Vrijdag 25/06/2021

Antwerps Modemuseum showt het gebruik van papier in de mode met cultureel en historisch overzicht

Een, twee, drie, vier. Jurkjes van papier

Van zeventiende-eeuwse jassen uit Japan tot een wegwerpjurk uit de swingende sixties: de tentoonstelling Paper Fashion! in het Antwerpse Modemuseum (MoMu) toont een uitzonderlijk stukje modegeschiedenis aan het grote publiek.

Door Kim De Craene

Antwerpen l De hype van papieren mode begon toen het Amerikaanse papierbedrijf Scott Paper Company in 1966 zijn nieuwe lijn toiletpapier en servetten op een originele manier wilde promoten.

Als reclamestunt lanceerden ze een papieren wegwerpjurk: voor 1 dollar kon een exemplaar besteld worden via een postorderbedrijf. Na zes maanden hadden 500.000 modieuze vrouwen de jurk besteld. De trend groeide uit tot een ware hype die van Amerika overwaaide naar Europa.

"In de jaren zestig was iedereen bezeten door innovatie", zegt Kaat Debo, directeur van het MoMu. "De papieren jurkjes betekenden de democratisering van mode, ze waren immers spotgoedkoop. Men deed het stuk een of twee keer aan, nadien werd het weggegooid. Vrouwen die een paper dress droegen, toonden dat ze vooruitstrevend waren en durfden: zo'n jurkje kon immers makkelijk scheuren en had op die manier iets erotisch."

Het succes van de papieren jurken van Scott Paper Company werd snel opgepikt door anderen. Ook snoepmerken, magazines en filmmaatschappijen gebruikten de jurken als canvas voor hun reclameslogans. Het potentieel aan propagandamogelijheden ontging ook de politici niet. Zo deelden Robert Kennedy en Richard Nixon papieren jurken uit tijdens hun verkiezingscampagnes. De Canadese politicus Pierre Trudeau liet een exemplaar produceren met een fotoprint van zijn portret in Warholstijl.

Eind jaren zestig is de hype over zijn hoogtepunt heen en stopt de vraag naar papieren kledingstukken. "Mensen begonnen interesse te krijgen voor duurzaamheid en ecologie, wegwerpmode kon niet langer door de beugel", zegt Debo.

Posterjurken

Op de tentoonstelling zijn niet alleen hedendaagse creaties te vinden, in China en Japan hebben ze immers al een lange traditie van papierbewerking in toepassingen voor kleding. "In de zeventiende eeuw gingen arme boeren op zoek naar goedkoper materiaal dan zijde", zegt Debo. "Ze verscheurden hun oude rekeningboeken tot smalle reepjes en draaiden die tot compacte draden die geweven konden worden. Een techniek die door de samoerai werden overgenomen: zij gebruikten het papier voor ceremoniële kleding."

Een ander thema dat aan bod komt, is de 'kleding voor de doden'. Tijdens de wereldoorlogen werden in Europa mensen begraven in papieren kledij: textiel was immers te schaars geworden. "Dure stoffen wilde men niet onder de grond steken", zegt Debo. "Maar het papier werd wel prestigieus afgewerkt: het leek wel kostbaar kant." Vandaag bestaat dit gebruik nog steeds in arme streken in Brazilië en Mexico.

Hoogtepunten van de expo zijn volgens Debo de 'poster dresses' van de Amerikaanse grafisch vormgever Harry Gordon, uit 1968. Een reeks van vijf papieren jurken die gezeefdrukt werden met een fotografische blow-up. Bedoeling was om de jurk één keer te dragen en nadien aan de muur te hangen, als een poster. De Belgische vormgeefster Anne Kurris maakte in 1998 haar eerste kinderkledingcollectie die bestond uit een aantal posterjurkjes in papier, een knipoog naar Gordons poster dresses.

Goed om te experimenteren

Behalve de sixtiesjurken en de historische stukken toont de expo ook recent werk van hedendaagse ontwerpers als John Galliano en Hussein Chalayan en van de Belgen Walter Van Beirendonck, Dirk Van Saene en A.F Vandevorst. Dat Antwerpse modeduo gebruikte bruin papier in hun zomercollectie 2004. In het ontwerpproces van een plissérok werd de rok eerst uitgevoerd in papier om een realistisch beeld te krijgen van het volume in de plooien. De ontwerpers vonden de rok zo sterk dat ze besloten verschillende stukken uit de collectie in bruin papier te tonen tijdens hun defilé in Parijs.

"Voor ontwerpers is papier een goedkoop en dankbaar materiaal om mee te experimenteren", zegt Debo. "Rechtstreeks werken op de definitieve stof zou veel kostelijker zijn." Het gebruik van papieren kledij is echter steeds op de achtergrond gebleven. De experimenten van de ontwerpers blijven meestal ondraagbaar.

Wie een souvenir wil overhouden aan de expo kan twee papieren jurken ontworpen door Walter Van Beirendock en Dirk Van Saene kopen. Bovendien zullen iedere dinsdag studenten van de afdeling papierrestauratie van de Academie jurken restaureren in aanwezigheid van het publiek.

Paper Fashion! loopt vanaf vandaag tot en met zondag 16 augustus 2009 in het ModeMuseum in Antwerpen, www.momu.be

n De 'poster dresses' van de Amerikaanse grafisch vormgever Harry Gordon, uit 1968.

n Plissérok in bruin papier van A.F Vandevorst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234