Zaterdag 19/06/2021

'Angst was zijn grootste drijfveer'

De Nederlandse stripmaker Erik Kriek heeft zijn jongensdroom waargemaakt. Hij zette zijn bekende, woordeloze comics aan de kant voor de verstripping van enkele korte verhalen door griezelschrijver H.P Lovecraft.

Wat me aantrekt in Lovecrafts werk, is het achterwege laten van alle hoop", merkt Erik Kriek op. "Hij is heel grimmig in zijn wereldbeeld. Voor Lovecraft was elke notie van moraliteit volkomen nutteloos, net omdat de mensheid in de kosmos helemaal niets voorstelt. Dat toont hij ook aan door in zijn verhalen een soort mythologie te scheppen van voorhistorische wezens die wij mensen als goden beschouwen, maar die de mensheid ook met één voet kunnen vertrappen." Kriek hamert erop dat hij Lovecrafts visie niet deelt, dat hij zelf geen doemdenker is. "Integendeel, ik ben een juist een heel positief persoon. Maar ik vind Lovecrafts werk wel een interessante manier om over de dingen des levens na te denken."

De Amerikaanse horrorschrijver Howard Philips Lovecraft overleed 75 jaar geleden en dat was voor Kriek de aanleiding om zijn boek Het onzienbare en andere verhalen boven de doopvont te houden. Daarin vijf korte, macabere verhalen in een soms gravureachtige, gedetailleerde zwart-wittekenstijl. Op een paginagrote prent die de inleiding van dit boek siert, plaatste Kriek zich naast zijn geliefde schrijver, terwijl rondom hem allerlei attributen getekend zijn die refereren aan de verhalen uit dit boek: een soort viswezen, een parallel universum, een met spinnendraden omgeven schedel, een ineengedoken monster.

Met dit boek verwezenlijkte de 45-jarige Nederlander een jongensdroom. Maar hoezeer hij ook van de Amerikaanse schrijver houdt, Kriek voelt zich niet te beroerd ook kritisch te zijn over Lovecrafts schrijverscapaciteiten. Zo vindt hij dat Lovecraft ongestructureerd te werk gaat bij het neerpennen van zijn verhalen en, jawel, zelfs een zekere spanningsboog mist, wat het voor hem moeilijker maakte ze te adapteren naar het witte vel. "Ik denk dat als hij ouder was geworden, meer bekendheid had genoten én een goede redacteur had gehad, hij misschien wel een heel mooie roman had kunnen schrijven. Literair-technisch gezien was hij wat amateuristisch. Zijn verhalen zijn met horten en stoten geschreven. Maar daar staat tegenover dat hij een absoluut taalvirtuoos is. De ideeën achter zijn werk zijn bovendien uniek."

Wereldvreemd

Kriek is ervan overtuigd dat de uitzonderlijke positie die Lovecraft als mens bekleedde, ook meespeelde in zijn verhalen. "Lovecraft was wereldvreemd, had moeite had met vrouwen en seksualiteit. Hij was sowieso erg fobisch voor heel wat dingen. Het grappige is dat twee ingrediënten in zijn verhalen nooit voorkwamen: geld en seks. Volgens mij had hij geen van beide op regelmatige basis. Hij was arm, en de vier huwelijken in zijn korte leven waren complete fiasco's. Of hij was extreem gefrustreerd of hij was er bang voor. Ik denk dat angsten en fobieën sowieso de grootste drijfveer waren voor zijn schrijverschap. Zo was hij bijzonder bang voor vooruitgang. Lovecraft was een aartsconservatief. Hij was weliswaar een amateur-wetenschapper, maar zag de wetenschap niet als een bevrijding voor de mensheid, of kon zich niet indenken dat wetenschap ten dienste zou staan van die mensheid. Wetenschap was een domein dat je het best onaangeroerd liet. Te veel wetenschappelijke kennis drijft de mens tot razernij, dacht hij."

"Maar je moet het ook in zijn context zien", zegt de stripauteur. "In de jaren twintig van de vorige eeuw werden er heel wat ontdekkingen gedaan. Onder meer het graf van Toetanchamon en de planeet Pluto werden ontdekt. Lovecraft heeft Pluto daarop een mythische status gegeven in een van zijn verhalen. Hij noemde het Yuggoth en het was een toegangspoort tot een andere dimensie waar allerlei rare buitenaardse wezens vandaan komen. Het kost ons wat moeite om het daadwerkelijk voor te stellen, maar in die tijd was een groot deel van de wereld een blinde vlek op de kaart. Het gevoel van exploratie, gevaar en avontuur kwam in die periode tot uiting, onder meer in heel wat fictie."

Elk verhaal in Het onzienbare zegt volgens hem iets over Lovecraft, zijn interesses of angsten. Het ene is een poging tot het schrijven van sciencefiction, in een ander, De buitenstaanders, speelt Edgar Allan Poe, die andere grote horrorschrijver, een centrale rol. "Poe was Lovecrafts grote voorbeeld. Lovecraft zag zich een exponent van diens gothic-traditie en borduurde er lang op voort. Zijn eerste verhalen waren nog regelrechte Poe-probeersels. Pas later werd zijn stijl wat persoonlijker."

Kriek merkte ooit op dat hij zeker geen stripbewerkingen zal maken à la Dick Matena. "Matena heeft zo'n beetje de standaard gezet inzake stripbewerkingen van literaire werken. Nou, voor mij is zijn werk een schoolvoorbeeld van hoe het net níét moet. Matena gebruikt de integrale tekst, terwijl strip een visueel medium is waarbij je tachtig procent van de beschrijvende tekst overboord kunt gooien."

Of Kriek met dit boek definitief afscheid heeft genomen van zijn woordeloze comic Gutsman, een reeks over een antiheld en zijn in tijgerkostuum gehesen wederhelft Tigra waarin Kriek ook zelf regelmatig opduikt, laat hij in het midden. "Het werken met bestaand materiaal is me bijzonder goed bevallen. De strip maakte zich eigenlijk zelf. Dat komt natuurlijk ook omdat Lovecrafts werk zo dicht bij me staat. Ik ben hiermee opgegroeid, kende het van haver tot gort, dus die beelden waren er al. Ik weet niet of ik nog iets kan vinden dat zo makkelijk en vloeiend gaat. Maar ik beschouw dit echt wel als een soort van meesterproef. Laat ik het mijn eerste stripboek noemen. Gutsman was vooral een zoektocht naar bepaalde vertelvormen. Of ik daar helemaal uit ben gekomen weet ik niet. Dit is nog een work in progress. Gutsman zit in de koelkast, in de buurt van het diepvriesvak, waar die potjes confit de canard staan die je ooit kreeg en nooit opent. Maar hij is niet dood, hij komt er ooit wel weer eens uit."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234