Maandag 24/01/2022

Anke versus de Orde

'Jarenlang was ik overal waar ik kwam welkom. Tot ik mijn beroep wou uitoefenen'

DOUGLAS DE CONINCK / FOTO TIM DIRVENde misvatte grappen van een GEWEZEN MISS BELGIE

'Een langbenige blonde schone die we nog nooit een zinnige politieke stelling hoorden verkondigen', noemde de voorzitter van de Antwerpse Jong-VLD haar onlangs. Dat was kort voordat Anke Van dermeersch werd voorgedragen voor een plaatsje op de lijsten voor Kamer en Europa. Inmiddels kwam de advocatuur tot het onthutsende inzicht dat de meest besproken stagiair-advocate van het land drukdoende is een variante op het arrest-Bosman te bewerkstelligen voor het eeuwenoude tuchtrecht voor advocaten. 'Veel mensen kunnen niet aanvaarden dat een gewezen Miss België iets anders wil doen dan tv-programma's presenteren. Zo simpel is het.'

Oeps, mijn toga vergeten." Meester Anke Van dermeersch heeft vandaag 'permanentie'. Dat houdt in dat de gsm haar te allen tijde kan wegroepen - wat dan ook gebeurt. Het gesprek zal daardoor voor de ene helft in de afgesproken taverne en voor de andere in een verlaten wachtzaal van de jeugdrechtbank plaatsvinden. "Dju, nu moet ik nog helemaal naar Schoten, alleen voor die toga." Kan ze er niet een lenen van een confrater? "Goed idee." Op het Franklin Rooseveltplein, waar haar patroon kantoor houdt, kunnen we haar net op tijd waarschuwen voor de nietsvermoedende wandelaar op het zebrapad. "Goh, het zou wat geweest zijn. Ik zag de krantenkoppen al voor me."

Toga's dienen ter identificatie van advocaten in gerechtsgebouwen. Anke Van dermeersch (26) heeft al eens geopperd of het met betrekking tot de beveiliging niet praktischer zou zijn om de toga te vervangen door een magnetische kaart. Ze kreeg te horen dat de toga nog een andere functie heeft. "Alle advocaten horen er een te dragen, zodat in de rechtszaal de indruk ontstaat dat zij elkaars gelijken zijn. Maar zie je dat witte flosjken, hier onderaan de sjaal? Bij mijn eigen toga, die ik pas een jaar heb, is dat nog spierwit. Dit hier is door de jaren bruin uitgeslagen. Dat is een geheim teken dat aangeeft dat de drager veel ervaring heeft. Daarom blijven advocaten dertig jaar lang rondlopen met dezelfde toga, zelfs al is die tot op de draad versleten."

De nieuwe Miss België houdt van skiën, zwemmen en appelcake, meldde de vakpers op 28 april 1991. Voorts klonk het feestelijk: "Anke zou graag studeren en in de politiek gaan." Na een jaar lang de wereld rond te zijn gestuurd, ging ze studeren. In 1997 later behaalde ze - met onderscheiding - haar rechtendiploma. Zich onderscheiden bleef ze doen, en niet alleen door met haar 1,83 meter boven elke gesprekspartner uit te torenen - iets wat blijkbaar maar weinig mannen prettig vinden. In haar eerste jaar als stagiaire werd ze al drie keer op de vingers getikt door de tuchtraad van de Antwerpse Orde van Advocaten. Ze moest zich verantwoorden voor een fotoreportage in Kwik, kritiek aan het adres van de Orde ("een conservatief bastion"), een parkeerincident met een Rolls Royce, een uitspraak over haar kleding ("al mijn rokjes zijn kort") en andere gevallen van 'schending van de waardigheid van het beroep'. Eén keer liep ze samen met haar raadsman weg tijdens de zitting van de tuchtraad omdat stafhouder Jan Verstraete tegelijk de rol van aanklager en verslaggever op zich nam, en de eminente leden van de raad daarin geen beletsel zagen voor onpartijdigheid. "Meester Verstraete lijkt geobsedeerd door mij", zegt ze. "In zijn optiek kan het blijkbaar niet dat een gewezen Miss België, hoe hard ze ook gestudeerd heeft, advocaat wordt. Sinds kort is er een nieuwe stafhouder en die behandelt mij wel op gelijke voet met de anderen. Daardoor zie ik de toekomst nu iets minder somber in. Maar zal men mij over twee jaar, na al wat er gebeurd is, aanvaarden als volwaardige advocaat? Ik ben er niet gerust op, ook al sta ik juridisch sterk. Tegen elk van die tuchtprocedures heb ik beroep aangetekend."

Toen je in 1997 afstudeerde, beleefde justitie het hoogtepunt van een vertrouwenscrisis. Je zou denken dat men iemand als jij met open armen zou ontvangen.

"Dat is voor mij ook moeilijk te vatten. Jarenlang was ik overal waar ik kwam welkom - tot ik mijn beroep wou uitoefenen. Meester Verstraete verbood me om de eed af te leggen in Antwerpen. Dus moest ik daarvoor naar Gent. Dat deed pijn, want ik ben een geboren en getogen Antwerpse. Meester Verstraete beweert nu dat hij me nooit heeft verboden om de eed af te leggen. Ik herinner me anders levendig hoe ik met mijn stagemeester in zijn bureau aankwam en hij me amper bekeek: 'Wacht gij maar in de gang, gij'. Mijn stagemeester kwam met een bedrukt gezicht buiten en legde me de situatie uit. Weet je hoe de communicatie met meester Verstraete verliep? Hij stelde mij een vraag. Ik moest het antwoord op papier neerschrijven en voorlezen. Hij lijkt geobsedeerd door mij, echt waar. Op een gegeven moment heeft hij me willen dwingen een verklaring te ondertekenen waarin hij de idiootste dingen had geschreven. Dat ik mij verontschuldigde, dat ik blij was dat de Orde bestond... Ik mocht zijn bureau niet verlaten voor ik getekend had. Ik weigerde. Hij werd razend en ik dacht: 'Die gaat mij hier een mot geven'.

"Het gekke is: ik wou eerst geen advocaat worden. Dat rechtendiploma leek mij een fijne basis voor de politiek. Nu ik op zoveel tegenstand stuit, wil ik per se blijven. Het is een fantastische baan. Het pro-Deowerk brengt je in contact met de meest uiteenlopende figuren. Dat is erg verrijkend."

Je was een maand ingeschreven aan de Antwerpse balie en je poseerde voor Kwik.

"Mijnheer Verstraete, aan wie ik toestemming had gevraagd, zei eerst dat ik zelf moest oordelen en daarna dat hij nooit toestemming had gegeven. Voor de tuchtraad moest ik me dan verantwoorden voor het feit dat ik in Kwik vertelde hoe ik ooit tegenover een prof een grapje had gemaakt over mijn lange nagels. Ik had ze speciaal gelakt voor de diploma-uitreiking. Hij vroeg me of dat wel praktisch was. Ik antwoordde: 'Het is moeilijk om er kleingeld mee op te rapen, maar ik pak toch alleen de briefjes'. Dat was een grap hé, gewoon een grap! Toen ik voor de raad verscheen, dacht ik: 'Dit zijn mensen, ze moeten ooit wel eens van het begrip 'grap' gehoord hebben'. Maar nee... Ze verweten me dat ik publiciteit had gemaakt door te verklaren dat ik door de mediabelangstelling geen gebrek had aan klanten. 'Zichzelf aanprijzen als succesvol is een klassieke marketingtruc', oordeelde de raad.

"Kijk, zes jaar lang legden journalisten mij als ex-Miss België allerlei uitspraken in de mond die vaak maar gedeeltelijk overeenstemden met wat ik had gezegd. Dat hoort erbij, dacht ik, en ik maakte daar nooit problemen van. Nu zaten ze daar urenlang over elk woord te vitten. Zei ik dat ik niet correct geciteerd was, dan repliceerde meester Verstraete afgemeten: 'Hebt u dan een recht van antwoord gestuurd?' Alsof ik de tijd heb om elke dag de pers volledig uit te vlooien."

Het is nooit in je opgekomen om tv-presentatrice te worden?

"Nee, ik wou absoluut niet voor de televisie gaan werken. Toen ik verkozen werd, was ik achttien. Ik wou iets van de wereld zien. Ik voelde er weinig voor om tot in lengte van dagen avonden door te brengen in een lege tv-studio met twee technici. VTM en VT4 hebben mij aangezocht. Later zijn er contacten geweest met Filmnet, en met VRT."

Hoe zat dat met die Rolls Royce?

"Mijn vriend rijdt daarmee. Die Rolls staat daar voor de deur. Volgens de wet mag er niet getakeld worden als de bestuurder tijdig ter plaatse is, bereid is om de boete te betalen en het voertuig zelf te verplaatsen - wat het geval was. Nu, die agent zegt: 'Ge krijgt geen boete, maar ge moet wel de takeldienst betalen.' Ze hebben mij er toen bijgeroepen - ik had daar verder niets mee te maken - en er is toen wat gediscussieerd. Nu is de zaak in handen van het Comité P, dat een onderzoek voert naar de eigenaardige praktijken van de Antwerpse politie. Maar zulke incidenten, die elke Belg wel eens meemaakt, worden bij mij opgeblazen tot groot nieuws en - natuurlijk - een zaak voor de tuchtraad.

"Op een zaterdagochtend in februari moest ik naar een VLD-congres. Ik voelde me niet lekker, had een pil geslikt waarvan de bijsluiter vermeldde dat je niet mocht autorijden. Ik ging naar een vriend in Schoten die me zou brengen. Hij bleek niet te kunnen, de taxi waarmee ik was gekomen was al weg, maar de zon scheen en dus ging ik te voet naar de oprit van de autosnelweg te Merksem, waar een andere vriend me zou komen oppikken. Een agente merkte me op en vertelde bij haar aankomst op het politiebureau dat ze Anke Van dermeersch gezien had en dat die 'precies niet recht liep'. Twee agenten sprongen in hun wagen. In plaats van me een lift te geven, brachten ze me naar het commissariaat. Ze namen geen alcoholtest af - ze zagen ook wel in dat daar geen reden voor was - en lieten me na een uur weer gaan. Op maandag stond er dan in de krant: 'Anke Van dermeersch zwijmelend in wegberm'. Wat blijkt? Er zit daar bij de politie van Schoten iemand die verhalen verkoopt aan journalisten. Als er niks te melden valt, helpt hij het verhaal een handje. (lacht)"

Je lacht altijd.

"Wat moet ik anders? De commissaris van Schoten zei me dat hij me dankbaar was, omdat hij nu eindelijk hoopte te achterhalen hoe het kwam dat hij zo vaak zaken in de krant las waarvan hij nog niet eens een proces-verbaal had gezien. Ik ben niet rancuneus, ik kan die kleinmenselijke dingen verdragen. Wat ik niet aanvaard, is dat men mij een aantal fundamentele burgerrechten wil ontzeggen. Dus strijd ik nu voor mijn recht op vrije meningsuiting, het recht om een beroep naar keuze uit te oefenen, het recht op onpartijdige rechtsbedeling. Kijk, jij zit hier nu en je vraagt me in welk soort zaken ik gespecialiseerd ben. Volgens de Orde mag ik die vraag niet naar waarheid beantwoorden, want dat is publiciteit."

Waarin ben je gespecialiseerd?

"(grijns) Ik volg een bijkomende licentie fiscaal recht en hoop in juni mijn diploma te behalen. Ik vind dat verbod op publiciteit absurd. Sla de Gouden Gids open en je ziet daar alle advocaten op een rij staan, zonder een woord uitleg. Stel je voor dat je met razende tandpijn alle 'Doctors in de Geneeskunde' zou moeten afbellen, tot je er een vindt die iets afweet van tandheelkunde."

Je juridische strijd evolueert nu in de richting van een proces van de tuchtraad zelf. Net voor Kerstmis volgde het Antwerpse parket-generaal de stelling van je advocaat Luc Deleu over het ondemocratische karakter van tuchtraden.

"Wij hebben de uitspraken van de tuchtraad aangevochten op hun ongrondwettelijkheid. Een van onze argumenten sloeg op de samenstelling van de tuchtraden. Nu is het zo dat wanneer je als advocaat in eerste aanleg voor de raad verschijnt, je daar tegenover een homogene groep oudere collega's staat - concurrenten dus. Ik vergelijk dat met enkele garagisten die een clubje oprichten en zich het recht toe-eigenen om te bepalen wie auto's mag herstellen en wie niet. Bij andere vrije beroepen zetelt er in de tuchtraad minstens één magistraat, wat een objectieve garantie biedt voor een onpartijdige behandeling. De tuchtraden van beroep bij andere vrije beroepen tellen verscheidene magistraten. Bij ons niets van dat alles: geen magistraat in eerste aanleg, één enkele magistraat in beroep, naast onder meer twee advocaten van de eigen Orde. Advocaten worden dus gediscrimineerd ten opzichte van andere vrije beroepen. Er is nu sprake van een prejudiciële vraag die zou moeten worden voorgelegd aan het Arbitragehof. Als de tuchtraad die vraag stelt en het Arbitragehof oordeelt dat de grondwet geschonden wordt - alle Belgen zijn gelijk voor de wet -, dan zitten ze daar met een groot probleem."

Dan heeft de advocatuur haar eigen Bosman-arrest en worden alle tuchtraden bij alle achtentwintig Belgische balies onwettig bevonden?

"Precies, al geloof ik niet dat de tuchtraad zelf die prejudiciële vraag zal stellen. Ze kunnen daar doen alsof hun neus bloedt en wachten tot wij de zaak voor Cassatie brengen, of voor het Europees Hof in Straatsburg. De finale uitkomst lijkt wel vast te liggen."

Wat is dan het resultaat? Dat magistraten straks naar believen advocaten kunnen bestraffen?

"Nee, dat is niet de bedoeling. Men zal dan wel in het hele land een nieuw kader moeten creëren en de reglementen aanpassen. Dat zou dan een eerste stap zijn naar een eerlijke rechtsbedeling voor advocaten en - eindelijk - een modernisering van het beroep. Daar is het mij om te doen. Er moet een onpartijdige instantie komen. Waarom zouden er geen leken of externe juristen in zo'n tuchtraad kunnen zetelen? Vergeet niet dat de Orde van Advocaten iets is dat van voor de Franse Revolutie dateert. Het is puur ancien régime. Natuurlijk moet er een tuchtsysteem zijn en moeten er regels zijn. Maar nu is het zo dat diegene die de regels uitvaardigt, dezelfde is als diegene die het overtreden ervan bestraft. Dat leidt tot willekeur. Ze hebben daar een algemeen principe dat stelt dat reglementen niet noodzakelijk op papier hoeven te staan. Dan kom je voor die raad en zeggen ze je: 'Wat jij deed, mocht niet. Wij wisten dat en jij lekker niet, hahaha.' Ja, zég.

"Dit jaagt veel jonge juristen weg van het beroep. Iedereen ondergaat de willekeur omdat er geen uitweg is. Je verdient als stagiair in het eerste jaar 20.000 frank in de maand, maar daar hou je niets van over: 15.000 frank inschrijvingsgeld aan de balie, 20.000 frank voor die toga, een wagen, telefoon... Wie na vijf jaar studie en drie jaar stage eindelijk volwaardig advocaat is, zet al die offers niet zomaar op het spel. De meesten zijn tegen die tijd getrouwd, hebben kinderen, betalen een huis af, oefenen eindelijk het beroep uit waar ze zolang van droomden..."

De voorzitter van Jong-VLD Antwerpen noemt je 'een langbenige blonde schone die we nog nooit een zinnige politieke stelling hoorden verkondigen'.

"Ik ken die mens niet. Hij mij ook niet, denk ik. Hij weet waarschijnlijk niet dat ik in Merksem een heel actief partijlid ben. Ik ga mee in de kou foldertjes bussen - gezellig. Ik vind al die kritiek op het aantrekken van Bekende Vlamingen onterecht. De partijen zullen in de toekomst steeds meer draaien op bekende gezichten, vanwege het drempelverlagende effect op de mensen. Ik word constant aangesproken over allerlei kleine problemen. Mensen komen sneller naar je toe. Ik val ook op, natuurlijk. (lacht)"

Wie in de politiek stapt, heeft meestal een ideaal, een project. Wat is het jouwe?

"Ik sta volledig achter het regeerprogramma van de VLD en wil dat helpen ondersteunen, vooral op het vlak van de fiscaliteit. De economie wordt nu sterk onderdrukt door een fout belastingregime. Men zou de inkomstenbelastingen moeten verminderen en de opbrengsten uit bepaalde directe belastingen verhogen. Het is toch niet normaal dat je in België de helft van je loon nooit te zien krijgt? Het is, wat Marc Van Peel ook beweert, perfect mogelijk om een verschuiving te realiseren van indirecte naar directe belastingen, zonder dat daarbij het totale budget van de overheid aangetast wordt - laat staan dat je zou moeten gaan besparen op de sociale zekerheid. Ik ben daar intens mee bezig. Ik kom zelf uit een gezin met beperkte mogelijkheden. Mijn vader is gestorven toen ik zes was, mijn moeder stond er alleen voor. Er kwam een andere vader, maar die is gestorven toen ik negentien was. Ik ga vaak op bezoek bij mijn oma, die in een triestige buurt woont."

Welke mensen van de VLD spreken je het meest aan?

"Tegen Annemie Neyts kijk ik erg op, tegen Herman De Croo ook, omdat hij zo praktisch aangelegd is. De ideeën van Guy Verhofstadt spreken mij eveneens aan. Mijn ideaal bestaat erin de kwaliteiten van die drie mensen te kunnen verenigen in Anke Van dermeersch. Voor Ward Beysen, hier in Antwerpen, heb ik ook veel bewondering."

Ward Beysen? De man van de enquêtes over de onveiligheid?

"Ik sta daarachter en heb dat formulier zelf ook ingevuld. Hij heeft gelijk. Iedereen heeft hier constant van die kleine voorvallekes. Men hoeft mijn onveiligheidsgevoel niet weg te nemen, wel de onveiligheid."

Hoe zit het met je ambitie om premier te worden?

"Weer zo'n uitspraak van toen? Kan ik je plezieren door ze hier te herhalen? Wel dan: ik wil ooit premier worden. Als je iets wil bereiken, kun je de lat maar beter hoog leggen, zeg ik altijd. Ward Beysen heeft ooit gezegd: als ze je voortdurend herinneren aan uitspraken uit je verleden, betekent dat dat ze naar je luisteren. Toen dacht ik: het gaat dan toch de goede kant op."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234