Donderdag 08/12/2022

ANDRE OOSTERLINCK, Rector Katholieke Universiteit Leuven 'De situatie op 3.500 van de 3.600 Amerikaanse universiteiten is zeker niet fundamenteel beter dan bij ons'

Een onderzoeksjob in de Verenigde Staten is aantrekkelijker dan dezelfde functie hier in Vlaanderen. Akkoord, rector?

"Ongeveer 63 procent van onze onderzoekers wil liever een (post)doctoraat of een onderzoeksjob in de VS dan in Vlaanderen. Ze verwachten er een meer stimulerende onderzoeksomgeving of een interessanter intellectueel of ondernemingsklimaat. Die ruimere mogelijkheden biedt de VS ongetwijfeld, maar alleen aan de absolute top, de beste honderd universiteiten die ongeveer 80 procent van alle federale onderzoeksmiddelen ontvangen. Terwijl er zo'n 3.600 universiteiten zijn in de vijftig Amerikaanse staten samen. In combinatie met een doorgedreven onderzoeksconcentratie, een strenge internationale selectie van studenten en personeel en een veel ruimere omkadering creëert men daardoor een omgeving die wij onze beste onderzoekers niet kunnen aanbieden. Vergeten we echter niet dat alleen onze állerbeste onderzoekers in aanmerking komen voor de Amerikaanse top. De situatie op de overige 3.500 Amerikaanse universiteiten - het 'peloton', zeg maar - is zeker niet fundamenteel beter dan bij ons..."

Feit blijft: velen willen vertrekken en 66 procent vindt het leegloopprobleem reëel.

"Op zichzelf moeten we dat toejuichen. Internationale mobiliteit van onderzoekers is een noodzaak, om academische inteelt te voorkomen. Buitenlandse ervaring is een enorme verrijking. Die mag er echter niet toe leiden dat ons land zijn toptalent zou verliezen - wat nu de facto al gebeurt - of dat het verlies in de breedte zou toenemen. Een 'terugkombeleid' en de compenserende aantrekking van buitenlands talent is alleen haalbaar indien een combinatie van factoren realiteit wordt. Zo is institutionele onderzoeksconcentratie noodzakelijk om talent aan te trekken of te laten terugkeren. Als dat niet gebeurt, zitten we met een netto-verlies aan brains. Toptalent wordt niet overtuigd door een universiteit in elke middelgrote stad."

Moet Vlaanderen iets doen aan de leegloop?

"Zeker. Het Nederlandse voorbeeld, waar de drie technische universiteiten aan een fusie werken, zou in dit verband tot nadenken moeten inspireren. Ook financieel moet ons onderzoek geconcentreerd worden, evenwel zonder het al bestaande onderzoek in het gedrang te brengen, zelfs het werk van de eenzame vorser. Dat kan in een klein land alleen door keuzes te maken en zwaartepunten te ontwikkelen. Het beleid moet die keuzes en die focusering vergemakkelijken, door onder meer een aanzienlijk versterkte financiële bijdrage."

Concreet dan: kan Vlaanderen - zowel de overheid als de universiteiten - de braindrain afremmen?

"Ja, want mobiliteit en uitwisseling van wetenschappers is noodzakelijk zoals ik al zei. We moeten in staat zijn onze eigen onderzoekers terug te halen of te vervangen door buitenlandse topelementen die we zelf aantrekken. Wat is daarvoor nodig? Voldoende onderzoeksmiddelen in de richting van 3 procent van het bruto nationaal product, een gezond excellentiebeleid, een uitgebouwde omkadering om het prangende probleem van de steeds meer overbevraagde hoogleraar op te vangen, reële doorstromingsmogelijkheden waar onze jonge onderzoekers recht op hebben, en in het algemeen een echte bewustwording van het probleem zijn noodzakelijk om het tij van de brain drain te keren. Op dit ogenblik moet één ZAP'er (zelfstandig academisch personeel: hoogleraren en docenten) instaan voor de begeleiding van ongeveer 3,5 jonge kracht. Op de beste onderzoeksafdelingen is die verhouding nog veel groter, met soms meer dan 10 jongere, tijdelijke onderzoekers per ZAP'er. De kwaliteit van de begeleiding en de kansen om door te stromen verkleinen, wat de aantrekking van het buitenland vergroot. Terwijl de toekomst van een land in hoge mate afhangt van de kwaliteit van zijn brains." (MJ)

Maandag VUB-rector Benjamin Van Camp

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234