Zaterdag 06/03/2021

Antigif voor populisme

De culturele wereld kan op termijn voor een andere beeldvorming zorgen

Jan Goossens zoekt naar authentiek discours over de interculturele samenleving

@5 INFO Opinie:Jan Goossens is artistiek leider van de KVS.

@4 DROP 2 OPINIE:Dat Guy Verhofstadt en Karel De Gucht het niet altijd met elkaar eens zijn, is ook buiten de Open VLD geweten. Het is een van de beter bewaarde geheimen van ons koninkrijk. De heren zitten echter wel op dezelfde lijn als het gaat over de nefaste invloed van het populisme op onze politiek en samenleving. De Gucht wijdde er zijn recente boek Pluche aan. Verhofstadt stak vorige week de hand in eigen boezem in een interview met deze krant. Sterker nog, hij verwees rechtstreeks naar de link tussen populisme enerzijds en bepaald dominant politiek discours over migranten anderzijds: "Populisme (...) ligt altijd op de loer en elke politicus flirt ermee. Ook ik heb me eraan bezondigd, onder meer met bepaalde discussies over de vreemdelingenpolitiek in de jaren '80'."

Wat in de jaren '80 geïsoleerde xenofobe oprispingen waren, is vandaag schering en inslag, zij het niet bij Verhofstadt. Zeker de uitspraken en de beeldvorming rond migranten uit de Arabische regio, in het bijzonder rond moslims, stijgen zelden uit boven het niveau van de contraproductieve karikaturen. Het gaat echter verder dan dat: ook de regio's en de landen van herkomst van die migranten worden door de clichémolen gehaald. Zo is crypto-straatterrorist Abou Jahjah eindelijk teruggekeerd naar het corrupte en aartsgevaarlijke Libanon, al proberen we hem retrograad toch nog achter slot en grendel te krijgen. Bij onze Noorderburen gaat het pas echt hard: daar is Geert Wilders een eenmanskruistocht gestart met als goor einddoel een verbod op de Islam. Dankzij wijlen Theo Van Gogh - en Ayaan Hirsi Ali - droeg ook de culturele wereld zijn steentje bij aan dat soort zinloze provocaties, getuige de film Submission. Moet uiteraard kunnen, maar maak er dan ten minste een goeie film van. Een artistiek wangedrocht als Submission zet enkel in de verf dat je verborgen agenda uitgesproken ideologisch van aard is.

Desalniettemin komt vandaag veel antigif voor dat platte populisme uit diezelfde culturele wereld. Daar worden baanbrekende ontmoetingen en dialogen georganiseerd die op termijn voor een andere beeldvorming kunnen zorgen. Daar stelt men zich de cruciale vraag: hoe kunnen we over de kansen en de problemen van de interculturele samenleving een gezamenlijk gesprek voeren, zonder meteen te stranden in paternalisme en provocaties die het eigen grote gelijk beklemtonen? Zo ging er in Bozar in Brussel vorige week een debat door waarin Vlaams auteur Tom Lanoye, Maroxellois en stand-up comedian Sam Touzani en Belgisch ex-premier Mark Eyskens samen de toekomst van Europa bespraken. Touzani bewees nog maar eens "zijn" Belgische en Europese geschiedenis erg goed te beheersen en zorgde samen met Lanoye bovendien voor dolle pret. Waarom echter krijgen deze heren nooit 's de kans om dit debat te voeren in de schier eindeloze reeks talkshows die onze Vlaamse tv-zenders rijk zijn?

In Nederland is het dan weer een acteur als Sabri Saad El Hamus, van Egyptische afkomst en erg populair, die Wilders van antwoord dient: "Mohammed was een lieve man. Een ijdele man, hij maakte zich op, trok mooie kleren aan, rook heel lekker, hij hield van vrouwen, en gaf dat ook toe. Goed, dat hij een meisje van negen trouwde, was een minpuntje, maar het was in die tijd vrij normaal. Mohammed was slim en integer. Hij was niet zo wreed als hem wordt toegeschreven." Is het toeval dat Vlaanderen nog altijd wacht op zulke allochtone (tegen)stemmen?

Even belangrijk zijn culturele projecten en festivals die ruimte bieden aan stemmen en artiesten uit zogenaamde "probleemregio's". Het Moussem-festival waarin de Maghreb centraal staat en het festival 0090 met aandacht voor Turkije doen in dat opzicht straf werk. En op de openingsavond in Brussel van het Meeting Points Festival van het Young Arab Theatre Fund en curator Frie Leysen veegde Libanees theatermaker Rabih Mroue een berg clichés over zijn land van tafel. Met zijn ingehouden kritische, zeer geestige en absurde visie op de Libanese burgeroorlog(en) toonde Mroue een gesofistikeerde, artistiek krachtige en intellectueel sterk gemotiveerde kant van Libanon.

Populisme leidt in alle domeinen van de samenleving, ook in de cultuur, tot platte oninteressante commercie en nationalistisch getinte folklore. Het zijn eigenzinnige artiesten als Sam Touzani, Sabri Saad El Hamus en Rabih Mroue die de karikaturen en platitudes waarachter we ons al te vaak verschuilen met een welgemikte speldenprik uit elkaar doen spatten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234