Woensdag 23/06/2021

Angst voor tweede Tsjernobyl neemt toe na nieuwe explosies

Na de explosie in eenheid 3 kregen 500 nog niet vertrokken bewoners in een straal van 20 kilometer het bevel deuren en ramen volledig af te sluiten.

Om elf uur gisterochtend (twee uur ’s nachts bij ons) gebeurde datgene waar Japan zondag zijn hart voor vastgehouden had: in de centrale van Fukushima, 240 kilometer ten noordoosten van Tokio, werd ook de buitenhuls van reactor 3 weggeblazen. Alweer ging de explosie met forse rook- en gasontwikkeling gepaard, en net als bij reactor 1 zaterdag was de reden ook daar een probleem met het koelingssysteem. Dat had na de aardschok van vrijdag via noodgeneratoren aan de praat moeten blijven, maar toen de tsunami ook die laatste compleet ontregelde, was het hek van de dam.

De pogingen van technici om de reactor alsnog te bedaren, onder andere door het injecteren van zeewater en boorzuur en door het openen van ventielen, waren kennelijk niet opgewassen tegen de druk die in de ketel was ontstaan. Werd de betonnen secundaire huls in beide gevallen totaal vernield, dan bleef de stalen primaire kuip wel “intact”, aldus het Japanse agentschap NISA in een mededeling aan het Internationaal Atoomagentschap.

Overigens steken intussen ook in reactor 2 de brandstofstaven een eind boven de waterspiegel uit. De komende uren is daardoor een derde explosie erg waarschijnlijk. In totaal telt Fukushima I zes reactoren, waarvan er drie voor nazicht op inactief stonden. Hoe dan ook mag uitbater Tokyo Electric Power nu al een kruis maken over zijn fabriek: het zeewater zal roestvorming meebrengen die de reactoren onbruikbaar maakt.

Gesteld nog dat ze afgekoeld raken: want hoewel het onmogelijk is dat in deze fase al te checken, houden de autoriteiten in beide ontplofte eenheden rekening met een meltdown, een potentieel gevaarlijke implosie en smelting van de reactorkern, het Tsjernobyl-scenario dus.

Geen paniekzaaierij

Toch weigerde regeringswoordvoerder Yukio Edano paniek te zaaien: bij de vernieling van reactor 3 vielen dan wel elf gewonden en kwam onvermijdelijk kerngas vrij, zei hij, van significante lekkage was tot nader order geen sprake. Wel voegde Edano toe dat 500 nog niet eerder uit de schutskring van 20 kilometer geëvacueerde bewoners de opdracht gekregen hadden binnen te blijven en ramen en deuren af te sluiten. In het weekend waren al 200.000 mensen uit het gebied vertrokken en op radiumbesmetting getest. Ook kregen de lokale autoriteiten een voorraad jodiumdoses toegestuurd voor 230.000 personen.

Hoewel de erg gedisciplineerde Japanners er ook de jongste dagen rustiger bij bleven dan veel in Japan woonachtige buitenlanders, neemt de bezorgdheid hand over hand toe, ook ver buiten de officiële risicozones. In een evacuatiecentrum op 100 km van Fukushima I viel de angst voor een kernramp gisteren “van alle gezichten af te lezen”, zei CNN.

Alleszins zei Tokyo Electric Power dat de stralingsniveaus in de onmiddellijke buurt van de fabriek hoog bleven. Maandag tekende het bedrijf bij twee metingen respectievelijk 751 en 650 microsievert (eenheid van straling) op, alweer minder dan zondag maar voldoende om op zijn zachtst gezegd uiterst alert te blijven. Mensen die daar beroepshalve niet mee bezig zijn, krijgen normaal gezien slechts 1.000 microsievert per jaar over zich heen.

Toxisch mengsel

Ook het nieuws dat de VS-marine de jongste uren een reeks schepen en vliegtuigen verplaatste nadat ze verhoogde straling geregistreerd had, is niet van aard de publieke opinie gerust te stellen. Wel voegde de Navy er in een mededeling aan toe dat het zwakke radiumdoses betrof en dat haar manschappen niet meer stralen hadden geïncasseerd dan de hoeveelheid waaraan ze normaal in een hele maand blootstonden, “onder meer vanuit rotsen, de bodem of de zon”.

Volgens de New York Times had een Amerikaanse legerhelikopter beperkte hoeveelheden radioactief cesium 137 en jodium 121 gemeten. Ook in het verre oosten van Rusland wordt de evolutie op de voet gevolgd.

Een extra zorgwekkend element in verband met reactor 3 is dat deze, anders dan reactor 1, gedeeltelijk op het erg toxische MOX draait, een mengsel van plutonium en uraniumoxide. Volgens VS-wetenschapper Ed Lyman van de atoomkritische blog All Things Nuclear “verhevigt MOX de gevolgen van kernongevallen in vergelijking met reactoren die MOX-vrij werken.” Onder meer de kans op kankers verhoogt drastisch, zegt Lyman, die er wel aan toevoegt dat in Fukushima gebruikte hoeveelheid “beperkt” is.

Overigens volgen de autoriteiten niet enkel de centrale van Fukushima met argusogen. Zondag is ook alarm geslagen in die van het verder noordwaarts gelegen Onagawa, al viel de straling daar later naar “normale” niveaus terug. Problemen met het koelsysteem ondervindt voorts reactor 2 in de atoomcentrale van Tokai, op 120 kilometer van Tokio. Volgens de Engelstalige site van de Japanse openbare omroep NHK is een team van Amerikaanse en Franse nucleaire experts naar het rampgebied onderweg.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234