Maandag 27/01/2020

Jihadistenkenner Anne Speckhard

Anne Speckhard: ‘Heel wat Europese jihadi’s deradicaliseren op dit moment spontaan’

Anne Speckhard. Beeld Illias Teirlinck

De Amerikaanse onderzoekster Anne Speckhard sprak met meer dan 160 IS-leden, onder wie ook zeven Belgen. Ze vindt dat België hen een voor een moet terughalen. “Denk je dat die voor altijd gevangen gaan blijven?”

Anne Speckhard heeft de afgelopen twintig jaar meer dan zeshonderd terroristen geïnterviewd, met de laatste jaren een focus op IS-leden. Elke twee maanden reist ze naar Syrië en Irak, waar ze niet enkel de kampen met vrouwen en kinderen bezoekt, maar ook de gevangenissen met de mannen. Het resultaat: 169 interviews met jihadisten.

Video’s van die interviews komen op de website van haar International Center for the Study of Violent Extremism en op sociale media, om de propaganda van IS te counteren. Ze is in het land om haar ervaringen te delen met een grensoverschrijdend project van Belgische, Nederlandse en Duitse veiligheidsdiensten in Verviers. Over enkele weken vertrekt ze opnieuw naar Syrië en Irak voor interviews.

Waarom zou je als jihadist spreken met een Amerikaanse vrouw die aan counterterrorisme doet?

Speckhard: “Het is zeker therapeutisch. Veel gevangenen zijn gedesillusioneerd in IS. Voordien hadden ze misschien ook twijfels, maar konden ze daar niet over praten met mensen, soms zelfs niet met hun eigen echtgenote.

“Vóór de bombardementen in Raqqah hadden sommige IS’ers er een mooie, romantische tijd, waarin ze trouwden en een kind kregen. Plots moesten ze wegvluchten van dorp naar dorp, langs de Eufraat, uiteindelijk tot in Baghouz. Velen kregen toen twijfels, maar konden niet meer weg bij IS.”

Zegt u nu dat de slag om Baghouz deze hardliners automatisch heeft gederadicaliseerd?

“Dat zou wat ver gaan, maar het is wel mijn overtuiging dat heel wat Europeanen op dit moment spontaan deradicaliseren, zonder enige behandeling. Wie helemaal tot Baghouz is doorgegaan, is totaal gedegouteerd, want veel foreign fighters zijn beschuldigd van spionage en gedood. Volgens wat ze ons vertellen hadden de Irakezen bij IS wel auto’s en geld om te ontsnappen en lieten ze de foreign fighters stikken in Baghouz.

“De Nederlandse echtgenoot van de Britse Shamima Begum, vertelde ons hoe hun kindje ondervoed was en diarree had, maar niemand bij IS gaf het eten of verzorging. Het overleed voor hun ogen.”

Anne Speckhard. Beeld Illias Teirlinck

Er is nochtans sprake van ‘reradicalisering’ in kampen zoals Al-Hol: kinderen die de vlag hijsen die IS gebruikte, vrouwen die openlijk trouw zweren aan Al-Baghdadi en een 14-jarige die gedood is omdat ze geen nikab wou dragen. 

“Journalisten focussen veel te hard op die spectaculaire verhalen. Er zitten meer dan 70.000 mensen in dat kamp. Uiteraard zullen er vrouwen zijn die hun mening nog niet hebben bijgesteld, maar is dat de meerderheid?

“Een vrouw uit Vilvoorde vertelde ons hoe ze met haar familie drie vluchtpogingen heeft ondernomen om weg te geraken bij IS. Na de eerste poging zijn haar man en haar vader gevangengenomen en gemarteld, en na de tweede poging is haar vader voor haar ogen doodgeschoten. Zij werd geraakt in de rug terwijl ze in haar armen een kind van twee maanden oud droeg. Uiteindelijk is het haar gelukt, maar nu zit ze in een van de kampen van de Syrian Democratic Forces (SDF) in Noord-Syrië. Zo iemand is echt wel afgekickt.

“Ik zie ook weinig bewijzen dat er mannen in de SDF-gevangenis elkaar radicaliseren. Ik ken er eentje, Abu Obeida. We hebben tegen de SDF gezegd dat ze hem best zouden isoleren, omdat hij met zijn charisma mensen kan overtuigen tot de IS-ideologie. Hij is slim, kent de religieuze teksten en stelt IS erg aantrekkelijk voor. Maar van de anderen zie ik vooral tekenen van deradicalisering en ontgoocheling.” 

U hebt ook de Belg Hamsa Nmili gesproken, die zijn spijt uitdrukte over zijn tijd bij IS. Hoe zeker zijn we van zijn oprechtheid? 

“Volgens mij is het heel oprecht. Uiteraard, zelfs een psychologe met tonnen expertise in counterterrorisme kun je voor de gek houden. Bovendien doen we geen volledige psychologische beoordeling, want daarvoor heb je zeker drie of vier dagen nodig. Meestal krijgen we maar anderhalf uur, maar zelfs op die korte tijd krijg je een goed idee. Velen beginnen spontaan over hun misdrijven, op zoek naar een manier om zich te verzoenen met hun daden. 

“Na het interview vragen we of ze willen dat we een transcriptie doorsturen naar de autoriteiten van hun land. Wie naar huis wil en thuis wil berecht worden, kan daar voordeel aan hebben.” 

België heeft nog maar net de eerste kinderen uit Syrië gerepatrieerd en u vindt dat we de volwassenen moeten overbrengen?

“Ik ben het eens met het Amerikaanse standpunt dat mensen in hun thuisland berecht moeten worden. We moeten dit niet op de Koerden dumpen. Misschien ligt het voor Europese landen moeilijker, want jullie hebben lichtere gevangenisstraffen, maar ondertussen hebben jullie ook goede deradicaliseringsprogramma’s uitgewerkt, waarin ik veel vertrouwen heb. Ik weet dat een islamconsulent als Redouan Safdi geweldig werk doet in de Belgische gevangenissen. 

“Als België zijn jihadisten niet terughaalt en succesvol berecht, wat denkt het dan dat er met hen zal gebeuren? Denk je dat die mensen altijd gevangen gaan blijven? De Syrische Koerden gaan hun de doodstraf niet geven. Voor een internationaal tribunaal zal nooit de nodige steun komen, al was het maar omdat niemand de Koerdische regio in Noord-Syrië erkent. Bovendien moet je voor dat tribunaal dan ook de misdaden van het Assad-regime berechten en dat gaat de Syrische leider nooit toestaan. Maar stel dat dat tribunaal er toch komt, dan zullen de straffen toch gemodelleerd zijn op Europa, of op de VS, dus wat als die mensen dan na vijf of tien jaar vrijkomen? Gaan je hen dan een paspoort geven en laten terugreizen? En als je ze geen paspoort geeft, gaan ze zich dan willen wreken?

“Je moet denken aan alles wat volgt uit het zinnetje ‘Je hoort niet bij ons’. Welke boodschap geef je daarmee aan hen, maar ook aan de rest van je samenleving? Vrouwen als Laura Passoni bewijzen dat ze een meerwaarde kunnen zijn door in media en op scholen te getuigen over hun tijd in IS.”

Het risico is toch wel groot dat er tussen al die Belgen ook enkele Abu Obeida’s zitten, charismatische hardliners? 

“Je moet selecteren wie je laat overbrengen, maar los daarvan moet elke goede gevangenis zijn gedetineerden in de gaten houden. Dus ja, als er een Abu Obeida tussen zit, dan moet je die isoleren. 

“Je moet ook geen mensen terugbrengen die je niet volledig kunt berechten. Dat wil zeggen dat je ter plekke bewijzen verzamelt, in samenwerking met de SDF en de Verenigde Naties. Op dit moment daarentegen kiezen Europese landen ervoor om zich te laten compromitteren. Er zijn al Europeanen uit Syrië overgebracht naar Irak om daar te laten berechten. Ze riskeren er niet enkel de doodstraf, maar een bekentenis kan er ook dienen als enig bewijs. Hoe betwistbaar is die bekentenis als ze is afgenomen onder foltering, zonder advocaat of tolk? Geven we belangrijke principes op voor de strijd tegen terreur? Dat is een blijvend discussiepunt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234