Vrijdag 19/08/2022

Anno '98 balen Chinese studenten van politiek

De prestigieuze Peking Universiteit ofte Beida vierde gisteren haar honderdste verjaardag. Hoewel er tienduizenden genodigden waren en de Chinese president Jiang Zemin in de Grote Hal van het Volk op het Tian'anmenplein een speech gaf, was de hele viering omgeven door controverse. In Taiwan gingen studenten in hongerstaking tegen de aanwezigheid van Taiwanese rectoren, uit de VS kwamen brieven om de vrijlating te eisen van minstens vijf ex-Beida-studenten die achter de tralies zitten en afgelopen maandag verdween nog een van de genodigden in een politiecel. Deze Wang Youcai zat jarenlang in de cel wegens betrokkenheid bij de Pekingse Lente van 1989, maar ontving toch een uitnodiging voor de eeuwviering. Vorige week werd hij evenwel aangehouden in een Pekings hotel en petities voor zijn vrijlating leverden tot dusver niets op. De beroemdste recente student van Beida, de vorige maand op medisch parool vrijgelaten studentenleider Wang Dan, vierde in New York zondag zijn eigen feestje. Hij zegt te hopen naar de 110de verjaardag te kunnen komen.

Ondertussen vragen velen zich af hoe Beida, waar de wieg van het moderne China stond en waar studenten in de jaren tachtig de democratie preekten, kon verworden tot een doordeweekse onderwijsinstelling met studenten die meer interesse betonen voor Amerikaanse basketbalsterren dan voor de democratiesalons die er in de jaren tachtig werden gehouden.

In de beginjaren liet weinig vermoeden dat Beida ooit het forum van de debatcultuur zou worden, de plaats waar de jonge Mao als bibliotheekhulpje het communisme leerde kennen, waar de Pekingse Lente ontstond en waar studenten uit onvrede met Deng Xiaoping flesjes zouden stukgooien omdat 'Xiaoping' - Kleine Vrede - gelijkluidend is met 'klein flesje'. Aan het einde van het Chinese keizerrijk was Beida juist een betrekkelijk conservatief bastion, met overheidsfunctionarissen als professoren en niet meteen intellectueel gestimuleerde studenten die hier de kortste weg zochten naar een baan aan het hof.

Daar kwam verandering in met de val van het keizerrijk en de aanstelling in 1912 van Yan Fu, een scheepsbouwspecialist die in Engeland studeerde en later werken van Darwin, Huxley, Spencer en Adam Smith in het Chinees vertaalde. Hij heeft nu een standbeeld gekregen, dat gisteren door tienduizenden ex-studenten en rectoren uit de hele wereld werd bewonderd.

Het was nochtans zijn opvolger Cai Yuanpei die Beida de debatcultuur gaf waar ze later zo vaak om zou worden geroemd. Cai trok de briljantste moderne geleerden met de meest uiteenlopende politieke overtuigingen aan, van conservatieven over liberalen tot socialisten en anarchisten. In hun midden groeide de zogenaamde 4 Mei-beweging (1919), die de basis zou worden voor het moderne China. Een van de betrokken professoren riep toen Mr. Wetenschap en Mr. Democratie in het leven. En het zou naar datzelfde duo zijn dat de studenten in '89 verwezen.

Maar daarover had president Jiang Zemin het gisteren natuurlijk niet in zijn speech. De laatste daad van patriottisme die de studenten stelden, dateert volgens hem van 1984, toen ze uit steun aan Deng Xiaoping een vlag hesen.

Bovendien houden de studenten zich anno 1998 schijnbaar ook niet meer met politiek bezig. Komt dat door de enorme politiecontrole op de campus of is de de maatschappelijke rol van Beida uitgespeeld? "De economische hervormingen", meent sinoloog Karel Depauw van de UG-studiegroep van de Derde Wereld, "hebben een veel pluralistischer maatschappij opgeleverd, er zijn meer mogelijkheden tot ontplooiing, politiek is maatschappelijk minder essentieel geworden." Tegelijk wijst hij erop dat zowel de 4 Mei-beweging van 1919 als de protesten van 1989 in een specifieke politiek-maatschappelijke context plaatsvonden die nu ontbreekt. "In 1919 had je China's vernedering na het Verdrag van Versailles, in '89 speelde zich een intense factiestrijd af aan de KP-top. Anno 1998 bestaat er in die partijtop een veel grotere consensus over de noodzaak van politieke hervormingen, waarbij de KP zichzelf wel het recht voorbehoudt om de krijtlijnen daarvoor uit te tekenen en iedereen die zich daarbuiten waagt, met repressie terug te fluiten. Zowel de partij als de studenten hebben hun lessen getrokken uit '89: de partijbonzen beseffen dat ze onmogelijk elke eis tot politieke hervorming de kop kunnen indrukken, terwijl de studenten weten tot welke repressie de overheid bereid blijft. Je zou kunnen zeggen dat beide groepen gematigder, volwassener zijn geworden." (CV)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234