Zondag 25/10/2020

CoronacrisisGevangenissen

Angst in de gevangenissen: corona-uitbraak in Turnhout, ook elders besmettingen

De gevangenis van Turnhout. Beeld BELGA

Ook in de gevangenissen slaat het coronavirus toe: vier personeelsleden en vijf gedetineerden zijn besmet. Drie van hen verblijven in de gevangenis van Turnhout. Het zorgt er, net als in andere gevangenissen waar bezoek en veel activiteiten zijn geschrapt, voor ongerustheid en protest.

‘Blijf in uw kot’ betekent voor gedetineerden soms tot 23 op 24 uur doorbrengen in een ‘kot’ van enkele vierkante meter. In verschillende gevangenissen, waaronder Dendermonde en Mechelen, weigerden gedetineerden de voorbije weken om na de wandeling terug te keren naar hun cel, uit protest tegen de afschaffing van het bezoek. Na een gesprek met de directie bedaarde de situatie. Er waren gewelddadige incidenten in de gevangenissen van Lantin, Jamioulx, Sint-Gillis en Mechelen. Intussen werden in Vorst en Bergen de eerste gevallen van corona vastgesteld. In de gevangenis van Turnhout slaat het virus nu hard toe: drie gedetineerden zijn besmet. Intussen zijn ook vier personeelsleden in verschillende gevangenissen getroffen.

De voorbije weken werden verschillende maatregelen ingevoerd in de hoop corona buiten de muren te houden: bezoek werd geschrapt, en hulpverleners van de Vlaamse Gemeenschap komen nog nauwelijks binnen. Uitgaansvergunningen en beperkte detentie zijn opgeschort. Het reclasseringswerk verloopt een pak stroever. Sportactiviteiten, educatieve workshops en culturele activiteiten liggen stil. Blijft nog over: de dagelijkse wandeling, enkele huishoudelijke diensten, wat atelierwerk, en om de twee dagen kunnen douchen. 

Mensen zitten bijna de volledige dag op cel, en volgen met spanning het nieuws. De ongerustheid voor geliefden buiten de muren is groot, evenals de vrees dat het virus ook hun gevangenis gaat binnensluipen. Ondanks alle inspanningen van de directies bleek de besmetting niet tegen te houden. Er zitten ongeveer 10.000 mensen vast in onze gevangenissen. De ziekenboeg in de gevangenis van Brugge heeft een capaciteit van 25 coronabedden, en een vijftal van deze bedden is nu bezet. Zieken kunnen ook terechtkomen in een ziekenhuis.

Twee maatregelen zorgen voor enige verlichting: gedetineerden die een positief penitentiair verlof achter de rug hebben, mogen – met uitzondering van zedendelinquenten, mensen met straffen boven de 10 jaar en feiten gelinkt aan terrorisme – op verlof blijven tot de crisis gedaan is. Ze moeten hun straf wel verder uitzitten na de coronacrisis.

Elke gedetineerde heeft ook een beltegoed van 20 euro gekregen. De meesten hebben een telefoon op cel. Een levenslijn naar hun familie, vertelt Marcel (*), die vastzit in Hasselt: “Het ergste is dat mijn zoon en mijn ouders niet op bezoek kunnen komen, dat komt hard aan. De telefoon helpt, maar is niet hetzelfde als samen zitten. Bezoek is echt een oplaadmoment, want elke dag in de gevangenis is een gevecht om je recht te houden. Mijn voorbereidingen om naar buiten te mogen, liggen nu ook stil. Gelukkig werk ik halve dagen in logistiek, en gaan de wandelingen door. Ik kan nog uit mijn cel komen. We zijn hier allemaal bang, en houden meer afstand dan anders van de cipiers.”

Kristof Bervoets, kwartierchef in Hasselt: “De gevangenen hebben meer schrik van ons dan van elkaar. Afstand houden van elkaar is moeilijk voor sommigen, ze pakken elkaar soms nog vast. Wie al lang binnen zit, zal het wel niet hebben, is de redenering. Wij hebben mondmaskers gekregen die elke dag in een speciale kookwas gaan, voor bij de etensbedeling en bij de wandelingen.” Ook de gedetineerden die werken in de keuken, wasserij of kantinebedeling, krijgen mondmaskers. “Ik erger me aan collega’s die daar nu nog nonchalant mee omgaan of mee lachen,” vertelt een cipier van een andere gevangenis. “Mijn handen zijn intussen rauw van het vele wassen. De sleutelbos wrijf ik bij het begin en einde van mijn shift helemaal in met alcohol. We kunnen het ons niet permitteren om risico’s te nemen, voor onszelf niet, en al zeker niet voor de mannen die nergens anders naartoe kunnen.”

Quarantaine in de gevangenis

“Natuurlijk voelt het personeel zich onveilig,” zegt Anca Wauters, directeur van de gevangenis van Hasselt. “We hebben enkele gedetineerden met lichte symptomen in quarantaine gezet, zij worden goed opgevolgd door onze arts. Het personeel dat met hen werkt, krijgt FFP2-maskers.” In Hasselt verblijven ongeveer 545 gedetineerden, waaronder 45 vrouwen. Quarantainecellen zijn er beperkt, zoals in elke gevangenis. Het is hopen dat een gedetineerde die het virus onder de leden heeft, voldoende snel afgezonderd kan worden om de rest niet te besmetten. 

In de gevangenis van Vorst, waar ongeveer 145 mannen zitten, werd een gedetineerde al op 19 maart in afzondering gezet. Hij testte positief en ligt nu in een ziekenhuis. Net als een rusthuis is elke gevangenis een kleine wereld waar het virus als een lopend vuurtje kan rondgaan. Directeur Sandra Verhavert van de gevangenissen van Vorst en Sint-Gillis verwoordt de bezorgdheid die ook haar collega’s hebben: “Wat als er toch meerdere gevallen zijn die we niet tijdig hebben kunnen isoleren? Wat als er meer uitval is bij het personeel? Kunnen we een minimaal regime in de gevangenis nog waarborgen?” 

Een minimaal regime betekent etensbedeling, douchen om de paar dagen, telefoneren, post- en kantinebedeling en wandelingen. Zo’n minimaal regime geeft altijd wat onrust, en nu is de spanning een pak sterker door de dreiging van het virus. Een gebrek aan personeel en een minimaal regime dat het gedrang komt, is een nachtmerriescenario voor gevangenisdirecties.

Intussen rijzen naai-ateliers om mondmaskers te maken als paddenstoelen uit de grond in diverse gevangenissen. Op de vrouwenafdeling in Hasselt zijn er ongeveer 12 vrouwen mee aan de slag. Aanvankelijk om mondmaskers te maken voor thuisverpleegkundigen, nu ook voor het eigen bewakend personeel. Anita (*) is een van de vrijwillige naaisters: “Toen een chef me vroeg of ik hieraan wilde meewerken, heb ik niet lang nagedacht. Corona overvalt ons allemaal, en als ik van hieruit een steentje kan bijdragen, waarom dan niet?” 

Naast gedetineerden tonen ook bewakers zich van hun beste kant. Medewerkers van het Penitentiair Landbouwcentrum in Ruiselede kwamen een week geleden in het weekend vrijwillig werken om gedetineerden met verlengd penitentiair verlof te helpen gaan. In Mechelen springt personeel extra in voor zieke collega’s, zodat alle gevangenen toch kunnen wandelen en douchen. De Centra Algemeen Welzijnswerk hebben een gratis 0800-lijn ingelegd, zodat gedetineerden met zorgen en vragen kunnen bellen. En medewerkers van de Vlaamse Gemeenschap leveren pakketten met kruiswoordraadsels en sport- en fitnessoefeningen. Doe-het-zelfpakketten, zeg maar.

Dit alles kan de zwakke schakels in het coronabeleid niet verdoezelen. Cipiers gaan dagelijks binnen en buiten: al hoest en niest iemand in hun gezin, ze worden toch verondersteld op het werk te zijn. Ze gelden vooralsnog niet als prioritaire groep voor coronatesten. En als nieuw binnenkomende gedetineerden geen koorts of andere verontrustende tekenen vertonen, komen ze haast meteen in het gewone gevangenisregime. Velen gedragen zich, maar er zijn er met een kort lontje die soms letterlijk wild om zich heen slaan. Linda (*), de moeder van een gedetineerde, is er niet gerust in: “Mijn zoon draagt eten rond en poetst in de gevangenis, naar zijn zeggen zonder mondmasker. Wat als hij ziek wordt? Gaat hij dan wel de juiste zorg krijgen? Gaan ze gevangenen dan niet meer aan hun lot overlaten dan andere mensen?” 

Kathleen Van De Vijver, woordvoerster van het Gevangeniswezen, laat weten dat vanaf nu alle personeelsleden en alle gedetineerden die werkzaam zijn in de voedingsketen, een mondmasker moeten dragen.

(*) Schuilnaam

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234