Zondag 21/07/2019

Architechno

Zijn opa was architect, zijn ouders muzikanten, zijn broer is Stijn - dé Stijn. Dat Raphael Vandeputte ook iets in die richting zou doen, stond dus in de sterren geschreven. Als 'architectuur-dj' vertaalt hij bakstenen in beats en grondplannen in grooves.

"Muziek is vloeibare architectuur", beweerde Johann Wolfgang von Goethe. De Duitse romantische schrijver inspireerde - zonder het zelf te beseffen - Le Corbusier. Die iconische architect vond zelfs dat architectuur "bevroren muziek" was. Voor Expo '58 in Brussel vroeg Corbu aan componisten Varèse en Xenakis om voor zijn Philips Paviljoen een muziekstuk te componeren. Het gebouw moest het allereerste 'elektrospatiale totaalkunstwerk' worden. Helaas werd het na Expo '58 afgebroken. Maar Corbu's modernistische ideeën over architectuurmuziek resoneerden door tot in Antwerpen, waar Raphael Vandeputte zich nu profileert als architectuur-dj. Geïnspireerd op bijzondere woningen en gebouwen maakt hij soundscapes.

Zoals vorig jaar, naar aanleiding van 350 jaar Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen. Toen bouwde kunstenaar Philip Metten een bar in een bestaand café. "Het was alsof ik het decor van Blade Runner was binnengewandeld", vertelt Raphael. "Maar dan gekruist met een houten caban van Le Corbusier. Futuristisch en retro tegelijkertijd. Back to the future, reduced to the max.

"Philip, met wie ik vrije grafiek studeerde, vroeg me om muziek te komen draaien. Door de filmische setting van de plek had ik meteen ideeën. Uiteindelijk maakte ik een drieluik, geïnspireerd op de architectuur. Een soort fictieve soundtrack voor een film die niet bestond. Meestal zijn mijn dj-sets behoorlijk stevig en dansbaar. Maar hier koos ik voor beatloos: wel ritme en percussie, maar geen boenke boenke."

Sleuren met platen

Minimal techno in minimalistische architectuur? Gregoriaanse gezangen in sacrale architectuur? Miles Davis in een fiftiesbungalow? House in een ninetieswoning? Raphael zoekt het in zijn dj-sets gelukkig iets verder. Om een soundscape te maken, bezoekt hij de plek eerst een paar keer. Zodat de ruimte op hem kan inwerken. Dan gaat hij thuis aan de slag. Zijn appartement in de Antwerpse expowijk - een buurt waar modernistische architecten als Léon Stynen, Renaat Braem en Huib Hoste tijdens het interbellum bouwden - staat vol platen.

Raphael: "Ik sleur nog altijd met platenbakken. Voor een architecturale dj-set neem ik altijd wat extra plaatjes mee, zodat ik ter plekke nog wat kan bijsturen, afhankelijk van de ruimte en het publiek. Voor mij draait het echt om de beleving op die specifieke plek met de juiste muziek. Tijdens het project met Philip Metten zijn er wel opnames gemaakt van de dj-sets. Die willen we later bundelen in een compilatie. Maar herbeluisteren geeft een minder goede indruk. Je verliest de magie, omdat je de architectuur mist.

"Parallellen zijn er genoeg te trekken tussen muziek en een gebouw. In architectuur draait alles rond ritme en compositie. Rond spelen met verschillende materialen om tot een mooie harmonie te komen. Of juist een dissonantie, die zorgt voor extra spanning.

"Een groot verschil met muziek is dat architecten heel planmatig werken. Terwijl je als muzikant kunt improviseren en kunt rekenen op serendipiteit. Een andere logische link is dat elke ruimte zijn eigen akoestiek heeft. Dezelfde muziek op een andere plek zal anders klinken, onder meer door de galm en de klankkleur. Het doel van mijn architecturale soundscapes is om mensen een andere ervaring van de ruimte te geven dankzij de muziek."

Boekentoren als inspiratie

In augustus maakt Raphael soundscapes in de villa van wijlen René Heyvaert in Destelbergen. Heyvaert was een architect die door zijn fysieke beperking beeldend kunstenaar werd. Zijn broer, die op de benedenverdieping woont, bombardeert deze zomer de eerste verdieping tot kunstenaarsresidenties. "Het is een prachtig huis, volledig in glas, met uitzicht op groene maïsvelden én de Gentse Boekentoren van Henry Van de Velde. Heyvaert tekende het huis in de jaren '50 en liet de vloer doorlopen tot aan de ramen, een beetje zoals het huis van Ray en Charles Eames. De ramen kunnen helemaal open, zodat je buiten zit terwijl je aan je tekentafel werkt. De natuur en de Boekentoren zullen de inspiratie zijn voor mijn soundscape. In mijn platenkoffer zal zeker muziek uit de fifties zitten: free jazz en hedendaags klassiek. Maar dan wel opgefrist met wat dansbare dingen van nu."

Een ander interessant project dat op til staat, is bestemd voor het enige Belgische huis van Le Corbusier: Maison Guiette in Antwerpen, uit 1926. Bewoner Victor Robyn - zoon van modeontwerpster Ann Demeulemeester en fotograaf Patrick Robyn - is een goede vriend van Raphael: "Op de bovenste verdieping, waar zijn moeder vroeger haar modeatelier had, heeft Victor nu zijn studio. Hij is grafisch ontwerper en muzikant en heeft zijn eigen platenlabel. De studio is een prachtige, hoge ruimte met massa's licht. Daar voel je de revolutie van Le Corbusier pas echt: hij trok de ruimtes helemaal open.

"De studio is een gastvrije plek waar het een komen en gaan is van artiesten. Omdat het huis aan een heel drukke baan ligt, is er al een natuurlijke soundtrack van zoevende en ruisende wagens. Een prachtig vertrekpunt voor mijn soundscape. Lawaai is ook muziek. Denk maar aan het bruïtisme van Luigi Russolo. Hij maakte muziek met industriële geluiden. Misschien moet ik dat ook in mijn platenbak steken."

De liefde voor de muziek én architectuur kreeg Raphael mee van zijn familie. Zijn ouders ontmoetten elkaar op het conservatorium in Antwerpen. Zij een mezzosopraan uit Nederland, hij een contrabassist, pianist en bariton uit Izegem.

Na het middelbaar koos Raphael voor de Academie van Antwerpen waar hij vrije grafiek volgde. "Al heel jong wist ik dat ik geen zin had om te studeren. Ook al was ik zeker niet slecht in wiskunde, fysica en chemie. Had ik gewild, dan was ik misschien best architect kunnen worden. Maar het adagium 'meten is weten' lag me niet."

Vandeputte bleef wel actief als dj en organiseerde eind jaren '90 en begin 2000 de legendarische feestjes in Scheld'Apen, toen nog een kraakpand. "In mijn vriendengroep zitten opvallend veel architecten. Ik denk dat het hun combinatie van creatief en praktisch nadenken is die mij aantrekt. En zij houden van mijn deuntjes. Misschien omdat ik zelf ook veel met architectuur bezig ben.

"Eigenlijk heb ik mijn liefde voor architectuur te danken aan mijn grootvader langs moederskant: hij was architect. Een heel bijzondere man, maar ook een ongelooflijke chaoot. Zeker vijf brillen had hij, maar hij kon er nooit eentje vinden. Meestal stonden ze gewoon op zijn hoofd. Mijn vader heeft ooit urenlang met een soeplepel in de regenwaterput gestaan om de bril van zijn schoonvader te zoeken. Toen hij hem eindelijk gevonden had, overreed mijn opa hem even later met de wagen, omdat hij hem op het dak van de auto had gelegd. Niet te doen.

"Maar tegelijkertijd was hij een krak met fantastische ideeën. Hij deed alles op het gevoel en mat met een touwtje. En hij had een eindeloze interesse in techniek. De dag dat hij een splinternieuwe Peugeot kocht, haalde hij meteen het motorblok volledig uit elkaar om te zien hoe het werkte. Eenmaal hij alles terug in elkaar had gezet, bleek hij drie schroefjes over te hebben. Overbodig, zei hij dan.

"Op een dag had hij zelf een zonnecollector gemaakt om warm water mee te maken. Die zette hij op het dak. Bij mijn ouders thuis legde hij zelf centrale verwarming met radiatoren die hij op straat vond.

"Muziek was belangrijk voor hem. In elke kamer had hij een radio staan. En die stonden allemaal op een ander station. Hij sliep zelfs met de radio aan. Ook zijn speakers maakte hij zelf. Hij zag niet in waarom je iets nieuws moest kopen als je het ook zelf kon maken."

Stijlvol stijlloos

Niet enkel Raphaels grootvader was architect, ook zijn oom, Paul Vandeputte. "Hij ontwierp het Brusselse Noordstation. Je zou kunnen zeggen dat hij mee verantwoordelijk is voor de lelijkheid van België. Al ben ik het niet eens met Renaat Braem, die architect die zei dat België het lelijkste land ter wereld is. Akkoord, België is rommelig. Maar dat heeft ook zijn charme.

"In urbanistisch jargon bestaat het begrip 'to brusselize': oude gebouwen afbreken om plaats te ruimen voor ongeïnspireerde hoogbouw, zonder een groter plan voor ogen te hebben. Het is doodzonde voor Horta, maar ik vind de clash van de Brusselse architectuur geweldig. Stijlloosheid kan bijzonder stijlvol zijn.

"Ik ben ook geen voorstander van de huidige vernieuwzucht: iets afbreken om er vervolgens iets nieuws op te zetten dat zogezegd mooier of beter is. Nee, liever zou ik de tijd terugspoelen en wat afgebroken gebouwen terughalen. Bijvoorbeeld de oude entrepots op het Eilandje. Samen met die bouwwerken is ook de volkse sfeer van de Seefhoek en omstreken verdwenen. Een mens kan een stad ook te veel opkuisen. Ik woon al mijn hele leven in Antwerpen en soms mis ik echt de leegstand en de rock-'n-roll van vroeger. Als ik ooit veel geld heb, trek ik weg uit de stad. Midden in de natuur zou ik een kuilwoning bouwen. Zittend voor de open haard in mijn leefput wil ik het weidse landschap kunnen zien. Ofwel verkas ik naar een warme streek en betrek ik een verlaten huis zonder ramen of deuren. Of nee, ik zou het geld gebruiken voor de opvang van daklozen. Ik ben en blijf een utopist."

Wish-list

De mooiste plek waar Raphael ooit draaide? "Silencio in Parijs. Zonder twijfel. Het is de club van filmmaker David Lynch, die er ook het interieur voor ontwierp. De sfeer was magisch.

"Op de tweede plaats prijkt het Louvre. Tijdens een modeshow van de Capara-zusjes lag Kraftwerk op de draaitafel. Dat zullen de muren daar nog niet veel gehoord hebben.

"Natuurlijk heb ik ook een architecturale wish-list. Bovenaan staat de rooftop van Marina City in Chicago. Dat zijn twee gigantische, ronde woontorens uit de jaren '60. De onderste verdiepingen zijn spiraalvormige parkeergarages. Bovenaan zijn er nog 40 verdiepingen met appartementen. Ik ben er al eens geweest en het is prachtig. Een vergezochte soundscape wil ik daar niet voor maken. Daar moet je gewoon een feestje bouwen. Met een zak vol Chicago house."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden