Zaterdag 28/01/2023

'Applaus wordt erg overschat'

3D van massive attack over het overwinnen van zijn beperkingen

De voorbije jaren was het behoorlijk stil rond Massive Attack. De groep die twaalf jaar geleden een genre bedacht dat later onder de naam triphop de wereld zou veroveren, werkte achter gesloten deuren aan een nieuwe cd, maar de opnamen liepen niet van een leien dakje. Halverwege de vorige tournee stapte Mushroom op, en ook Daddy G liet zich niet in de studio zien. Daardoor bleef van het oorspronkelijke trio enkel mastermind 3D over, maar toch weigert hij 100th Window een soloplaat te noemen. 'De muziek is belangrijker dan het individu. In principe zou de groep zelfs uit een kuisvrouw en een bakker kunnen bestaan.'

Bristol

Eigen berichtgeving

Bart Steenhaut

3D heeft het gezellig gemaakt. We zitten in een achterkamertje van zijn studio in Bristol, en op de tafel tussen ons staat een handvol kaarsjes die de ruimte - hooguit een paar vierkante meter, zonder ramen - onderdompelt in een bevreemdende schemering, waardoor je elkaar nauwelijks in de ogen kan kijken. Het lijkt wat onbeleefd, maar de geluidsarchitect van Massive Attack blijkt gewoon wat verlegen. Dat hoor je ook in de muziek, een bevreemdend amalgaam van soul, new wave, reggae, lome beats en samples. De Massive Attack-sound is na het klassieke Mezzanine nog ontoegankelijker geworden, en 100th Window is een album dat zijn geheimen pas na tientallen draaibeurten prijsgeeft. Vergelijk het met een mensenschuwe vreemdeling die thuis bij je intrekt, en elke dag - schoorvoetend - een beetje dieper in zijn ziel laat kijken. "Dat is een goede metafoor", vindt 3D. "Maar wie een inspanning doet om de muziek te doorgronden, zal daar uiteindelijk ook voor beloond worden. Ik heb een hekel aan hapklare popmuziek."

Wanneer Massive Attack een plaat opneemt, heeft dat veel weg van een oorlog achter gesloten deuren: jullie maken ruzie over van alles en nog wat. Is dat omdat je vindt dat de songs al die geschillen wààrd zijn?

"Eigenlijk niet. Wij beschouwen het vooral als een goede manier om onze zin voor experiment te bewaren. Na Protection wilde Mushroom een echte r&b-plaat opnemen, maar noch ik, noch Daddy G zagen dat zitten. Wij wilden iets nieuws maken, een stap in het onbekende zetten. Ik zag het wél zitten om een compromis tussen new wave en r&b te maken, want dat was nog nooit gedaan. Maar dat wilde hij dan weer niet. Tja, dan ontstaan er conflicten, natuurlijk. Met Daddy G schiet ik veel beter op. Die was weliswaar niet bij de opnamen van de nieuwe plaat betrokken, maar gaat wél terug mee op tournee."

Je bent geen muzikant in de strikte zin van het woord. Dat moet dergelijke ruzies er niet makkelijker op maken.

"Dat is waar. Ik kan geen noot muziek spelen, en moet dus op een keyboard zoeken tot ik het geluid gevonden heb dat weergeeft wat ik wil zeggen. En anders moet ik het via allerlei programma's en bewerkingen zélf uitvinden. Bij Massive Attack bouwen we eerder aan nummers, dan dat we ze echt componeren. En dan wordt het op de duur wel duidelijk hoe die muzikale constructie eruit zal zien."

Da's geen alledaagse manier van werken.

"Neen, maar het geeft ons wel de ruimte om vrijelijk te experimenteren. Het enige nadeel van die benadering is dat je er zelfs na jaren niet in slaagt om een zekere expertise op te bouwen. Componeren is als een code breken; je moet telkens opnieuw weer helemaal van nul beginnen."

Jullie werken heel graag met gastzangeressen. Zou Massive Attack anders een bende chauvinistische macho's zijn?

"Ben je gek? Ik heb veel gebreken, maar ik ben geen macho. Dat blijkt ook uit onze muziek, denk ik. Ik vind trouwens dat er te veel mannen zijn. De mensheid raakt stilaan misvormd door een overdosis testosteron. Dat zie je ook als je het journaal opzet: geweld, corruptie, oorlog. Allemaal typisch mannelijke dingen. In de oude beschavingen werden mannen gebaard zodat ze de akker konden verdedigen en in tijden van oorlog konden sterven voor het vaderland. Ze werden, kortom, als helden beschouwd, terwijl vrouwen louter als broedmachines fungeerden. En nu zitten we ermee: een overdosis mannen."

De wereld zou beter af zijn met alleen maar vrouwen in leidinggevende functies?

"Ja. Alle lelijkheid die je bij vrouwen ziet, is meestal ingegeven door mannen. Ze zien het als hun plicht om mannen te behagen. Of ze worden alleszins in die rol geduwd. Is het niet ironisch dat alle vrouwelijke schoonheidsidealen nog steeds door mannen worden bepaald? Ik bedoel maar: waarom dragen vrouwen in godsnaam hoge hakken? Comfortabel is het niet, maar het loopt sexy en ze zien er groter uit. En dus draaien ze mee in het systeem."

Ik kan me voorstellen dat een groep als Massive Attack veel aanvragen krijgt om jullie muziek voor reclamecampagnes uit te lenen. Armani heeft een tijdje terug een nieuw parfum gepromoot met een nummer uit Mezzanine. "Da's waar, maar we hebben wel al het geld aan een goed doel geschonken. We krijgen de meest lucratieve aanbiedingen, maar 99 procent daarvan leggen we met de glimlach naast ons neer. Veel van die bedrijven hebben trouwens totaal geen benul van waar Massive Attack voor staat. Meestal nemen ze gewoon contact op omdat men hen heeft ingefluisterd dat we een hippe groep zijn. Er is ooit zelfs een verffabrikant die 'Hymn Of The Big Wheel' wilde gebruiken, terwijl dat een nummer is waarin een lans wordt gebroken om het milieu te beschermen, en dus ook minder vervuilende chemicaliën te bezigen. In het verleden hebben we wel banken de toelating gegeven om onze muziek te gebruiken. Daar schaam ik me nu wel een beetje voor. 't Is één van de weinige keren dat we niet aan de lokroep van wansmakelijk veel geld hebben kunnen weerstaan."

Heb je songs waar je te zeer aan gehecht bent om ze in een reclame voor waspoeder of groenten in blik te zien opduiken?

"Het hangt vooral af van hoe oud zo'n nummer al is. Mocht ik morgen de vraag krijgen om iets uit 100th Window te plukken, is het antwoord per definitie neen. Want met die songs voel ik me op dit moment nog te veel verbonden. Als ze daarentegen een song willen van een jaar of zes, zeven geleden, maakt het me niet meer zoveel uit. Dan is die muziek toch al publiek bezit geworden."

Moby vindt het niet erg om z'n muziek aan producten te koppelen, omdat hij naar eigen zeggen geen emotionele band heeft met zijn eigen songs. Hij zegt: zolang ze met die nummers geen wapens aan de man brengen, kan het me niet schelen waar ze voor gebruikt worden.

"Dat is een belachelijke redenering, want ik ken geen enkele wapenproducent die openlijk met zijn nieuwste type tank adverteert. Da's trouwens ook de reden waarom ik onze songs niet langer aan banken wil uitlenen: je weet nooit in welke malafide bedrijven die hun poen hebben gestopt. Voor hetzelfde geld bezitten ze aandelen bij een bommenfabriek in Argentinië. Dat valt voor een leek als ik onmogelijk te controleren."

Mij lijkt het bijzonder moeilijk om ethiek met reclame te combineren.

"Daarom net. Kijk: ik heb net zo goed gezondigd, dus het is niet aan mij om met stenen naar Moby te gooien. Maar persoonlijk vind ik hem nogal hebberig. En daardoor ook smakeloos."

Heb je de opbrengst van die Armani-spot weggeschonken om je geweten te sussen?

"Ja. Aanvankelijk zag ik die campagne gewoon niet zitten, maar onze manager heeft me toch kunnen overhalen. Ten eerste omdat we daardoor voor een jaar van het gezeur van de platenfirma af zijn. En ook omdat er een paar hulporganisaties waren die dat geld zeer goed konden gebruiken."

Hoeveel heb je ervoor betaald gekregen?

"(aarzelt) Een half miljoen pond. De helft daarvan is naar de platenfirma gegaan; het andere deel hebben we aan het Rode Kruis geschonken. En aan een ontwikkelingsproject in Mozambique."

En voelde je je goed toen je zo'n enorme berg geld uit handen gaf? Of dacht je toch: als ik dat hou, hoef ik nooit in mijn leven nog een klap uit te richten?

"Het was fantastisch. Echt waar. Ik voelde met een Goed Mens. Niets is zo bevrijdend als iemand uit de nood te kunnen helpen. Tegelijk deed het me ook beseffen dat geld een overschat begrip is. Ik beschouw het gewoon als een middel om mijn ambities te verwezenlijken. Maar eens dat gelukt is, verliest het veel van z'n charme."

In 'Antistar' - een van de nummers op de nieuwe cd - keer je je af van roem en religie. Het heeft altijd iets dubbelzinnigs als een wereldberoemd artiest zoiets doet, vind ik. Wie niet beroemd wil zijn, gaat niet met z'n hoofd in de boekjes staan.

"Daar heb je gelijk in, en ik denk dat we het erover eens kunnen zijn dat er geen enkele bekende groep zo'n anonieme muzikanten heeft als Massive Attack. We staan nooit op onze platenhoezen, en houden ons bewust op de achtergrond. Eigenlijk gaat de song vooral over het verslavende effect van beroemdheid en religie. Het is net een drug waar je een shot van wil hebben. Zélf heb ik er geen last van, maar ik merk wel dat ik een uitzondering ben. Mensen voelen zich goed als ze naar iemand kunnen opkijken. Daar voelen ze zich veilig bij. Da's volgens mij een van de redenen waarom gelovigen nog graag naar de kerk gaan. Door de lichtinval van de glasramen lijkt het net of God hen in de gaten houdt; er haast tastbaar aanwezig is. Dat stelt hen op hun gemak, blijkbaar."

In welke mate heeft het succes van Massive Attack je zelfbeeld beïnvloed? Doet het iets met je ego als je voor tienduizend mensen optreedt?

"Neen, want alles stopt zodra we weer van het podium stappen. En geloof me: het is heel ontnuchterend om na een succesvolle wereldtournee weer thuis te komen, want daar kan het niemand wat schelen waarmee je je brood verdient. Hier weet niemand wie ik ben. Vorige week gaf ik in de supermarkt per ongeluk te weinig wisselgeld terug aan de kassa, en de man die erachter zat schold me de huid vol omdat ik hem voor twintig shilling had opgelicht. Die was niet onder de indruk omdat die vent van Massive Attack voor z'n neus stond, hoor. En m'n vriendin klaagt ook wanneer ik het bad vergeet uit te spoelen. Dàt is de realiteit, en niet de glamoureuze droomwereld die ons door de muziekindustrie wordt voorgespiegeld."

Ben je graag onder de mensen, eigenlijk? Je lijkt me nogal een eenzaat. Een echte studiorat ook. Iemand die graag in afzondering werkt.

"Dat klopt wel, ja. Mijn grootste doel is ook nog altijd: via de muziek proberen weer te geven wat er in me omgaat. Dàt blijft de belangrijkste voldoening. Het kan wel een kick zijn om voor veel volk op te treden, maar da's niet de reden waarom ik dit doe. Applaus wordt overigens fel overschat, want ik heb ook al duizenden fans uit hun dak zien gaan voor de winnaar van Pop Idol (de Britse variant op Idool, BS). Mensen zijn vreemd, hoor. Zet iets voor hun neus en ze beginnen spontaan te applaudiseren."

Massive Attack sluit vrijdagavond Rock Werchter af. 100th Window - met daarop ook de gloednieuwe single 'Butterfly Caught' - is uit bij Virgin.

'Is het niet ironisch dat alle vrouwelijke schoonheidsidealen door mannen worden bepaald?''De mensheid raakt stilaan misvormd door een overdosis testosteron. Dat zie je ook als je het journaal opzet: geweld, corruptie, oorlog. Allemaal typisch mannelijke dingen'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234