Donderdag 15/04/2021

Opera XXI

Annelies Van Parys en Dominique Pauwels wagen zich aan de opera op Opera XXI

null Beeld rv
Beeld rv

Het is niet niks als een componist na experimenten in het muziektheater het woord 'opera' gebruikt voor een werk. Het betekent: "Ik ben klaar voor het grote werk". Twee Vlaamse componisten wagen de stap op het festival 'Opera XXI'.

In beide opvoeringen is er een grote rol weggelegd voor video en het daaruit voortvloeiende spel met realiteit en perceptie. In beide gebeurt er - al dan niet reëel - een moord. Het oordeel is (misschien een beetje kort door de bocht): de ene met potentie, de ander met pretentie. Twee keer goed voor drie sterren, maar dat behoeft nuancering. Voor 'Private View' betekent drie: vier voor de componiste, twee voor de scenische uitwerking. Voor 'L'autre hiver' is het omgekeerd.

'Private View' *** van Annelies Van Parys: klaar voor het grote werk?

Annelies Van Parys is een componiste met een heel eigen taal. Nooit opdringerig, subtiel stemmingen en situaties suggererend, kamermuzikaal. Dat alles, zoals haar vorige werk voor het muziektheater al aantoonde, met een helder gevoel voor wat de tweede laag onder de visuele oppervlakte betekent.

In 'Private view' zet ze een volgende stap. Het stuk - vrij gebaseerd op Hitchcocks voyeurfilm 'Rear window' - wisselt snel van register. Moralisme volgt op humor en stadsgewoel wisselt af met interieurdramatiek. Televisie speelt een grote rol, maar ook de verwante vorm van de magnetron. Van Parys geeft aan de zeer verschillende personages die dit pandemonium bevolken de meest uiteenlopende muzikale karakters, van een hyperkinetische coloratuursopraan tot een temerige tenor (goede zangers van de Neue Vokalsolisten Stutgart, goede musici van Asko/Schönberg). Dat belooft voor verder operawerk. Wat nog ontbreekt, is eenheid, een overkoepelend dramatisch tijdsbegrip. Maar toegegeven: het concept van het stuk draagt het risico van fragmentatie in zich.

Het wil een thriller zijn, maar mist spanning. Het wil vertellen maar weigert een narratieve vorm aan te nemen. Het vuurt beelden op je af (het videocollectief 33 1/3 had een grote inbreng) maar laat je nauwelijks de kans ze te verwerken. Je komt in de verleiding om het stuk als een intellectueel spelletje te zien: begrijp ik wel al de kruisverwijzingen? Ken ik al de citaten? Heb ik die filmfragmenten niet al eens ergens gezien? Dat is leuk maar oppervlakkig.

De enige verlossing uit dit labyrint is de muziek. Ze geeft je niet de sleutel, maar toont je dat er nog een andere manier is om te kijken. "Peeping Toms see things they shouldn't see", zegt het libretto: voyeurs zien dingen die ze beter niet zouden zien. Van Parys toont je waar je best naar kijkt. Zij heeft talent voor opera.

'L'autre hiver' *** van Dominique Pauwels: te hoog gegrepen

Het idee is enigszins vergezocht. De dichter Paul Verlaine droomt zijn destructieve relatie met Arthur Rimbaud. Die droom, waarin allerlei freudiaanse beelden opdoemen - de moeder en de zee, het op drift geslagen kind, verdrongen herinneringen - speelt zich af op een schip. De passagiers geven commentaar. De droom eindigt met het fatale schot van Verlaine op Rimbaud - dat hij afvuurt uit een pistool dat uit zijn hand groeit.

De muziek die Dominique Pauwels daarbij heeft bedacht, is eclectisch op alle vlakken. Ze speelt met 'concrete' muziek (de klanken van gewone dingen), met elektronische vervorming, herhaling en dubbing, met gesproken woord, ja zelfs met schaamteloze lyriek en schmalz. En al is dat vaak functioneel (zo bijvoorbeeld bij de sentimentele, schmierende muziek voor Verlaine), toch heb je constant het gevoel dat de componist een kind is dat roept: "Kijk, zonder handen!" en uiteindelijk toch op z'n bek gaat. Pauwels kent zijn vak, maar mist zijn doel.

Dat is anders voor wat er te zien is. Het Canadese productieduo Denis Marleau en Stéphanie Jasmin heeft - onder de brug van het schip, waarop Verlaine en Rimbaud hun liefdesruzie uitvechten - een intrigerende tweede laag bedacht die je meesleurt in de nachtmerrie. We horen een koor en een kinderkoor, beide met solisten, en we zien dat ook. Het lijken wel buiksprekerspoppen, maar de hoofden ervan leven. Het is allemaal een truc met video en opgenomen geluid en toch bezorgt het je lange tijd kippenvel. Die dubbele bodem is, samen met de voortreffelijke muzikale uitvoering door de zangeressen Lieselot De Wilde (Rimbaud) en Marion Tassou (Verlaine), het Gubelkiankoor, het kinderkoor van de Munt en het ensemble Musiques nouvelles, het sterkste element van de opvoering.

'Private View' nog op 25 mei in Opera Vlaanderen Gent en op 14 november in Concertgebouw Brugge; op toer in Hongarije, Tsjechië, Nederland, Duitsland en Luxemburg. 'L'autre hiver' nog op 21 mei in Opera Vlaanderen Gent; op toer in Frankrijk, Portugal, Canada en Luxemburg

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234