Donderdag 24/06/2021

Architect Luc Deleu ontwerpt stad voor de kleine man

architectuur

'de onaangepaste stad' of een pleidooi voor grote orde en kleine chaos

'De overheid blinkt uit in het 'burger pesten'. Ze houdt zich bezig met de kleur van de dakpannen en beslist of een dak schuin of plat moet zijn, terwijl ze zich met de grote context zou moeten bezighouden. Ze beschouwt de burger als een kleuter. Een onverdraagzaam bestuur creëert onverdraagzame mensen en legt de basis voor de onverdraagzaamheid in de hele samenleving.'

Gent

Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

Aan het woord is geen socioloog, politicoloog of filosoof, maar bouwkunstenaar Luc Deleu, die altijd al een buitenbeentje onder de Belgische architecten is geweest met zijn containerkunstwerken (zie foto) of zijn projecten voor onder meer een draaibrug over de Schelde in Antwerpen en een brug voor de TGV door het centrum van Brussel. Deleu publiceerde zopas het boek Urbi et Orbi. De onaangepaste stad. Een pleidooi voor een langgerekte lineaire stad, voor grote orde en kleine chaos.

"Ik ben een late modernist", zegt Luc Deleu. Zijn grote voorbeeld en inspiratiebron is en blijft de Franse modernistische architect Le Corbusier. "Het beste appartementsgebouw dat ooit werd gebouwd is de Unité d'Habitation-Cité Radieuse van Le Corbusier in Marseille. Het is inmiddels een halve eeuw oud maar nooit overtroffen. De mensen die daar wonen zijn gelukkig. Na Le Corbusier is er alleen regressie - het mag al eens gezegd worden." Kort na de Tweede Wereldoorlog bouwde Le Corbusier dat flatgebouw als een soort verticaal dorp voor 1.600 inwoners. Alles is er: een winkelstraat in het gebouw zelf, een speelplein en een kindercrèche op het dak, en een ruime groene zone om en onder het kleurrijke ruwbetonnen gebouw op pootjes.

"Het is nochtans niet moeilijk om een goed appartementsgebouw te ontwerpen", zegt Deleu. "Maar er heerst veel onbekwaamheid. Het begint vaak al bij een te kleine lift waar je zo dicht op elkaar staat dat je in elkaars billen kunt knijpen. En dan is men verbaasd dat er geen sociaal contact tussen de mensen ontstaat. Neem de Chicago-blokken op de Antwerpse Linkeroever. Natuurlijk is daar overlast, natuurlijk is dat een probleemgebied. Waar moeten de jongeren elkaar ontmoeten? Waar zijn de winkels? Als je die tekortkomingen aanpakt, zou je al veel oplossen. Men zegt wel eens dat die torens afgebroken moeten worden, maar of je nu vijfhonderd mensen in een toren steekt of op een verkaveling zonder voorzieningen maakt geen verschil. Ik voorspel trouwens dat in de verkavelingen de grote problemen nog gaan komen."

Over Le Corbusier wordt Deleu daarentegen lyrisch. "Toen ik de laatste keer zijn kapel in Ronchamps bezocht, kreeg ik tranen in mijn ogen. Het is van een kwaliteit die zich zelden manifesteert, het is zoals Bach." Op de vraag wat dan precies de kwaliteiten zijn van Le Corbusiers ontwerpen aarzelt Deleu even. "De harmonie. Het feit dat hij met zulke beperkte middelen zo'n ruimtegevoel kon creëren. Maar wat Le Corbusier zo indrukwekkend maakt is dat hij zich afvroeg waarvoor hij zijn talenten moest inzetten. Wat was zijn taak?" En Le Corbusier engageerde zich voor de gemeenschap, net zoals zijn Belgische volgeling Renaat Braem dat later ook zou doen. Het is in die traditie van architectuur met oog voor het algemeen belang dat Deleu zich thuisvoelt.

In zijn zopas verschenen boek licht Deleu zijn project voor 'De onaangepaste stad' uitvoerig toe. In essentie is het een puur mathematisch model: de aard van de stad wordt bepaald door het inwonersaantal. "Wat hebben honderdduizend inwoners allemaal nodig? Stedelijke ruimtes waar ook ter wereld verschillen niet zoveel van elkaar, de kunst is om al die soorten in één ontwerp, één onaanvechtbaar mathematisch model te steken."

In zijn boek krijgt de stad Chandigarh een prominente plaats. Chandigarh is de hoofdstad van het Indiase gedeelte van Punjab en werd na de Tweede Wereldoorlog door Le Corbusier ontworpen. Met oog voor de mens en de menselijke schaal. "Hij legde het grote concept vast, het Indiase leven heeft de stad bevrucht", zegt Deleu. "Waar orde heerst, kan vrijheid worden gecreëerd, vond Le Corbusier. Als de grote orde vastligt, kun je op microniveau chaos laten ontstaan." Bij ons is het net omgekeerd, volgens Deleu.

"Men zegt dat wat ik doe onaangepast is. Maar als de kerncentrale van Doel moet overschakelen van verrijkt uranium op mox dan is de wetgeving in twee weken aangepast. Als ik mijn slaapkamer afbreek zonder bouwvergunning, moet ik één miljoen frank boete per dag betalen. BPA's worden toegesneden op maat van shoppingcentra, maar als jij je keuken vergroot komt de overheid tussenbeide. Van industriegebieden is nog nog nooit gezegd dat ze te groot zijn, van privé-woningen wel. Is er in de Antwerpse haven niet te veel residuruimte? Ik ben de eerste die praat over de compacte haven. Ik pleit dus voor zinvolle reglementering. De overheid moet zich niet met huisvesting bezighouden, maar stedelijk comfort creëren. Misschien kan de overheid zich bezighouden met het aanleggen van BPA's voor de Belgische kruispunten, want die zijn nu allemaal uitzonderingen. Ik heb me dertig jaar geleden voorgenomen me niet te storen aan de slechte smaak van de mensen, maar nu stoor ik me aan de slechte smaak van de overheid."

Is het mogelijk en wenselijk dat 'de onaangepaste stad' in Vlaanderen wordt gerealiseerd? Deleu: "Zeker. Het is een poging om de menselijke voetafdruk te verkleinen. De Europeaan heeft een voetafdruk van 21 hectare, daarin zit woning, werk, ontspanning. In de hele wereld is er gemiddeld maar 2,1 hectare per persoon beschikbaar."

Natuurlijk is de onaangepaste stad realiseerbaar, zegt Deleu ten slotte. "Vind je het nuttige fictie? Ik ben in mijn leven nog nooit met fictie bezig geweest."

Het boek Urbi et Orbi. De onaangepaste stad van Luc Deleu (in samenwerking met Hans Theys) is verschenen bij Ludion (Gent-Amsterdam, 144 p., 39,50 euro).

'Waar orde heerst, kan vrijheid worden gecreëerd, vond Le Corbusier'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234