Woensdag 02/12/2020

Wetenschap

Anti-verouderingskuur geeft muis 'eeuwige jeugd'

Archiefbeeld.Beeld afp

Dus zó ziet eeuwige jeugd eruit. Muizen die op middelbare leeftijd worden ontdaan van uitgebluste, 'senescente' cellen, krijgen minder ouderdomskwalen, blijven fit en energiek en leven een kwart langer dan gemiddeld. Dat opent de weg naar een hele reeks nieuwe, futuristische anti-verouderingskuren.

De muizen werden de afgelopen jaren onderzocht in het lab van de in Amerika werkzame Nederlander Jan van Deursen. De dieren werden gemiddeld ruim twee jaar oud: een jaar of 100, naar mensen vertaald. In die tijd kregen ze minder staar en kanker, bleef hun nier-, hart- en vetweefsel gezond, en bleven ze vitaal en nieuwsgierig.

Verrassend, tekent verouderingsexpert Andrea Maier aan, dat de dieren niet nóg ouder werden. "Je ziet niet dat er opeens, uitgedrukt in menselijke leeftijden, 180-jarigen ontstaan", vertelt de hoogleraar ouderengeneeskunde aan de telefoon vanuit Australië. "De gehele groep wordt gemiddeld ouder. Ze overlijden niet meer op middelbare leeftijd aan kanker of hart- en vaatziekten. Dat zou fantastisch zijn, daar hebben we als mensheid de meeste last van."

Niet zomaar toepasbaar op mensen

Zomaar toepasbaar op de mens is de ontdekking nog niet. De muizen van Van Deursen zijn genetisch gemanipuleerd om hun 'verouderingscellen' gevoelig te maken voor eliminatie. Toch is het misschien mogelijk om de cellen met een gerichte chemotherapie uit het lichaam te halen. "Het lijkt niet zo heel moeilijk om deze cellen te verwijderen. En je hoeft ze niet allemaal te doden om toch al gunstige effecten te bereiken," zegt Van Deursen aan de lijn vanuit de Mayo Clinic in Minnessota.

De senescente cellen waarover het gaat, gelden als een van de redenen waarom oude mensen zwak en ziekelijk worden. Delen doen de cellen niet meer, maar ze blijven wel leven en scheiden allerlei schadelijke stoffen af. Dat verpest de sfeer in weefsels en maakt ons ziek, nemen experts aan. Zo'n 1 tot 2 procent van onze lichaamscellen wordt met het klimmen der jaren 'senescent'.

Opvallend jong

Naar de studie van Van Deursen, vandaag gepubliceerd in Nature, werd al uitgekeken: het eerste onderzoek dat laat zien wat er met redelijk normale muizen gebeurt als je de cellen weghaalt. Op foto's zien de dieren er opvallend jong uit, en bij experimenten bleken ze gezonder en energieker dan soortgenoten die een nepbehandeling kregen.

Waaraan de dieren uiteindelijk wél dood gingen, is onduidelijk, zegt Van Deursen. "Je moet het zo zien: senescente cellen spelen een rol, maar kunnen veroudering uiteindelijk niet voorkomen." Het doet, kortom, denken aan de toekomstwereld die Aldous Huxley in 1932 schetste in Brave New World, met mensen die tot op hoge leeftijd jeugdig blijven en dan opeens versneld aftakelen.

Ouderdomskwalen

Van Deursen denkt voorlopig vooral aan toepassingen bij ouderdomskwalen zoals artritis of longfibrose, waarbij senescente cellen zich in een bepaald weefsel ophopen. Een andere doelgroep zijn mensen die bijvoorbeeld een chemo hebben ondergaan: "We denken dat zich bij hen meer senescente cellen hebben opgehoopt als bijwerking van de behandeling. Voor hen zou opruimen van de cellen gunstig kunnen zijn."

Maier, zelf niet betrokken bij de muizenproeven, verwacht "binnen een paar jaar" de eerste, voorzichtige proeven op menselijke patiënten. Wel waarschuwt ze tegen te hoge verwachtingen. "Deze resultaten stemmen erg hoopvol. Maar we zijn ook nog bezig te kijken: waar zitten die senescente cellen eigenlijk bij de mens?"

Uit 'Brave New World' (1932)

'Zijn gezicht was gerimpeld, de tandeloze mond ingevallen, en het lange, ongekamde haar hing in grijze plukken langs zijn gezicht. Zijn lichaam was gebogen en vermagerd tot op het bot. "Wat is er met hem aan de hand?", fluisterde Lenina. "Hij is oud, dat is alles", antwoordde Bernard zo achteloos als hij kon. "Oud?", herhaalde ze. "Maar heel veel mensen zijn oud; die zijn niet zo!" "Dat komt omdat we ze niet toestaan om er zo uit te zien. We beschermen ze tegen ziektes. We houden hun interne afscheidingen kunstmatig in balans op een jeugdig evenwicht. Jeugdig tot op hoge leeftijd en dan, krak!, het einde."'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234