Vrijdag 01/07/2022

NieuwsOorlog in Oekraïne

Angst voor Rusland neemt toe in Moldavië: explosies gemeld in Transnistrië

Vanmorgen werden twee zendmasten vernield door explosies in  Beeld AFP
Vanmorgen werden twee zendmasten vernield door explosies inBeeld AFP

De angst dat Rusland ook richting Moldavië koerst, is weer opgeflakkerd. Niet iedereen in dat kleine land (een van de armste van Europa) zou daar echter rouwig om zijn. Moldavië is tot op het bot verdeeld.

Mark van Assen

Wat is er aan de hand?

Het is niet helemaal duidelijk wat Rustam Minnekayev, een belangrijke Russische legerbevelhebber, vorige week bedoelde. Gaan de Russen nu ook Moldavië aanvallen? Willen ze zo dicht mogelijk in de buurt komen? Of is het gewoon een nieuw dreigement om de druk op de ketel te houden? Minnekayev zei in elk geval dat het doel van de tweede fase van de oorlog niet alleen de oostelijke Donbas-regio is, maar ook de hele zuidkant van Oekraïne.

“En controle over het zuiden van Oekraïne is een andere weg naar Transnistrië, waar er ook bewijzen zijn van onderdrukking van de Russischsprekende bevolking.” Het Moldavische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de Russische ambassadeur onmiddellijk op het matje geroepen om zijn ‘grote zorg’ te uiten.

De uitspraken werden gevolgd door verschillende explosies in Transnistrië, een separatistische regio in het land. Gisteren werd het ministerie van Staatsveiligheid in hoofdstad Tiraspol getroffen door granaten, vandaag velden ontploffingen twee grote zendmasten die Russische radiostations tot in Transnistrië brachten. Wie er achter de explosies zit en of het niet om Russische zogenaamde valse vlag-operaties gaat, is hoogst onduidelijk. Wel komt de Moldavische veiligheidsraad vanmiddag in spoed bij elkaar.

Tiraspol, de hoofdstad van de niet erkende republiek Transnistrië.  Beeld REUTERS
Tiraspol, de hoofdstad van de niet erkende republiek Transnistrië.Beeld REUTERS

Waar liggen deze regio’s?

Voor wie niet helemaal scherp heeft waar Moldavië en Transnistrië precies liggen: Moldavië grenst aan het zuidwesten van Oekraïne, met aan de andere kant Roemenië. Het is ongeveer zo groot als België en telt 3,5 miljoen inwoners. Net als bij zoveel landen in die regio is de recente geschiedenis erg ingewikkeld.

Het Moldavië zoals dat nu bestaat, is tijdens de Tweede Wereldoorlog in elkaar geknutseld door de Sovjets. Die voegden een deel van de regio Bessarabië samen met Transnistrië, dat tot dan toe als autonoom gebied deel uitmaakte van Oekraïne. Daaruit ontstond wat vijftig jaar lang de Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek heette.

Waarom is Transnistrië autonoom?

Die gedwongen versmelting is meteen de reden voor de huidige problemen van het land. In het Bessarabische deel wonen etnische Roemenen, terwijl Transnistrië bevolkt wordt door Russisch sprekenden. Toen de Sovjet-Unie in 1990 uit elkaar viel, was Moldavië een van de landen die uit de puinhopen herrees (net als Oekraïne en Georgië).

De mensen in Transnistrië waren echter bang dat Moldavië in de Roemeense invloedssfeer zou geraken en dat wilden ze niet. Ze riepen meteen hun eigen republiek uit, wat in 1992 uitmondde in een korte maar hevige burgeroorlog. Daarbij vielen honderden doden. Het resultaat was een wapenstilstand, die nog steeds voortduurt.

De situatie is nu dat Moldavië nog steeds één land is, maar wel uit twee delen bestaat. Er worden twee talen gesproken (Roemeens en Russisch), er zijn twee presidenten (Maia Sandu en Vadim Krasnoselski), er is een rivier (de Dnjestr) die de twee delen van elkaar scheidt en er is sinds de burgeroorlog nog altijd een Russische ‘vredesmacht’ gelegerd in Transnistrië. Het is onduidelijk om hoeveel soldaten het gaat.

Er is de afgelopen dertig jaar volop geprotesteerd tegen de Russische aanwezigheid, Rusland heeft zelfs in 1999 al beloofd dat de troepen zouden vertrekken, maar dat heeft niet tot enige verandering geleid. Sterker: de ‘regering’ van Transnistrië heeft een wet uitgevaardigd die het strafbaar maakt om kritiek te hebben op de ‘vredestroepen’. Wie toch klaagt, riskeert drie tot zeven jaar cel. Rusland verklaarde vanmiddag “dat het liever niet zou tussenkomen in Transnistrië”.

Intussen blijft Moskou indirect druk uitoefenen op de Moldavische regering. Zo draaide staatsenergiebedrijf Gazprom in 2006 de gaskraan dicht, omdat Moldavië weigerde de plotseling verdubbelde gasprijs te betalen. Ook sloot Rusland in die periode de grenzen voor Moldavische wijn.

Dat is allemaal weer rechtgetrokken, maar het tekent de Russische bemoeienis met dit hoekje van Europa. Om het nog meer in perspectief te plaatsen: Transnistrië is iets groter dan de provincie Luik.

Kan Moldavië zich verweren tegen de Russen?

Al die ontwikkelingen hebben de kwaliteit van leven in Moldavië geen goed gedaan. Het is een van de armste landen van Europa, nergens is het inkomen per hoofd van de bevolking lager dan daar. Corruptie, ook van de overheid, is een groot probleem. Ook in misdaadlijsten scoort Moldavië slecht, met name als het gaat om vrouwenhandel.

Volgens de Organized Crime Index leveren Moldavische bendes vrouwen (voornamelijk weggelokt van het straatarme platteland) voor de prostitutie in Europa, Rusland, het Midden-Oosten en Dubai. Ook wordt er volop gehandeld in wapens. De meeste maffiabendes zitten overigens in Transnistrië.

Maia Sandu is de president van Moldavië. Ook Transnistrië heeft echter een president: Vadim Krasnoselski.  Beeld ANP / EPA
Maia Sandu is de president van Moldavië. Ook Transnistrië heeft echter een president: Vadim Krasnoselski.Beeld ANP / EPA

De huidige president van Moldavië is zeer Europees gezind. Vorige maand is er, mede ingegeven door de oorlog in Oekraïne, een officieel verzoek ingediend om te worden toegelaten tot de Europese Unie. Die zal nu wellicht, ook weer door de oorlog, eerder genegen zijn om de deur op een kier te zetten (ondanks alle problemen die het land heeft). In de tussentijd doet Moldavië zijn best om vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen. Er zijn al meer dan 400.000 mensen de grens overgestoken.

Kleine lichtpuntjes zijn er overigens ook. De voetbalclub FC Sherriff uit Tiraspol, de ‘hoofdstad’ van Transnistrië, maakte vorig seizoen furore in de Champions League. De dreumes bereikte niet alleen als eerste Moldavische club de groepsfase van het prestigieuze toernooi, maar zorgde ook voor een ongekende stunt door grootmacht Real Madrid in Spanje te kloppen.

Ook in Moldavië wordt geprotesteerd tegen de oorlog in Oekraïne, zoals hier in de hoofdstad Chisinau. Het land vreest een Russische inval.  Beeld ANP / EPA
Ook in Moldavië wordt geprotesteerd tegen de oorlog in Oekraïne, zoals hier in de hoofdstad Chisinau. Het land vreest een Russische inval.Beeld ANP / EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234