Dinsdag 26/05/2020

Arkprijs uitgereikt aan huiscartoonist ZAK

'Ik weet niet of dat wel zo'n goed idee is'

Antwerpen

Van onze medewerker

Jeroen De Preter

Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is, dat bleek nog maar eens tijdens de uitreiking van de Arkprijs van het Vrije Woord aan cartoonist Zak.

In de Antwerpse galerij De Zwarte Panter zorgde Radio 3-producer Jean-Pierre Rondas gisteren voor een hecht en wel doortimmerd betoog van omstreeks 27 minuten. Tom Lanoye stond garant voor een donderspeech waarin hij Ward Beysen er nog eens duchtig van langs gaf. En Zak... hij liet alleen een viertal tekstballonnetjes op. "Ik wou nog een snelcursus speechen te volgen", klonk het verontschuldigend, "maar de afspraak was vanmiddag, en de leraar was aangesloten bij de christelijke vakbond."

Zak, pseudoniem voor Jacques Moeraert, is de vijftigste winnaar van de Arkprijs van het Vrije Woord. De prijs ontstond in 1950, uit protest tegen de weigering om de Prijs voor Letterkunde van de Provincie Antwerpen toe te kennen aan Marnix Gijsen. Van een strikt literaire prijs - de eerste winnaar was dichteres Christine D'Haen - evolueerde de Arkprijs naar een meer algemene onderscheiding voor een persoonlijkheid of vereniging die 'tegen de stroom oproeit, zijn nek uitsteekt, gevestigde namen tegenspreekt, de bakens verzet.'

Mon Detrez, voorzitter van het Arkcomité, noemde Zak gisteren "het begrijpelijke, tekenende geweten van deze tijd. Zo boekerig zou Zak het zelf nooit zeggen, maar de jury neemt van haar oordeel geen woord terug. Ze meent het."

Dat het de jury inderdaad ernst was, bleek ook uit de rede van Jean-Pierre Rondas. Hij wees onder meer op "de dialectiek van het banale en het unieke alsook het existentieel absurde" in het oeuvre.

Zak is een cartoonist die, aldus nog Rondas, "tegen de grap en de mop an sich is", iemand die, "vanuit een fundamenteel wantrouwen tegen welke 'goede zaak' dan ook, de goede, zelfs de beste bedoelingen wil 'onttaboeïseren', zeker als die zaak dan nog gestalte krijgt in allerlei massa's: in groepen, in groepsidentiteiten, in betogingen, in religies en in alle identitaire groeperingen waarvan de religie de basis vormt."

Ook Tom Lanoye was op dreef. De ex-Arkprijs-winnaar zag in de uitreiking een aanleiding om zijn gal te spuwen tegen Ward Beysen, volgens Lanoye een "Zwarte Baron" die in de krantencommentaren van de laatste dagen tot Zwart Schaap werd geretoucheerd. Hij zou het weerloze slachtoffer zijn van een Politiek Correcte Kerk die alleen maar op de man wil spelen, niet op de bal. Alsof dat in het geval van Beysen niet op hetzelfde neerkomt."

Het dankwoord van Zak was er een van weinig woorden, maar zorgde voor niet minder hilariteit. In enkele zinnen schetste de gelauwerde het verloop zijn carrière. "Ik ben bij de Zwijger begonnen. Na opdoeking ben ik beginnen te tekenen voor De Morgen. Zes maanden later gingen ze daar failliet. Vorig jaar kreeg ik ook de prijs van Royal Belge voor de beste perscartoon. Die prijs wordt dit jaar niet meer uitgereikt. Ik weet dus niet of deze bekroning nu wel zo'n goed idee is." Vervolgens liet Zak zijn licht schijnen over de motieven van de jury: "Ik weet dat het graveren van de winnende naam in de Ark-trofee veel geld kost. Vorig jaar was Sophie de Schaepdrijver de winnaar. Sophie met ph." Een kwinkslag die niet van Zak zou komen als er zich ook geen kern van waarheid in schuil hield. Want de tekenaar was zeker niet de laatste om zich erover te verbazen dat uitgerekend een man van zo weinig woorden de Arkprijs van het Vrije Woord krijgt. "De vrije gedachte lijkt me een betere omschrijving", verklaarde Zak na afloop. "Een mens moet zo vrij mogelijk zijn, zonder evenwel zijn omgeving lastig te vallen. Mijn cartoons zijn meestal reflecties op de relatie tussen het grote nieuws en de kleine man, de kleine man die gelooft dat alles wat in het nieuws komt waar is, en daar zijn mening op baseert. Ik hecht niet zoveel geloof aan het grote nieuws, zoals ik ook niet veel waarde hecht aan meningen."

'Een mens moet zo vrij mogelijk zijn, zonder evenwel zijn omgeving lastig te vallen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234