Donderdag 17/10/2019

Anne Sofie von Otter keert met nieuwe cd terug naar Bach

Hij predikt maar kan ook sexy zijn

De Zweedse mezzosopraan Anne Sofie von Otter moet al haar hele carrière vechten tegen haar imago van ijskoningin. Nochtans was ze op het Glyndebourne Opera Festival ooit te zien als Carmen, waar ze allerminst onderkoeld castagnetten improviseerde met potscherven tegen haar dijen en borsten. En nu ze op haar nieuwe cd terugkeert naar jeugdliefde Johann Sebastian Bach wil ze evenmin het naïeve knaapje spelen: 'Ga en zondig als je daar zin in hebt, zolang je maar niemand pijn doet.' door Stephan Moens

1986: De Munt is gesloten wegens verbouwingen. In het Théâtre royal du Parc laat Gerard Mortier zijn fetisjregisseur Karl-Ernst Herrmann La finta giardinera van Mozart op de planken zetten; even later is de productie ook in Wenen te zien. Daar valt in de castraatrol van Ramiro een Zweedse mezzosopraan (met snorretje!) op. Von Otter heeft net, na leerjaren in het ensemble van de opera van Basel, de eerste stappen op het grote operatoneel gezet.

Dat was maar half een vrije keuze. Ze was ertoe aangezet door haar agent en haar lerares: "Enkel in de opera verdient een zanger goed zijn brood." Tevoren lag het ideaal van Anne-Sofie elders: ze wou in het Bachkoor van Stockholm zingen, bij Anders Öhrwall, een adept van de toen nog nieuwe ideeën van Nikolaus Harnoncourt. Von Otter herinnert het zich levendig: "Ik was bevriend met de dochter van de eigenaar van de platenfirma Proprius. Daar had het koor van Öhrwall twee cantates van Bach opgenomen, 'Wachet auf' en de 'Actus tragicus'. Dat meisje gaf die elpee cadeau aan mijn ouders en ik heb ze grijsgedraaid. Toen ik op mijn achttiende naar Stockholm verhuisde, deed ik onmiddellijk auditie voor Öhrwall... En werd afgewezen. Mijn stem stond nog nergens; het klonk waarschijnlijk naar niks."

Katholiek en subjectief

"Een jaar later werd ik wel aangenomen en ook mijn eerste solo-optreden was daar: Öhrwall liet mij de solo's in de 'Johannespassie' zingen. In diezelfde tijd keken we met vrienden ademloos uit naar de opnames van de cantates van Bach met Harnoncourt, die toen met de regelmaat van een klok uitkwamen, in die bruine dozen, telkens met twee elpees. We luisterden ook veel naar jazz: Keith Jarrett, Chick Corea... Maar op het klassieke vlak was Harnoncourt onze absolute top. Ook Öhrwall was sterk door hem beïnvloed, zoals iedereen trouwens: Gardiner, Minkowski... Dat was de basis waarop ik mijn Bachinterpretatie bouwde."

Harnoncourts Bachinterpretatie werd door velen als vrij katholiek en subjectief beschouwd, in tegenstelling tot de protestantsere en dus 'juistere' van Gustav Leonhardt. Precies dat trekt Von Otter nog altijd aan: "Héél subjectief, dat is precies hoe ik het ook wil doen. Elk woord moet iets betekenen. Ik wil me niet gewoon op de achtergrond houden en voordragen; ik wil mij engageren." Prediken? "De eerste aria op de cd, 'Widerstehe doch der Sünde', dat is zeker een prediking. Toen ik samenwerkte met Reinhard Goebel, die ook erg beïnvloed is door Harnoncourt, voor een cd van 'Mariacantates', was dat ook zijn idee: ik mocht niet te koel en afstandelijk zijn, maar moest denken dat ik in de kerk op de preekstoel stond en de mensen toeschreeuwde: 'Luister naar wat God jullie te vertellen heeft!' Typisch Goebel."

Zo ver wil Von Otter niet meer gaan. De religieuze boodschap van Bach is voor haar niet echt meer actueel: "Wat mij betreft is de rol van de kerk uitgespeeld. Vandaag is godsdienst vaak een heel slecht ding. Alleen de boodschap van liefde is nog een goede zaak. Mijn reden om Bach te zingen is zeker niet de geest die achter de tekst schuilgaat; het is de prachtige muziek en wat Bach met de tekst deed. Als ik 'Widerstehe doch der Sünde' zing, wil ik de mensen niet afhouden van de zonde. Ga en zondig, als je daar zin in hebt, zolang je maar niemand pijn doet."

Bach kan ook heel sexy en jazzy zijn, meent Von Otter: "Ik ben sowieso erg bezig met ritme. Ik heb een klein danseresje in mij dat roept om eruit te mogen. Toen ik klein was, wilde ik balletdanseres worden. Helaas had ik er de fysiek niet voor. Maar als ik zing, choreografeer ik nog altijd in zekere zin wat ik doe. Ik vorm mijn zinnen als een mengeling tussen choreografie en architectuur. Ik heb net getoerd in de VS. Voor de pauze had ik een 'ernstig' programma met Bengt Forsberg, na de pauze deed ik met Brad Mehldau vijf liederen die hij voor mij heeft geschreven, gevolgd door jazzstandards en popballads. Unplugged, zonder microfoon."

Opera meets Eurosong

Is zo'n mix dan iets waar onze tijd om vraagt? "Het lijkt een bepaald publiek te interesseren. Vooral mensen die niet zo vertrouwd zijn met Schubert en co. en die ook dichters als Heine niet uit het hoofd kennen, zijn opgelucht als ze zien dat een goede zanger dingen zingt die ze elke dag op de radio horen. Er zijn overigens nog collega's die dat doen. Malena Ernman bijvoorbeeld is een uitstekende operazangeres (ze was in de Munt te horen in verschillende opera's, van Monteverdi tot Boesmans, SM), maar heeft net ook met het liedje 'La voix' de Zweedse Eurovisiewedstrijd gewonnen. Zij gaat naar Eurosong!"

Is dat dan niet erg dat mensen niet meer weten wie Schubert en Heine zijn? "Ja, maar ze leren het gewoon niet meer op school. Ik hoop dat ze andere dingen leren. En wie wil, kan alles te weten komen op internet, toch? Maar om terug te komen op ons onderwerp: iedereen zou moeten weten wie Bach is, al was het maar omdat hij zovelen heeft beïnvloed en nog altijd beïnvloedt, inclusief pop- en jazzcomponisten. Benny Andersson van Abba is Bachs grootste fan, hij verafgoodt Bach."

www.deutschegrammophon.com/- vonotter-bach In het najaar brengt Von Otter delen uit het programma, samen met aria's van Haendel op het Festival van Vlaanderen in Gent (15/9, Vlaamse Opera). www.festivalgent.be.

Anne Sofie von Otter:

Ik wil niet gewoon voordragen, ik wil mij engageren

n Anne Sofie von Otter: 'Ik heb een klein danseresje in mij dat roept om eruit te mogen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234