Maandag 03/08/2020

Armoede bedreigt middenklasse

De begrotingsmaatregelen van de regering Di Rupo treffen vooral de middenklasse. Deze groep mensen krijgt het steeds harder te verduren. 'De armoedeval komt vervaarlijk dichtbij.'

'Een gijzeling van de werkende middenklasse.' 'De zoveelste aanslag op de hardwerkende en sparende burger.' De kritiek op de begroting van de regering is oorverdovend. De laagste inkomens krijgen uitzicht op een loonsverhoging en de vermogende medemens blijft nagenoeg buiten schot. Met loonbevriezingen, een verhoging van de lasten op spaarproducten, en dergelijke maatregelen, komt het gros van de besparingen terecht bij de modale tweeverdieners.

Vandaag vraagt premier Elio Di Rupo het vertrouwen van het parlement. "Maar het vertrouwen van zijn bevolking is hij kwijt", zegt de Nederlandse hoogleraar René Tissen van de Business Universiteit Nyenrode. "Ik heb respect voor jullie premier. Maar toen ik hem hoorde zeggen dat zijn regering er alles aan gedaan heeft om de burger zoveel mogelijk te beschermen werd ik pas echt bang. Dergelijke uitspraken zijn alarmerend en voorspellen weinig goeds. Ze zijn niet correct en verbergen de harde realiteit. België staat volgens mij aan het begin van een depressie."

Tijdbom

Loeihard, deprimerend, dokter doom. Zo wordt Tissen wel vaker omschreven in zijn eigen Nederland. Zelf noemt de hoogleraar zich graag een 'burgereconoom'. "Wat in ons dagelijks leven niet werkt, werkt ook niet in de macro-economie. Iedereen weet bijvoorbeeld dat het stapelen van schuld op schuld niet werkt. Dat loopt uiteindelijk fout af. Waarom zou het dan wel werken op het niveau van landen? Niet dus. Als er pijn geleden moet worden om tot een nieuwe economische toekomst te komen, dan moet die wel gelijkelijk verdeeld worden. Dat is nu niet het geval, en dat geldt zowel bij jullie als bij ons. Daarbij denk ik altijd aan onze kinderen en kleinkinderen en dat is niet alleen omdat ik 55 ben en zelf kinderen heb. Wij mogen principieel geen beslissingen nemen die volgende generaties voor voldongen feiten plaatsen." Hij verwijst daarbij onder meer naar onze aanpak van de vergrijzing en de pensioenen.

Bovendien brengen al die besparingsmaatregelen geen soelaas, meent Tissen. "Mensen verliezen enkel maar het vertrouwen, want ze betalen nu volop de rekening. Maar tegelijk krijgen ze in ruil geen perspectief op beterschap. De tekorten blijven oplopen, de tijdbom tikt verder. En dat slaat het vertrouwen weg." Volgens Tissen slaat de vertwijfeling toe bij de middenklasse, want ze worden voor het eerst in hun leven geconfronteerd met een nieuw fenomeen: de armoedeval. "Die komt vervaarlijk dichtbij. Het is voldoende dat je partner zijn of haar job verliest, en de bal gaat aan het rollen. De hypotheek wordt een molensteen, rekeningen worden niet meer betaald. Het gaat sneller dan je denkt."

De werkelijkheid van 2012 is dat vandaag één op de vier inwoners van de Europese Unie in armoede leeft. Maar achter de koele statistiek gaat nog een andere werkelijkheid verscholen. Onderzoek van de internationaal gerenommeerde Nederlands-Amerikaans sociologe en econome Saskia Sassen toont aan dat de klassieke middenklasse zoals we die kennen aan het verdwijnen is. "We kijken naar het gezinsinkomen en catalogeren dat als de middenklasse. Maar intussen hebben steeds meer mensen verschillende jobs om tot dat gezinsinkomen te komen. Ze lijken dus middenklasse, ze zijn het niet. Ze zijn eigenlijk werkende armen. Steeds meer gezinnen krijgen het moeilijk, en de armoede stijgt. De middenklasse zoals we ze kennen krimpt." Een gevaarlijk fenomeen, want oorzaak van een steeds sterker draaiende negatieve spiraal.

Sociale onrust

Een land (of een stad) heeft immers nood aan een grote groep burgers die tot de echte middenklasse behoren. "Vooreerst omdat ze een deel van hun inkomen spenderen in hun stad of land. Zo draait een (lokale) economie. De vermogende klasse spendeert verhoudingsgewijs meer van hun middelen in een beperkte categorie. Denk aan het luxesegment, of aan vastgoed. De return voor de brede economie is beperkter in dat geval", zegt Stassen die als hoogleraar sociologie verbonden is aan de Universiteit van Columbia (New York) en aan de London School of Economics.

Het is opvallend dat de regeringen net die burgers zo hard treffen, terwijl ze er op de langere termijn meer kwaad dan goed mee doen, bevestigt René Tissen. "Tot voor kort bleef die middenklasse buiten schot. Je had de mensen met een laag inkomen, maar die werden opgevangen door allerhande sociale vangnetten en wisten eigenlijk niet beter. Het gros van de burgers, de middenklasse, kan echter geen aanspraak maken op voorzieningen en duikelt bij een tegenslag meteen in de armoede." Het gevolg laat zich raden: de burgers sparen, want zijn onzeker. Bedrijven investeren niet meer, want hebben geen vooruitzichten. Banken verlenen geen krediet meer, want de economische perspectieven zijn negatief. "Dat is een dodelijke cocktail die de psychologie van een bevolking en de structuur van een land verstoort." De solidariteit smelt weg, de sociale onrust groeit. "Neen, we kennen nog geen Griekse toestanden. Maar denk je dat de modale Griek ook niet gewoon ging werken en zijn rekeningen betaalde? Mensen zijn onzeker geworden over hun plek in de samenleving. En dat is een gevaarlijke tendens."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234