Woensdag 28/10/2020

Annelies Verbeke voert alledaagse weirdo's op

Annelies Verbeke overkoepelt in Groener gras vijftien verhalen onder het motto 'winnaars en verliezers'. Net als in Slaap! en opvolger Reus wordt de barre werkelijkheid om de haverklap uit de hengsels getild.

Door Dirk Leyman

In het voorwoord tot zijn monumentale bloemlezing De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen schrijft Joost Zwagerman dat het kortverhaal het enige genre is waarvoor een schrijver zich soms wel lijkt te moeten excuseren. C.J. Aarts, een andere bloemlezer, riep het kortverhaal in 1993 zelfs uit tot "het stiefkind van de Nederlandse literatuur". Want zijn het niet vooral vuistdikke romans waarmee je als schrijver pluimen op je hoed kunt steken?

Ook de jonge Vlaamse schrijfster Annelies Verbeke (°1976), die na een succesvol debuut én een tweede roman, nochtans helemaal voor vol wordt aangezien, zit met deze kwestie in de maag. Dat blijkt uit de begeleidende tekst bij haar derde boek, de verhalenbundel Groener gras. Toen ze haar kennissen inlichtte over haar nieuwste worp, kreeg ze vaak de opmerking: "Leuk, maar wanneer verschijnt je derde roman?" Met hand en tand bestrijdt ze de mening dat het kortverhaal "het onvolmaakte broertje van de roman is".

Zelf bewees Verbeke immers regelmatig haar beheersing van (én verknochtheid aan) het genre, net zoals haar generatiegenoot Peter Terrin. Dat haar verhaal 'Etiennes poging' destijds als afsluiter mocht fungeren van Zwagermans bloemlezing, was overigens geen geringe eer.

In Groener gras zijn eerder verschenen verhalen plus een aantal kakelverse samengebracht. Verbeke voert er haar intussen welbekende thema's en mentale bokkensprongen op, zij het in een uitgepuurde vorm en meestal beter aan de teugel gehouden dan in haar voorgaande, al te gulzig ontsporende roman Reus. Spijtig genoeg ontbreekt een verantwoording, waardoor het alweer gissen is naar de precieze herkomst van de verhalen.

Groener gras, geafficheerd als vijftien verhalen over "winnaars en verliezers", gaat grosso modo over een soms naïef verlangen naar een beter elders, al is een zekere grimmigheid nooit veraf en zijn er ook uitbarstingen van geweld. Opnieuw koppelt Verbeke haar genereuze verbeeldingskracht aan haar keurmerk: nuchterheid die plots aan het galopperen slaat, telkens ook gelardeerd met een heel eigen, soms perplex slaande ironie. Situaties kunnen trouwens altijd in een oogwenk kantelen, waarbij Verbeke niet zelden haar sardonische kantjes botviert.

Veel verhalen hebben een uitgangspunt in de banale dagelijksheid. Dat merk je ook aan de oer-Vlaamse, bewust tuttige namen van de talrijke personages die aan een strak tempo aan ons geestesoog voorbijtrekken: Etienne de Baerdemaeker, Andy Vrijmoedt, Herman Regenboog, Anja Meulmans en Björn Vandecasteele, to name a few. Stuk voor stuk zijn het alledaagse weirdo's: aandoenlijk, ontluisterend of kwaadsappig. In 'Etiennes poging' zoekt een schroomvallige man met een laag zelfbeeld toenadering tot een eenzame, wat terughoudende vrouw. Langzaam slaan de vonken over, maar dan maakt Etienne een abrupt einde aan de affaire. Zich loswrikken uit het sociale isolement blijkt moeilijker dan gedacht in deze onbehaaglijk stemmende vertelling. In 'Liefde, hoop en dwergen', een van de hoogtepunten van de bundel, voert ze Laetitia Blommaert ten tonele. Even laaft de vrouw zich aan haar nieuwe vrijheid nadat haar man haar heeft verlaten ("In haar wagen op de pechstrook gezeten beseft Laetitia dat ook haar tenen weer vrij waren") maar daarna begint ze te zwalpen. Ze krijgt onderdak bij een harmonisch levend dwergenkoppel, op wie ze tenslotte toch haar afgunst afreageert. Pijnlijk is 'Mis', waarin een moeder haar beeldschone dochter opjut voor een missverkiezing, als compensatie en revanche voor haar eigen gedwarsboomde ambities. Het verhaal lijkt haast afkomstig uit de koker van de Franse schrijfster Claire Castillon. En wel vaker moet je aan de bizarrerie van Amélie Nothomb denken ('De Wezel en de prooi', over een culinaire proever met gehavende smaakpapillen) én toont Verbeke meer dan ooit haar verwantschap met literair zusje Saskia De Coster.

Zwaar op de hand worden de verhalen nooit. Meestal zijn ze ontwapenend komisch, getoonzet in een heldere stijl en stoeiend met opvallende en doordachte metaforiek, met weliswaar een paar verraderlijke uitglijders: "Soms werd Kors lichaam een flexibel hok waar een wild dier in huist." Lach niettemin vrijuit met de patser en vrouwengek Björn, die zichzelf een evenbeeld van Don Johnson waant. Verblind door zijn zelfverzekerdheid loopt hij in de val, in een verhaal dat dicht aanleunt bij de ontmantelingskunst van Yves Petry. Ook 'Huppelen in groep', misschien wel het hoogtepunt, bedrijft superieure satire, met een man die huppelen als levensvervulling ziet. Ronduit zwak en te vrijblijvend zijn dan weer 'Lola', waarin een zwijgzame en van haar eigen man vervreemde vrouw toenadering zoekt tot een stier, en het steriele 'Solemprium'.

"Schrijvers die geen interesse hebben in afwijkend gedrag lijken me slechte schrijvers", zo zei Verbeke ooit in een interview met deze krant. Die passie voor de grensgevallen brengt ze in Groener gras alweer hartstochtelijk in de praktijk. Al zijn winst of verlies na verloop van tijd bijzaak. De vlucht uit de cocon van de eenzaamheid wordt gaandeweg het échte, prangende hoofdthema. Toch moet de begaafde Verbeke uitkijken dat ze niet vervalt in een gimmick: sommige verhalen zijn voorspelbaar in hun onvoorspelbaarheid of laten een wat afgeraffelde nasmaak. Alle vertellingen na elkaar consumeren is evenmin een goed idee. Dan dreigt een lichte indigestie. Toch compenseren de pareltjes moeiteloos de zwakke broertjes. Verbeke redt met de vingers in de neus haar hachje.

verhalenschrijvers Annelies Verbeke, Mustafa Kör & Chika Unigwe zijn te gast bij Kurt Van Eeghem.Zondag 7 oktober 14 uur - Grote Zaal.

Annelies Verbeke

Groener gras

De Geus, Breda, 222 p., 18,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234