Woensdag 01/02/2023

InterviewArbeidseconoom Stijn Baert

Arbeidseconoom Stijn Baert: ‘1,3 miljoen mensen tussen de 25 en 64 jaar in ons land werkt niet en zoekt ook geen werk’

Arbeidseconoom Stijn Baert (UGent). ‘Nergens anders in de Europese Unie zijn de uitkeringen onbeperkt in de tijd.’  Beeld Damon De Backer
Arbeidseconoom Stijn Baert (UGent). ‘Nergens anders in de Europese Unie zijn de uitkeringen onbeperkt in de tijd.’Beeld Damon De Backer

Laat werklozen hun uitkering na drie jaar verliezen. Cd&v wil langdurig werklozen harder aanpakken, maar heeft zo’n voorstel ook effect? ‘Ik vrees dat daardoor een groot deel van de werkzoekenden in de inactiviteit belandt en geen werk meer zal zoeken’, zegt arbeidseconoom Stijn Baert (UGent).

Kelly Van Droogenbroeck

Nog even voor de duidelijkheid: wat is een werkloosheidsuitkering en hoe werkt die op dit moment?

Baert: “Een werkloosheidsuitkering is een soort verzekering. Iedereen betaalt sociale bijdragen. Die bestaan uit een stukje uit je brutoloon als werknemer, en een deel dat de werkgever bijlegt. Dat geld gaat naar de sociale zekerheid en dient om mensen die werkloos worden, te helpen. Ik noem het een verzekering omdat net zoals bij een brandverzekering het idee erachter is dat je het risico niet zelf uitlokt. Je moet ontslagen worden en dus onvrijwillig werkloos zijn voordat je er recht op hebt.

“Op dit moment is de werkloosheidsuitkering niet beperkt in de tijd. Wel zijn er bepaalde voorwaarden aan verbonden. Zo moet je werkzoekend zijn en dat kunnen bewijzen. Dat betekent dat je actief moet solliciteren en je contactpersoon bij de VDAB je e-mails en afspraken daaromtrent moet kunnen tonen.

Lees ook:

Het standpunt van Bart Eeckout: ‘Het strategisch bochtenwerk van cd&v of Open Vld levert geen kiezers op. Integendeel

“Daarnaast kan de VDAB je ook stimuleren om een opleiding te volgen. Als een werkgever jou bovendien een job aanbiedt die niet te ver is van je woonplaats en past bij jouw opleiding en ervaring, mag je die in principe niet weigeren. Als je niet aan deze voorwaarden voldoet, kun je je uitkering wel tijdelijk of definitief verliezen.”

Zijn we daarmee een buitenbeentje in Europa?

“Het klopt dat nergens anders in de Europese Unie de uitkeringen onbeperkt zijn in de tijd. Buiten Europa heb je wel systemen die ernaar neigen, maar dat gaat dan om onvergelijkbare arbeidsmarkten. Maar door de band zetten andere landen de werkloosheidsuitkering stop na ongeveer twee jaar.”

Cd&v wil die uitkering sneller laten afnemen en volledig stopzetten na drie jaar. Zes maanden voor die stopzetting zou de werkzoekende nog een ultieme kans krijgen om aan het werk te gaan. Doet België het dan zoveel slechter dan andere EU-landen?

“Ja en neen. In een rangschikking van de 27 Europese landen staan we op plaats 10, waarbij het land op de eerste plaats de minste werkloosheid heeft. België kent dus een normale werkloosheidsgraad. Maar in vergelijking met andere landen is een grote fractie van hen wel een jaar of langer werkzoekend. In Wallonië en Brussel gaat het zelfs telkens om meer dan de helft van de werkzoekenden.

“De OESO heeft bovendien recent de werkloosheidsuitkeringen in verschillende landen doorgelicht. Voor België blijkt daaruit heel duidelijk dat het systeem te complex is. Een uitkering start nu op ongeveer 65 procent van het laatste brutoloon. Na drie maanden wordt dat 60 procent, en na een jaar kan dat nog dalen. Hoe sterk het daalt, hangt af van de gezinssituatie, hoe lang je gewerkt hebt en hoe hoog het startloon was. Daardoor is het moeilijk te voorspellen hoeveel de uitkering zal verlagen.

“Bovendien is de prikkel na een jaar werkloosheid te laat om effectief te zijn. Voor wie een laag loon heeft, is het verschil tussen het startbedrag en het bodembedrag ook te beperkt. Het zorgt er allemaal voor dat de prikkel om te gaan werken nog te beperkt is.”

Zijn de voorstellen van cd&v in uw ogen een goede manier om die problemen aan te pakken?

“Een van de mogelijke aanpassingen die de OESO voorstelt is om de uitkering strakker te laten afdalen. Dat wil zeggen: sneller en forser dalen. Dat is deels wat (cd&v-voorzitter Sammy) Mahdi voorstelt, in combinatie met een hoger startniveau, en daar ben ik ook voorstander van. Maar ik ben geen voorstander van de beperking in de tijd. Er is wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat als je een uitkering plots stopt, een deel van de werklozen plots wel een job vindt. Maar aan de andere kant vrezen wetenschappers zoals ik dat daardoor een groot deel van de werkzoekenden in de inactiviteit belandt.

“Inactiviteit, veel meer dan werkloosheid, is hét kernprobleem van onze arbeidsmarkt. In de Europese rangschikking staan we op dat vlak op plaats 24 van de 27. Dat zijn 1,3 miljoen mensen die tussen de 25 en 64 jaar zijn en die niet werken en ook geen werk zoeken. Door de werkloosheidsuitkering te beperken in de tijd riskeer je deze groep nog groter te maken. Voor hen heb je veel minder tools om hen ooit nog naar de arbeidsmarkt te krijgen. Bovendien benadeel je zo ook groepen die bijvoorbeeld door hun leeftijd of opleiding meer kans maken om langdurig werk te zoeken.”

Kunnen mensen in België op dit moment ‘eeuwig werkloos’ zijn, zoals N-VA vaak beweert?

“Neen, want er is al degressiviteit, en als je geen werkt zoekt, kun je je uitkering definitief verliezen. Maar er is natuurlijk een grijze zone. Sommige mensen zoeken alleen voor de schijn naar werk. Uit cijfers blijkt dat een op de vijf van de werkzoekenden zelfs nooit naar de afspraken met de arbeidsbemiddelaar gaat. Dat is dus wel een probleem. Maar aan de andere kant zijn er veel mensen die wel hun best doen. Door die beperking in de tijd in te voeren, treed je hard op tegen de schuldigen, ten koste van de onschuldigen. Ik ben meer voorstander van kansen aan te bieden, door bijvoorbeeld werkzoekenden sneller te verplichten een opleiding voor een knelpuntberoep te volgen. Dat klinkt nogal vrijblijvend, maar toen Georges-Louis Bouchez (MR) het een paar maanden geleden voorstelde, rolde men in Franstalig België over elkaar om het idee af te knallen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234