Maandag 14/06/2021

'Antwerpen had een stad zoals Londen kunnen zijn'

Twee eeuwen lang blokkeerde Nederland de Schelde, met rampzalige gevolgen voor de haven van Antwerpen. De 'bevrijding' van de Schelde, precies 150 jaar geleden, werd in Lillo gevierd. Historisch, maar ook hoogst actueel.

De kanonnen bulderen. Op de Schelde valt de Nele, een historische tweemaster onder Hollandse en Zeeuwse vlag, de Oostendse garnaalboot Jacqueline-Denise aan. Aan wal, waar honderden toeschouwers toekijken, klinkt een anti-Hollands liedje. Het is theater, een historisch tafereel dat wordt nagespeeld. Maar soms lijkt de geschiedenis razend actueel.

We zijn in Lillo, te midden van het Antwerpse havengebied. Het laatste restje van een verdwenen dorp: tussen hijskranen en elektriciteitsmasten zijn hier alleen het kleine getijdehaventje, het tolhuis, het kruitmagazijn en de kerk overgebleven. En een drietal straten, met 32 inwoners.

Maar vandaag is er een veelvoud van dat aantal mensen aanwezig. De straten van Lillo, waar straatmuzikanten, boekenmarkt en palingkraam om de aandacht vechten, zijn volgestroomd voor de viering van 150 jaar bevrijding van de Schelde. Een bevrijding van het Nederlandse juk.

Even een korte geschiedenisles: na het uiteenvallen van de Verenigde Nederlanden in 1585 sloot het noorden - het latere Nederland - de toegang tot de haven van Antwerpen af. Geen enkel zeeschip mocht er nog langs. Het was de doodsteek voor Antwerpen, toen de grootste Europese haven ten noorden van de Alpen, en het begin van de bloei van Amsterdam en Rotterdam.

Pas twee eeuwen later ging de Schelde weer open. Maar Nederland kreeg het recht om tol te heffen, waardoor de Antwerpse ellende aanhield. In 1863 - 150 jaar geleden - werd de tol voor eeuwig afgekocht, voor omgerekend 200 miljoen euro. "Een dag van levensbelang voor Antwerpen en voor de Belgische economie", zegt Marc Van Peel (CD&V), de Antwerpse havenschepen.

De verjaardag van de 'bevrijding' wordt uitgebreid gevierd. Met een tentoonstelling in het Felixarchief, boottochten, theatervoorstellingen en een concert. En met de viering in Lillo, waar tal van historische taferelen uit de Scheldegeschiedenis worden nagespeeld. De sluiting van de Schelde in 1585, een historische zeeslag in 1784 en de aftocht van de Nederlanders uit Lillo in 1839.

De blokkade van de Schelde ligt in Antwerpen nog steeds gevoelig. Menig Antwerps bezoeker van de viering zegt de 'Ollanders' te wantrouwen: na de eeuwenlange blokkade van de Schelde was er onlangs immers de tien jaar durende discussie rond het uitdiepen van de Schelde, en daarna de ruzie rond de Hedwigepolder.

"Het is precies dezelfde problematiek", zegt Eric Van Hooydonck, voorzitter van Watererfgoed Vlaanderen en organisator van de viering in Lillo. "Antwerpen lijdt onder het feit dat de toegang tot de Schelde in Nederland ligt. Antwerpen was in de 16de eeuw een wereldstad. Als de Schelde niet gesloten was, was Antwerpen nu een stad als Londen of Parijs."

"We moeten waakzaam blijven", zegt Van Peel, die gevraagd is om de vaarbewegingen op de Schelde als een soort voetbalcommentator te duiden. "We moeten beseffen dat de strijd niet gestreden is. We moeten niet denken dat alsmaar grotere boten ongehinderd de Schelde zullen kunnen opvaren. Die discussie zal blijven spelen."

Ondertussen komt Napoleon Bonaparte over de Scheldedijk paraderen. De Fransen maakten de Schelde in 1792 even vrij. Even later wordt de Belgische onafhankelijkheid uitgeroepen, en om half drie - 1863 - vaart het eerste Belgische schip tolvrij over de Schelde. De bloei van Antwerpen kan weer beginnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234