederland, wou een oma van een vriendin van me de kaarten leggen. 'Je gaat niet met die man trouwen', zei ze. 'Je zult met een andere buitenlander trouwen. Eerst zal er echter iets verschrikkelijks gebeuren en je leven zal totaal veranderen.' Het verschrikkelijke was de Tweede Wereldoorlog, waardoor mijn vriend moest vluchten. De andere man was Charlie, een Rus die in Parijs woonde. Hij werd mijn eerste man en hij heeft Esterella van mij gemaakt. Daarvoor had ik alleen maar mijn stem.

"In Parijs werkte ik met een muziekuitgeefster, een advocate. Zij heeft een andere waarzegster foto's en brieven van mij gegeven, ik heb haar zelf niet ontmoet. Hoe die vrouw het gedaan heeft, weet ik niet, maar ze schreef mijn hele leven op in een boek en vertelde dat ik op een bepaald moment niet meer zou zingen. Ze voorspelde me een internationale loopbaan die bruusk aan haar einde zou komen, waarna men niet meer over mij zou spreken. Ja, ooit zal dat er wel van komen, dacht ik. Het is veel vroeger gebeurd dan ik dacht, toen mijn man gestorven is, amper 43 jaar oud. Dat is mij overkomen. Ik moet op den duur wel geloven dat er iets is dat voorspeld kan worden op een of andere manier.

"Ja, ik ben ervan overtuigd dat het lot vastligt. Wat geschreven is, overkomt je. Het is moeilijk uit te leggen, het is zoals een klop op je kop. (lacht) Voorbestemdheid, ja. Hier in Antwerpen zeggen ze: het staat geschreven en gedrukt. Daar geloof ik in, omdat het mij allemaal in de schoot is geworpen. Die comeback ook. Vier jaar geleden had ik een optreden in de Gentse Minardschouwburg, het geheel werd gepresenteerd door Tom Lanoye. Paul de Leeuw, die me daar voor het eerst zag, maakte zijn vrienden in Amsterdam zo warm voor me dat ze de Carré boekten. Geert van Istendael, die ook in de Minard rondliep, kwam na afloop naar me toe en vroeg: 'Mevrouw, waar haalt u die energie vandaan?' Ik ben klassiek geschoold, zei ik, ik heb nog altijd een reserve. Ik heb altijd op mijn interest gezongen, niet op mijn kapitaal. Mijn kapitaal heb ik behouden, en mijn interest heb ik kunnen gebruiken en die gebruik ik nog altijd."

'Ik ben ervan overtuigd dat het lot vastligt. Wat geschreven is, overkomt je. Het is zoals een klop op je kop'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234