Vrijdag 27/01/2023

Interview

"Angst voor islam overheerst"

Rik Torfs noemt Bart De Wever een 'authentieke populist':
Rik Torfs noemt Bart De Wever een 'authentieke populist': "Hij zal nooit iets zeggen dat niet door een groot deel van de Vlamingen wordt gedragen."Beeld © TIM DIRVEN

Het zenuwstelsel van Vlaanderen is getroffen. Zo verklaart Rik Torfs het zinderende maatschappelijke debat dat ontstaan is na de vernieuwende plannen van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. N-VA-voorzitter Bart De Wever, maar ook vrijzinnigen, noemt de rector van KU Leuven "wanhopig".

REMY AMKREUTZ

Alle ophef over het vernieuwde katholiek-onderwijsmodel drong zelfs door tot het Zuid-Koreaanse Seoul. KU Leuven-rector Rik Torfs verbleef er voor een werkbezoek, toen hij zag hoe N-VA-voorzitter Bart De Wever de aanval op de Guimardstraat inzette en sprak van "alweer een fout voorstel". Enkele dagen later, opnieuw in Leuven, kijkt hij met enige verwondering terug. "Er waren twee explosieve factoren in het spel: de islam en De Wever. Als je dan een mix maakt, krijg je een cocktail waar je even van kunt genieten, maar waar je ook een zekere hoofdpijn van krijgt."

Wat zeggen die snelle en felle reacties u?

"Onverdraagzaamheid komt voort uit twijfel over wie je bent. Wie denkt dat moslims hier de boel gaan overnemen, heeft nog maar weinig over om te verdedigen. Want laat dat duidelijk zijn: de bevolking is niet massaal bezig met de verlichting. Wel met de existentiële heimwee zoals die wordt vertolkt door De Wever. Maar ik zou graag eens willen weten hoe katholiek hij nog is. Wat betekent Hemelvaart, waar hij naar verwees, nog voor hem? Laten we het daar eens over hebben. Want hij heeft wel de vinger op de wonde gelegd. En het emotionele in zijn oproep is dat een negatief gevoel over de islam, iets wat hij nooit openlijk zal erkennen, van de weeromstuit heeft geleid tot een bevraging van wat het katholicisme vandaag betekent. Zijn wanhoop zit hierin vervat.

"De Wever is natuurlijk ook een slimme man. Hij haalt zo veel stemmen door de vraag te stellen en weet maar al te goed dat hem dit moeilijker zou lukken als hij antwoorden gaat geven. De Wever zal nooit iets verkondigen dat niet door een groot deel van de Vlamingen wordt gedragen."

U geeft nu de definitie van een populist.

"Voor een stuk misschien wel. Al denk ik dat De Wever wel gelooft wat hij zegt. Hij is in dat opzicht eerder een authentieke populist. In zijn geheel zijn we als samenleving vooral op zoek naar onze eigen identiteit. De islam heeft veroorzaakt dat wij ons afvragen wie we zijn. En daar komen antwoorden op die haaks staan op ons verleden. Zo zullen De Wever en Patrick Loobuyck (moraalfilosoof die pleit voor afschaffing godsdienstonderwijs, RA) zeggen dat hun reactie niets met de islam te maken heeft. Maar dat is alsof een man een zaal binnenkomt en ongevraagd zegt dat hij zijn vrouw niet heeft vermoord. Als dat gebeurt, dan zou ik toch wat verder rondkijken."

De Wever wil dat scholen hun katholieke identiteit behouden, maar stelt ook dat religie een privézaak is.

"Wat duidelijk is geworden, is dat de twee grote opvattingen die in Vlaanderen bestaan ook vertegenwoordigd zijn binnen de N-VA. Ik treed nu misschien lichtjes buiten mijn bevoegdheid, maar ik ben ervan overtuigd dat beide modellen tot een dood spoor leiden. Zo ijveren ze enerzijds voor een seculiere neutraliteit, waarbij de verlichting voorop staat. Daarvoor ijveren, zoals ook Loobuyck doet, is niet neutraal. Sommigen zijn grote voorstander, anderen juist virulent tegen. Het feit dat er zoveel discussie over bestaat, betekent juist dat hun visie niet neutraal is. Het is een kunstmatig construct, waarin de vrees voor echte diversiteit en islam verwerkt zit en overheerst.

"Een tweede weg, die van het versteend katholicisme, wordt nu vertolkt door De Wever. Het gaat om een verwaterd katholicisme, waarvan de belangrijkste aantrekkingskracht juist schuilt in het feit dat het niet de islam is. De Wever stelt nu onomwonden dat het geloof privé is. Maar als je echt gelooft, dan heeft dat gevolgen voor je blik op de samenleving. En wie zegt dat het louter een privézaak is, stelt dus tegelijkertijd dat religie een set van attitudes is die de mens niet diep raakt. Ook deze weg is een kunstmatig antwoord op de angst voor de islam."

Heeft u dan een alternatief?

"Ik geloof in een derde model, waarin de rechtstaat en de mensenrechten het kader vormen. Dat zijn de juiste formele structuren om daarbinnen diversiteit toe te staan. Godsdiensten kunnen en mogen daarin perfect functioneren en repercussies hebben. CD&V wees terecht op de vrijheid van onderwijs. Het kan niet dat anderen zeggen hoe het katholiek onderwijs zich moet organiseren. Het doel is nu om de eigen katholieke identiteit aan te scherpen door te kijken hoe die zich verhoudt tot de levensbeschouwingen van anderen. Het plan zit goed ineen, maar je moet het vooral goed doorpraten. Het gaat hier niet om een verzwakking, maar juist om een versterking van de katholieke identiteit. En wat vergeten werd, maar wel duidelijk in jullie krant vermeld stond, is dat scholen zelf mogen beslissen over in hoeverre zij meegaan in de dialoogschool. Zelf ben ik blij dat er nu een debat is ontstaan, omdat we nu tenminste nadenken over wie we echt zijn. Maar het zit duidelijk enorm diep. Als samenleving zijn we niet in het reine met onze eigen identiteit en met echte diversiteit."

Na de plannen van Boeve doken vergelijkingen met de roman Soumission van Michel Houellebecq, waarin een moslimpartij de macht overneemt, meermaals op.

"Niemand waarschuwt voor de boeddhisten. Tegen hen moeten we geen dam opwerpen. Het staat toch buiten kijf dat we de sharia nooit zullen toestaan? Niet in zijn geheel, niet voor de helft, helemaal niet. Daarnaast zullen we ons evenmin onderwerpen aan bepaalde krachten die de vrijheid van godsdienst en van onderwijs willen opofferen voor een gemakkelijke zogezegd neutrale identiteit. Ik ben een voorstander van de hele mensenrechtencatalogus. Ook voor godsdiensten die niet iedereen even sympathiek vindt.

"Het is verdorie niet simpel om nog openlijk katholiek te zijn. Als je zegt dat je elke nacht een onenightstand hebt met een of andere Vlaamse schone, dan kom je daarmee weg. Maar als ik zeg dat ik geloof en naar de mis ga, dan ben ik voor sommigen plotseling zwakbegaafd. Waarom zijn wij zo bang geworden om gelovig te zijn?"

Veel ouders lijken hun kinderen niet voor de katholieke traditie naar katholieke scholen te sturen. Is het dan niet logisch dat stemmen opgaan voor een 'neutraal' vak levensbeschouwing, zoals LEF van Loobuyck?

"Ouders en kinderen kunnen toch kiezen? Als ze geen godsdienst willen, staat het hen vrij om naar het Gemeenschapsonderwijs te gaan. Ik heb ook geen enkel probleem met een vak waarbij religies worden bekeken vanuit een verlichtingsinsteek. Het mag wat mij betreft gerust op school worden gedoceerd. Maar dan wel in het GO!, als alternatief voor andere levensbeschouwelijke vakken, en niet in het katholiek onderwijs. Kijk, ik ben het met Boeve eens dat je als katholiek anderen niet moet proberen te bekeren. Maar Loobuyck doet dat met LEF wel. Hij probeert al jaren half Vlaanderen te bekeren. Dat is zijn goed recht, maar als je religie echt wil begrijpen, dan moet je het ook van binnenuit leren kennen. Zijn vak is als een cursus burgerschap. Het zijn vormen van indoctrinatie, waarbij meer wordt opgelegd dan nodig is. Als je iets wilt leren over godsdienst zonder het van binnenuit te bekijken en beleven, diep dan het vak geschiedenis uit."

Volgens Loobuyck zegt u dat alleen maar omdat u de belangen van de katholieke zuil verdedigt.

"Ik heb niets met een zuil te maken. Ik ben altijd een vrijbuiter geweest. Het beste bewijs: bij CD&V heb ik het niet lang uitgehouden. Ik vind dat mensen hun eigen mening mogen vormen. En neutraliteit bestaat niet, wat meteen de reden is waarom ik mij niet in LEF kan vinden."

Maar 'de' katholieke identiteit bestaat evenmin. Nogal wat scholen lieten in deze krant verstaan dat zij hun eigen identiteit niet meer echt kennen.

"De enorme worsteling speelt ook bij scholen. Sommigen geloven meer in de katholieke identiteit dan anderen. Het staat vast dat zij meer van elkaar gaan verschillen. Stilaan zullen scholen daarom meer uit zichzelf gaan communiceren en zal de koepel eerder uitgroeien tot een ledenplatform, een beetje zoals Voka dat vandaag is voor ondernemers. Maar in feite is dat juist interessant. Het geeft mensen de keuze. En daarbij zullen scholen die hun identiteit niet verzwijgen op de meeste waardering kunnen rekenen. Zo begrijp ik dat moslims nu al positief reageren. Zij vinden aansluiting bij het katholiek onderwijs, omdat religievriendelijkheid niet het overheersende kenmerk is van het GO!. Maar het is wel zo dat moslims op katholieke scholen godsdienstlessen moeten blijven volgen. De katholieke dialoogschool blijft katholiek."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234