Maandag 09/12/2019

Antwerps OCMW zoekt verklaringen voor 'onverklaarbaar tekort'

Volgens Ernst & Young is de boekhouding van het Antwerps OCMW 'een kruidenier onwaardig'

Hoe kan 22,5 miljoen euro in het niets verdwijnen?

Antwerpen

Eigen berichtgeving

Liesbeth Van Impe

Ook het Antwerpse parket buigt zich nu over het verdwenen geld van het OCMW. Voorzitster Monica De Coninck wacht de resultaten van een bijkomende audit niet af en diende een klacht in wegens 'mogelijke malversaties'. Voorwerp van onderzoek is het 'onverklaarbaar tekort' van 22,5 miljoen euro. De topambtenaren van het OCMW krijgen vrijdag alvast een lijst met vragen van de raadsleden. Wat is er aan de hand, in acht vragen mét antwoord.

Waarom is het tekort van 22,5 miljoen nu ontdekt?

Het onderzoek door extern bureau Ernst & Young kwam er naar aanleiding van de boedelscheiding tussen het OCMW en zijn ziekenhuizen. Die ziekenhuizen, die begin dit jaar samengebracht werden onder de vzw Ziekenhuisnetwerk NZA, moeten een beginbalans voorleggen en daarvoor moesten de rekeningen uitgezuiverd worden. Die verzelfstandiging is het sluitstuk van een lange evolutie. Tot midden jaren negentig vormden OCMW en ziekenhuizen één geheel, met één rekening. Halfweg jaren negentig werden die rekeningen uiteengehaald, al bleven de ziekenhuizen onder de vleugels van het OCMW. Concreet betekende dat dat geld van de stad Antwerpen voor de OCMW-ziekenhuizen aan het OCMW doorgestort werd, dat op zijn beurt voor de juiste verdeling moest instaan. En daarbij is het blijkbaar fout gelopen. De audit van Ernst & Young bracht aan het licht dat die ziekenhuizen nog een slordige 300 miljoen euro van het OCMW moeten krijgen. Het OCMW heeft daar volgens zijn boekhouding maar zo'n 280 miljoen voor op zijn rekening staan. Een 'onverklaarbaar' verschil van 22,5 miljoen euro.

Waar kan dat geld naartoe zijn?

In De Morgen gaf burgemeester Patrick Janssens gisteren al een mogelijke verklaring. Het OCMW heeft dat geld, bestemd voor de ziekenhuizen, waarschijnlijk voor andere dingen gebruikt en leefde dus boven zijn stand. Het gaf geld uit dat eigenlijk voor de ziekenhuizen bestemd was. "Maar dat is niet eens het echte probleem", zegt OCMW-ondervoorzitster Cathy Berx (CD&V). "Misschien waren daar toen goede redenen voor. Het probleem is dat niemand dat goed bijgehouden heeft." Daarmee lijkt een eerste pijnpunt, ongeacht wat de oorzaak is, blootgelegd: de weinig transparante boekhouding. "Een kruidenier onwaardig", zou het harde oordeel van Ernst & Young over de Antwerpse OCMW-boekhouding zijn. Ziekenhuizen en OCMW hanteerden alle een eigen systeem en niemand kwam blijkbaar op het idee om al die boekhoudingen eens naast elkaar te leggen. Tot Ernst & Young het deed en het tekort ontdekte.

Slordigheid en wanbeheer dus, maar geen fraude?

Dat hoopt in elk geval het volledige OCMW-bestuur. Als het om onzorgvuldige registratie gaat, is het geld niet verdwenen, maar voor andere doeleinden gebruikt en dat is nog altijd minder erg dan in het geval dat iemand met een paar miljoen euro aan de haal is gegaan. Concrete aanwijzingen voor fraude zijn er trouwens niet. Maar her en der klinkt wel dat het OCMW in dat geval vooral geluk heeft gehad. Gebrek aan controle en transparantie zetten in elk geval de deur wagenwijd open voor potentiële fraudeurs.

Wie had de wantoestanden moeten opmerken?

De OCMW-raad, onder leiding van SP.A'ster Monica De Coninck, keurt ieder jaar de rekeningen goed en draagt de politieke eindverantwoordelijkheid. Aangezien de raadsleden (vijf Blokkers, drie VLD'ers en socialisten, twee groenen en CD&V'ers) niet allemaal boekhoudexperts kunnen zijn, moeten ze daarvoor grotendeels op hun administratie vertrouwen. Daar maken secretaris Paul Van Gorp en ontvanger Eric Peeters de dienst uit. Die laatste twee krijgen vrijdag een aantal vragen, waarop ze schriftelijk moeten antwoorden. "Als hun antwoord niet bevredigt, dan zal een preventieve schorsing waarschijnlijk onvermijdelijk zijn", zegt VLD-raadslid Marco Laenens.

Had niemand dan in de gaten dat er iets fout liep?

Toch wel. Schepen van Begroting Luc Bungeneers (VLD) vroeg in 2001 al aan minister Johan Sauwens (VU-ID) om de rekeningen van het OCMW te controleren. Die speelde de opdracht door naar de ambtenaren van de provincie, maar die vonden het gat niet. Wel signaleerden ze dat er op het vlak van transparantie, controle en langetermijnvisie een en ander verkeerd liep. Ernst & Young vond het tekort wel. "De beste experts zitten nu eenmaal in de privé-sector", zegt Bungeneers. "Daar lachen ze met loon dat wij ambtenaren kunnen geven. You get what you pay for."

Doemen er al zondebokken aan de horizon op?

Zolang het onderzoek loopt, blijft iedereen voorzichtig. Alleen het Vlaams Blok was er als de kippen bij om het ontslag van De Coninck te eisen. "Terwijl ze zelf ook de rekeningen goedgekeurd hebben, zonder daar fundamentele vragen bij te stellen. Blokkers hoor je alleen als er ergens een allochtoon benoemd wordt", weet een insider. Zeker is dat de topambtenaren op de rooster gelegd zullen worden. Opvallend is dat de meeste raadsleden denken dat de fouten vooral in de vorige legislatuur gebeurd zijn. En dan komt voormalig burgemeester en OCMW-voorzitter Bob Cools (SP.A) in het vizier. Berx stelde al voor om ook Cools en zijn ambtenaren een aantal vragen te stellen, maar daarvoor vond De Coninck het nog te vroeg.

Wie gaat het tekort betalen?

Het OCMW zelf. Waar dat het geld gaat halen, is onduidelijk. De vakbonden maakten al duidelijk dat verdere besparingen over de rug van het personeel niet kunnen. Voorzichtige suggesties die al de revue passeerden, zijn de verkoop van een deel van het patrimonium of het afstoten van minder noodzakelijke diensten.

En nu?

Het gerechtelijk onderzoek loopt. Of beter: de onderzoeken. Voorzitster De Coninck dringt aan op een bijkomende externe audit, maar schakelde ook het parket in. Ook Philip Dewinter (Vlaams Blok) diende klacht in tegen derden. Minister van Binnenlands Bestuur Marino Keulen (VLD) vroeg Antwerps gouverneur Camille Paulus om een administratief onderzoek te starten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234