Maandag 18/10/2021

PortretAnn Demeulemeester

Ann Demeulemeester is terug, maar noem het geen comeback

Ontwerpster Ann Demeulemeester in de tuin van haar huis in Kessel, twee jaar geleden. In 2013 zegde ze haar modelabel vaarwel, maar nu blaast ze het nieuw leven in. Beeld NYT
Ontwerpster Ann Demeulemeester in de tuin van haar huis in Kessel, twee jaar geleden. In 2013 zegde ze haar modelabel vaarwel, maar nu blaast ze het nieuw leven in.Beeld NYT

Wie langs de Antwerpse flagshipstore van Ann Demeulemeester wandelt, ziet dat de deuren weer open zijn. Én dat er ook nieuwe kleding hangt. Demeulemeester, voor wie design geen job is maar een leven, is terug, maar noem het geen comeback.

Eigenaar Claudio Antonioli, die het label in 2020 overkocht, wil het merk met de hulp van de ontwerpster en haar entourage nieuw leven inblazen door “de lifestyle van Ann Demeulemeester” naar voren te schuiven. Het is een visie die niet eens zo tenenkrullend is als het leest – bij Ann Demeulemeester klópt het.

De ontwerpster, die in 1959 geboren werd in Kortrijk en uitgroeide tot een van de funderingen van de Antwerpse avant-gardistische modereputatie, heeft zichzelf en haar interesses altijd mee verweven in haar creaties. Van de muziek tijdens haar shows tot de inrichting van haar panden, het is haar DNA dat als een rode draad door haar voornamelijk zwart-witte oeuvre loopt, het is haar levensstijl die mensen aankochten. Maar om dat volledig te kunnen bevatten, moeten we beginnen bij het begin.

En het begint met paarden. Nu goed. Met Horses om specifiek te zijn, de beroemde plaat van singer-songwriter en dichteres Patti Smith uit 1975. Op de iconische hoes, een foto gemaakt door Smiths liaison Robert Mapplethorpe, kijkt de zangeres recht in de lens, gekleed in een donkere pantalon, een wit hemd met een zwart lint losjes om de nek gedrapeerd, een kostuumjasje over een schouder gezwierd. Toen de zestienjarige Ann de foto tegenkwam in haar lokale platenzaak, en ze vervolgens het album in haar West-Vlaamse tienerkamer had afgespeeld, was ze ervan overtuigd dat ze de vrouw die zoveel bij haar losmaakte – bewondering, zeker, maar ook herkenning – op de ene of andere manier zou ontmoeten.

Demeulemeester zat op dat moment nog op de kunstacademie van Brugge, waar ze portretschilderen volgde. Bij het vastleggen van haar modellen merkte ze hoe ze gefascineerd was door de manier waarop mensen kleding gebruikten om iets over zichzelf uit te drukken, en hoe die kleding op haar beurt de mens erachter kon versterken. Die symbiose viel haar ook op toen ze op diezelfde leeftijd haar toekomstige echtgenoot en rechterhand Patrick Robyn ontmoette in het jongerencafé van Waregem. “Hij droeg een blazer met een grijze duivenveer in het borstzakje. Dat was zo aantrekkelijk”, zou ze hier later over vertellen. “Een veer staat voor vrijheid, een vrije geest – de grootste luxe in het leven.”

Demeulemeester ging mode studeren aan de gerenommeerde Royal Academy of Fine Arts in Antwerpen, In 1985 richtte ze samen met Patrick ­Robyn haar eigen namesake label op, in 1986 trok ze samen met mede-alumni Marina Yee, Dries Van Noten, Dirk Bikkembergs, Dirk Van Saene en Walter Van Beirendonck naar de British Designer Show in Londen om er hun eerste eigen collecties te showen. Hun overduidelijke talent maar bovenal ook onuitspreekbare namen zorgde ervoor dat de Britse modepers hen als de intussen wereldbekende ‘Antwerp Six’ bundelde.

Androgyne sfeer

“Het boeiende aan Ann Demeulemeester is hoe ze meteen heel goed wist waar ze naartoe wilde, hoe het universum dat ze wilde neerzetten toen al duidelijk was”, zegt modejournaliste en auteur Veerle Windels. “Dat zie je ook als je terugbladert doorheen haar collecties. De masculiene invloeden in combinatie met de vrouwelijkheid die in de details vervat zit, details zoals de mouw bijvoorbeeld, die bij Ann Demeulemeester nooit recht loopt maar steeds een curve heeft, net zoals een arm ook buigt. Sexy, niet op de Versace-manier maar op de manier waarop je een hemd knoopt.”

In 1991 organiseerde Ann Demeulemeester haar eerste defilé in Parijs. Op de catwalk kostuum­jasjes en witte hemden, op de stoelen van de gasten een kettingkje met een duivenveer. “Ik toon nooit iets dat ik niet zelf heb gepast”, zegt ze in 1995 aan W Magazine. “Het mag dan nog zo’n mooi stuk op zich zijn – als ik mezelf er niet goed in voel, als ik mezelf belachelijk voel, dan kan ik het niet opnemen in de collectie. Ik heb veel respect voor vrouwen en ik wil dus niet dat ze er dom of als poppetjes uitzien.” In 1996 voegde Ann Demeulemeester ook een mannenlijn toe aan het assortiment, silhouetten die ze samen met de vrouwencollectie over de catwalk stuurde en die elkaar naadloos leken aan te vullen, alsof de androgyne sfeer van haar eerste worp een voorspelling was.

De Antwerpse Zes: Marina Yee, Dries Van Noten, Ann Demeulemeester, Dirk Bikkembergs, Walter Van Beirendonck and Dirk Van Saene in 2013 in Antwerpen. Groepsportret t.g.v. de 50ste verjaardag van de Antwerpse modeacademie. Beeld ANDREW THOMAS/IHT/Redux
De Antwerpse Zes: Marina Yee, Dries Van Noten, Ann Demeulemeester, Dirk Bikkembergs, Walter Van Beirendonck and Dirk Van Saene in 2013 in Antwerpen. Groepsportret t.g.v. de 50ste verjaardag van de Antwerpse modeacademie.Beeld ANDREW THOMAS/IHT/Redux

Demeulemeester ging niet mee in de mallemolen van trends, it-bags of pre-seizoenscollecties die de verkoop zou kunnen spijzen. “Ze heeft haar eigen pad bewandeld, zonder te buigen voor de verwachtingen van anderen heeft ze gedurfde, onwrikbare en radicale keuzes gemaakt”, zo staat te lezen in het voorwoord van haar boek, geschreven door niemand minder dan Patti Smith. De twee hebben elkaar, zoals Demeulemeester destijds al aanvoelde, daadwerkelijk gevonden nadat een jonge Ann een pakje met drie witte hemden liet afleveren bij het appartement van Patti in Detroit. “Ik dacht: wie dit gemaakt heeft, wie deze persoon ook is, die begrijpt me”, zei Smith hierover in Vogue.

Net zoals de dichteres haar zoveel jaren geleden kon raken met haar kunst, slaagde Demeulemeester erin om met háár kunst hetzelfde te doen. “Ik wou kleren ontwerpen die een visie konden overbrengen, kleren die drager zijn van emotie”, zei Demeulemeester in 2016 aan De Standaard. “Over de hele wereld heb ik zielsgenoten gevonden. Ik wil dan ook alle mannen en vrouwen danken die mijn kleren verrijkt hebben door er hun persoonlijkheid aan toe te voegen.”

Op zoek naar traagheid

Het creatieproces stopte voor Demeulemeester immers niet op het moment dat de kleding in de rekken hing – de persoon die haar kleding draagt, voegt iets noodzakelijk extra toe. Zo zei ze tegen haar vast mannelijk model, muzikant Jamie Del Moon: “Voor mij ben jij geen model, je bent Jamie en je draagt mijn kledingstukken, maar het zíjn mijn kledingstukken niet meer. Ze zijn van jou, en daarom komen ze tot leven. Het ziet er niet georganiseerd of gestyled uit, het ziet er oprecht uit, en dat is het belangrijkste voor mij – oprechtheid.”

Dat is ook hoe modejournaliste Veerle Windels haar beschrijft. Als een serene, oprechte vrouw, een ontzettend harde werker ook, met een uitgesproken visie die ze samen met Patrick Robyn op ieder vlak probeerde door te trekken. “Zelfs toen Victor, hun zoontje, nog klein was, namen ze bijna nooit vakantie. Een keer hadden ze een aantal dagen Ardennen geboekt, maar toen ze er aankwamen hebben ze rechtsomkeer moeten maken, omdat ze wisten dat ze in een hotel met lelijk behang niet tot rust zouden kunnen komen. Dat is de vloek van een ontwerper – het is geen job, het is een leven, het stopt niet.”

Ann Demeulemeester in augustus 2019. Typerende uitspraak, uit 1995: ‘Het mag dan nog zo’n mooi stuk zijn – als ik er me belachelijk in voel, dan kan ik het niet opnemen in de collectie.’ Beeld NYT
Ann Demeulemeester in augustus 2019. Typerende uitspraak, uit 1995: ‘Het mag dan nog zo’n mooi stuk zijn – als ik er me belachelijk in voel, dan kan ik het niet opnemen in de collectie.’Beeld NYT

Het is moeilijk om, zoals in dit portret, Ann Demeulemeester de persoon los te koppelen van Ann Demeulemeester het label, omdat de twee jarenlang zo nauw verweven waren. In 2013 gingen het label en de persoon elk hun eigen weg, toen Demeulemeester het modehuis in handen liet van Anne Chapelle en Sébastien Meunier die respectievelijk de zakelijke en creatieve leiding voor hun rekening namen. “De halsbrekende tred van de industrie werkte verstikkend. Ik wou mezelf de tijd geven om een andere manier van leven uit te proberen, zodat ik weer ten volle traagheid kon ervaren. Tegelijk wou ik mezelf opnieuw kwetsbaar opstellen, een punt bereiken waar iets weer aartsmoeilijk wordt”, zegt ze hierover aan Max Borka, kunstcurator en jurylid van de Henry Van De Velde Awards.

Robyn en Demeulemeester verhuisden uit hun Le Corbusier-woning aan de rand van Antwerpen naar het platteland, waar Ann met de aarde van haar moestuin onder haar nagels de passie voor keramiek ontdekte. Na jarenlange intensieve cursussen – want half werk bestaat niet – was de collectie van Demeulemeester voor Serax in 2019 een feit. “Wij zijn makers”, zegt Demeulemeester over haar leven met Robyn aan Sabato. “Materiële behoeftes proberen we zoveel mogelijk met onze ­eigen handen in te vullen. Eigen kleding, eigen groenten, eigen verlichting, zelfs eigen meubilair.”

Het is die wereld die over de jaren hopelijk verder vorm zal beginnen krijgen onder de zakelijke leiding van Claudio Antonioli. Voorlopig wordt gecommuniceerd dat de oprichtster zelf eerder een adviserende rol aan de zijlijn zal vervullen. Don’t call it a comeback – als Ann Demeulemeester ooit zelf weer de schaar in de stof zou zetten, doet ze dat wellicht pas als en wanneer ze dat zelf aanvoelt. “I never leave anything behind”, zei ze in 2010 aan Interview Magazine. “Het is zoals een stamboom, een ketting, een levenslijn. Je beweegt en je zet nieuwe stappen en je evolueert, maar mijn ziel is en blijft mijn ziel.”

Show van Ann Demeulemeester (prêt-à-porter herfst/winter 2015/16) op 5 maart 2015 tijdens de Parijse Modeweek. Beeld Photo News
Show van Ann Demeulemeester (prêt-à-porter herfst/winter 2015/16) op 5 maart 2015 tijdens de Parijse Modeweek.Beeld Photo News
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234