Maandag 24/01/2022

Antonín Dvorák

De fluwelen revolutie

Wie nog altijd behept is met het vooroordeel over de onverbeterlijke Slavische romanticus Dvorák-met-de-grote-traan, mag dat zo langzaam gaan opbergen. Slavisch en tranen soms, romanticus vaak, maar vooral altijd Dvorák: dat is-ie en nog veel meer.

Vooral dat laatste blijkt als het Alban Berg-kwartet hem speelt. Bij de eerste maten van het kwartet in Es hoor je: een zoeker naar donkere harmonieën en warme kleuren; verderop: een meester van het contrapunt; nog verder: een getormenteerde ziel, en naar het einde van het kwartet in As toe: agressie, waanzin, weggezogen worden in een draaikolk. Vooral die agressiviteit verrast: het brengt Dvorák plots heel dicht bij de latere Midden-Europeeërs, zoals Janácek of zelfs Bartók. Aan die Grote Traan moet niet alleen weemoed ten grondslag liggen maar ook een hard leven. Het Alban Berg-kwartet is een van de weinige ensembles die het zich kunnen permitteren om een dergelijk statement live op te nemen. Op de cd is de spanning van het concert op bijna ondraaglijke wijze hoorbaar. De vier heren nemen duidelijk risico's, af en toe hoor je een strijkstok even het hout van een instrument of een naburige snaar raken. Maar nooit komt het samenspel in gevaar; integendeel, de dialogen getuigen van extreme concentratie en oplettendheid. Het moeten grote momenten geweest zijn, toen in de Mozartzaal van het Weense Konzerthaus.

Antonín Dvorák, strijkkwartetten in Es op. 51 en in As op.105. Alban Berg-kwartet. EMI Classics 5 57013 2.

Gustav Mahler

Het zweverige lied

van de aarde

Mahler is een valse vriend. U weet wel: een van diegenen die bewondering en afkeer inboezemen. Telkens weer word je aangetrokken door het ongelooflijke kleurenspectrum, door de heel eigen post-Wagneriaanse harmonieën, die je onmiddellijk herkent, door de ietwat morbide autobiografische thematiek ook. Anderzijds voel je je bij dat laatste ook een beetje ongemakkelijk en de rijkelijke harmonie en instrumentatie balanceert al eens op de rand van de kitsch.

In 'Das Lied von der Erde' komen daar nog de fake-Chinese gedichten bij (in feite heel vrije, sentimentaliserende vertalingen van ene Hans Bethge), die heel vaak over die rand vallen. Mahler is er de man niet naar om daar (zoals Schubert bijvoorbeeld) een tegenwicht tegen op te stellen; hij gaat voluit. Van Pierre Boulez als dirigent verwacht je dat hij dat tegenwicht dan maar zoekt. En inderdaad, hij gaat op zoek naar een glasheldere afweging van de vele klankkleuren, hij laat zo zuiver mogelijk intoneren, hij tekent doorzichtig de melodielijnen na. Ook zijn solisten zet hij tot matiging aan: de prachtige mezzo Violeta Urmana bedwingt haar rijke timbre; de tenor Michael Schade legt de wat dweperige neiging van zijn stem aan banden. Toch levert Boulez geen intellectualistische Mahler af, zijn benadering kun je eerder ontspannen en ontdaan van alle pathos noemen. Althans in de eerste vijf liederen. In het lange 'Der Abschied', dat hij tamelijk traag neemt, kan ook hij Mahler niet echt in bedwang houden. Ondanks een sublieme, ingehouden Urmana en alle terughoudendheid waar de Wiener Philharmoniker toe in staat zijn (en dat is niet ironisch bedoeld!) zijn de 'sublieme lengtes' van dit stuk op de duur eindeloos. Misschien houdt u van dit soort doodstrijd; voor mij hoeft het eeuwige afscheid met harpen en celesta's niet zo dringend.

Gustav Mahler, Das Lied von der Erde. Violeta Urmana, Michael Schade, Wiener Philharmoniker, Pierre Boulez. Deutsche Grammophon 469 526-2.

Stephan Moens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234